35 jaar geleden: “Oom Wanja” in het NTG

35 jaar geleden: “Oom Wanja” in het NTG

35 jaar geleden was in het NTG “Oom Wanja” te zien, de klassieker van Anton Tsjechov met in de hoofdrollen Nolle Versyp en Chris Thys (zie bovenstaande foto).

Het lijkt wel een drieluik : « Madame Warren » van 1893, « Rondedans » uit 1897 en nu « Oom Wanja » van 1898. Het kan alleszins geen toeval zijn en het NTG heeft in zijn onvolprezen programmaboekje bij Tsjechovs « Oom Wanja » dan ook een passende vergelijkende tijdstabel afgedrukt. Voor de bollebozen onder onze lezers kunnen wij er trouwens nog aan toevoegen dat ook « Starkadd » (Arcatheater) uit 1898 dateert en « Pelléas et Mélisande » (het oorspronkelijke toneelstuk althans waarop de opera is gebaseerd die op dit moment te zien is) uit 1892.
Allemaal fin de siècle dus en met 1984 gaan we daar ook stilaan naartoe.
Is dat soms de link ? Want de andere overeenkomsten kaderen in diezelfde sfeer. Er is de verveling b.v., prominent aanwezig in het landelijke leven van Oom Wanja en de zijnen, maar eigenlijk ook aan het hof van koning Ingel (« Starkadd »), op het buitenverblijf van Madame Warren, ja zelfs bij de personages van « Rondedans ». Telkens wordt daartegen dan gereageerd met het oplaaien van erotische passies (Wanja en dr. Astrov voor Jelina; Sonja voor dr. Astrov; Crofts voor de dochter van Madame Warren) of van oppervlakkig erotisch vertier (« Rondedans », maar ook de jonge Frank in « Mad. Warren » en het slippertje van Helga met Saemund in « Starkadd »).
In dit laatste aspect zit ook reeds een ander kenmerk : het decadentisme.
Tsjechov gaf ooit een regisseur of een auteur de raad: « Als je in het decor een geweer tegen de schoorsteen hangt, zorg dan dat er ook een schot afgaat. » Een raad die hij zelf bijzonder ter harte heeft genomen, want in zijn werk zijn er dan ook een paar stukken waarin omgesprongen wordt met vuurwapens. Zo ook in « Oom Wanja », al is dat net niet het belangrijkste wat er in het stuk te beleven valt.
« Oom Wanja » is een stuk van liefde en verliefdheden, hopeloze liefdes en gemiste kansen, over mensen die hunkeren naar wat anders en wier leven als zand tussen hun vingers glijdt; ook een ode aan de natuur en als u wil zelfs een pleidooi voor milieuzorg.
Ivan Woinitski, met zijn verkleinnaam Wanja genoemd, beheerst samen met zijn nichtje Sonja, de dochter van zijn overleden zuster het familielandgoed. De weduwnaar, de beroemde professor Serebrjakov is hertrouwd met de veel jongere, beeldschone Jelena.
Deze zelfingenomen emeritus heeft met Jelena zijn intrek genomen op het landgoed, dat moet voorzien in de levensbenoeften van de familie; hij laat iedereen als knechts opdraaien voor zijn seniele grillen.
Wanja wordt verliefd op Jelena, zo ook de huisdokter Astrov, Sonja is verliefd op Astrov. Het tergend tiranniek gezeur van de wetenschappelijke charlatan en de amoureuze strubbelingen zorgen voor onoverzienlijke spanningsvelden. Wanneer Serebrjakov kil beslist dat het landgoed moet verkocht worden (hij woont liever in de stad), barst de bom.
« Men verwijt mij vaak dat ik over niemendalletjes schrijf, » verdedigde Tsjechov zich ooit. « Dat er in mijn werk nooit grote helden voorkomen, geen revolutionairen, geen Alexander de Grote, of zelfs niet een eerlijke politieman. Waar moet ik die echter vandaan halen? Ik zou wel willen. Het leven bij ons is provinciaal… Zolang we jong zijn, kwetteren we kwiek als mussen op de mesthoop; later, wanneer we de veertig naderen, zijn we al grijs en beginnen aan de dood te denken. Fraaie helden zijn we! »
Zoals geschetst kan dat decadentisme worden gesitueerd op moreel vlak, maar ook esthetisch. Zo is het aandeel van de decorbouwers in alle hoger geciteerde stukken enorm. De wisselwerking met de regie was telkenmale optimaal (zoals het natuurlijk hoort. maar bij een esthetiserend decor valt het uiteraard meer op). Op die manier zouden we kunnen stellen dat er in « Starkadd » in profiel werd gespeeld, in « Mad. Warren » diagonaal en in « Oom Wanja » lateraal (binnenkort moeten we een voetbalverslaggever als toneelrecensent inhuren). In de eerste twee gevallen kwamen door die opstelling de conflicten weliswaar beter tot uiting, maar werd toch ook een zeker afstand gesuggereerd, wat een trager tempo met zich meebracht. In « Oom Wanja » staat het scènebeeld (van Luk Goedertier samen met regisseur Jean-Pierre De Decker) helemaal in functie van de contactarmoede en wordt de verveling erdoor nog beklemtoond. Alleen de wervelende regie van « Rondedans » doorbrak dus dit systeem, ook al waren er ook hier te trage momenten.
Toneel wordt dus anno 1984 te vaak een puur esthetische ervaring, waarin de verveling van de toeschouwer een haast niet weg te denken component wordt. Wie positief staat tegenover die esthetische benadering schrijft dan b.v. « toch werkt de voorstelling niet helemaal » (Daan Bauwens in « De Morgen »), maar je kan natuurlijk ook andersom stellen dat verveling op de scène, hoe mooi ook ingekleed, nooit mag leiden tot verveling in de zaal. En dat was bij « Oom Wanja » alleszins toch onze ervaring…
En in dat geval wordt de rest allemaal detailkritiek. Zowel positief als negatief. De glansprestatie van Nolle Versyp b.v. als dr. Astrov kan dan een voorstelling niet redden. En anderzijds heeft het ook geen zin om zich vast te bijten in de regie-opvatting van De Decker die b.v. Chris Thys voortdurend over het toneel laat hollen en lelijk laat zijn (wat voor haar een moeilijke opgave was, maar waarin ze door een perfecte uitbeelding van Wiske uit het bekende beeldverhaal uitstekend slaagt).
Nu nog « Dantons dood » en dan zijn we eindelijk « Thuis »…

Lees verder “35 jaar geleden: “Oom Wanja” in het NTG”

Theaterjaaroverzicht 1988

33 dirk tangheVoor het voetlicht was 1988 ongetwijfeld het jaar van de Blauwe Maandag Compagnie en van Dirk Tanghe (foto).

Het Antwerpse gezelschap maakt van theater opnieuw een belevenis. Vooral « Nachtwake » in een regie van Guy Joosten (begin dit jaar) en « De Meeuw » herkneed onder leiding van Luk Perceval zijn parels. Zowel het hedendaagse stuk van Lars Norén als de eigentijdse mise-en-scène van de « klassieker » van Anton Tsjechov ontlokten bij ons de uitroep: « Perfect ». Typisch voor het Belgische cultuurbeleid is de subsidiekruimel waarmee het gezelschap zich tevreden moet stellen.

Intussen blijven heel wat flink betoelaagde huizen maar wat aanmodderen. Toch hebben twee van die gevestigde schouwburgen het aangedurfd iemand te engageren die al lang in de alternatieve ruimten het theaterpubliek wist te enthousiasmeren. In het NTG kreeg regisseur Dirk Tanghe zelfs een contract voor drie jaar aangeboden. Binnenkort zien we daar nieuw werk van hem, met onder andere « Dood van een handelsreiziger » naar het werk van Arthur Miller.

In de Brusselse KVS ensceneerde Tanghe in februari een gedurfde versie van Shakespeares « Romeo en Julia ». Een kleine groep professionele acteurs werd er voor de gelegenheid aangevuld met 32 jongeren, van wie de meesten nog nooit op de planken gestaan hadden. Tanghe slaagt erin tegelijk tijdloos en bijzonder eigentijds te werken. « Romeo en Julia » werd alvast een overrompelend publiek succes.

Dat is wel nieuw aan de jonge durvers van het Vlaamse theater: er mag opnieuw gespeeld worden. Sommige confraters bekijken dat allemaal met een scheef oog. Moet theater dan niet iets « verhevens » zijn ? Anderen blijven pleiten voor de gecompliceerde warrigheid. Daarvoor halen zij zelfs al eens nijdig uit naar mensen die erin slagen de complexe realiteit of de al even ingewikkelde menselijke psyche te verzoenen met toegankelijk, wervelend, gevoelig, beklijvend theater. Wat moet theater anders zijn ?

Referentie

Piet Loose in De Rode Vaan nr.52 van 1988

“De Paradijsvogels” van Gaston Martens

“De Paradijsvogels” van Gaston Martens

Vandaag is het 45 jaar geleden dat op de BRT een TV-film werd uitgezonden met als titel “De Paradijsvogels”. Deze film had niks te maken met het populaire feuilleton dat pas zes jaar later in première zou gaan. Nee, het was een verfilming van de vierde productie van het NTG in het seizoen 1972-73.
Lees verder ““De Paradijsvogels” van Gaston Martens”

45 jaar geleden: “Le misanthrope” door het NTG

45 jaar geleden: “Le misanthrope” door het NTG

45 jaar geleden was het NTG te gast in de stadsschouwburg van Sint-Niklaas met hun versie van “Le misanthrope” van Molière. Wij zijn daar destijds met de Broedersschool (waar ik toen les gaf) naartoe gegaan, maar ik herinner mij daar eerlijk gezegd helemaal niks meer van. Gelukkig heb ik nog een recensie gevonden in een oude Gazet van Antwerpen…
Lees verder “45 jaar geleden: “Le misanthrope” door het NTG”

“Rocky Horror Show”: tussen erotiek en een parodie op erotiek

“Rocky Horror Show”: tussen erotiek en een parodie op erotiek

Het is vandaag ook 35 jaar geleden dat ik in het Gentse Arenatheater de première meemaakte van “The Rocky Horror Show”. (Bovenstaande affiche is wel van de film uit 1975, van de Arena-productie heb ik geen foto in de breedte.)
Lees verder ““Rocky Horror Show”: tussen erotiek en een parodie op erotiek”