Rudolf Werthen wordt zeventig…

Rudolf Werthen wordt zeventig…

Dat de Gentse violist Rudolf Werthen een prima musicus is, dat staat als een paal boven water en eigenlijk zou je dat dus niet meer moeten herhalen (“Elke repetitie met Werthen kon bijna een masterclass genoemd worden,” zegt b.v. violist Eric Baeten). Toch moet je dat wél doen, want het eerste wat opvalt als je met de man praat, is dat je met een zakenman te doen hebt. Dat is eigenlijk niet zo verwonderlijk, als je weet dat Rudolf Werthen afkomstig is uit de kleine middenstand. Over die afstamming deden allerlei geruchten de ronde maar dankzij reacties van echtgenote France Springuel en dochter Samantha is een en ander nu rechtgezet.
Lees verder “Rudolf Werthen wordt zeventig…”

Carlo Gesualdo (1566-1613)

Carlo Gesualdo (1566-1613)

Verkijk je niet op het engelengezicht hierboven: Carlo Gesualdo, voluit Don Carlo Gesualdo, prins van Venosa, vermoordde vandaag precies 425 jaar geleden zijn ontrouwe echtgenote Maria d’Avalos en haar minnaar, Don Fabrizio da Carafa, de hertog van Andria. Maar hij is ook een belangrijke figuur in de muziekgeschiedenis…

Zij het dat ook die historische rol enigszins dient te worden genuanceerd. Eigenlijk komt deze eer eerder I Fiamminghi toe, zijnde de Vlaamse polyfonisten die aan de slag waren in Italië. Zo was in Venetië (in de San Marco-kapel) Adriaan Willaert actief, die zowaar een nieuw genre “uitvond”: het Italiaanse madrigaal, omdat hij Italiaanse poëzie (vooral van Petrarca) op muziek zette. Via Giaches de Wert, de man in wiens orkest ene Claudio Monteverdi nog heeft “gedebuteerd”, werd deze techniek doorgegeven aan Gesualdo die dus eigenlijk wel ten onrechte als de ontdekker van de harmonie en “dus” van de huidige westerse muziek wordt genoemd.
Via de familie van zijn tweede vrouw (zie verder) had Gesualdo in Ferrara kennisgemaakt met de Wert, die reeds affecten toepast, maar nogal kinderachtig. In het motet “Ascendente Jesu” (over het stillen van de wateren, niet te verwarren met het wateren van de stille) respecteert hij b.v. de interpunctie, maar het blijft nog altijd te anekdotisch, zoals b.v. de vader van Galilei (zelf ook een componist) aanstipte. In “Vox in Rama” (“Een klacht werd in Rama gehoord: Rachel, wenend om haar kinderen”) heeft men ook nog die traditionele woorduitbeelding, maar toch worden hier reeds “affecten” in beweging gebracht b.v. op “ploratus et ulutatus multus” (geween en luid gejammer). Dat zou komen omdat De Wert werkzaam was in Mantua en Ferrara waar de eerste vrouwelijke “singer-songwriters” actief waren en die hadden daar meer gevoel voor. En het dient gezegd: de madrigalen van Gesualdo waren qua harmoniek en expressieve chromatiek hun tijd ver vooruit.
Maar naast zijn werkelijk revolutionaire harmonieën en het feit dat hij zelf luit speelde om zijn eigen gecomponeerde madrigalen te begeleiden, liet hij zich echter vooral opmerken omdat hij op 26 oktober 1590 zijn ontrouwe echtgenote Maria d’Avalos en haar minnaar, Don Fabrizio da Carafa, de hertog van Andria, vermoordde. For good measure vermoordde hij ook nog zijn dochtertje omdat hij aan zijn vaderschap twijfelde. Dat deed hij door het huilende kind op een binnenkoer te plaatsen en zijn muzikanten daar rond te laten musiceren tot het zou zwijgen. Dat gebeurde pas na drie dagen. Maar het kind stopte dan ook definitief met huilen… (*)
Overigens moeten we dat verhaal van die “ontrouwe” echtgenote niet enkel met een korreltje maar met hele emmers zout nemen. Als tweede kind zou Gesualdo immers oorspronkelijk de titel van zijn vader niét erven en was hij, zoals dat in die tijd gebruikelijk was, naar het klooster gestuurd. Daar vatte hij een extreme “sympathie” op voor de koorknapen. Zelfs in sadomasochistische zin. Het merkwaardige is evenwel dat hij masochistisch was, zodat zijn voorkeursbehandeling erin bestond zich door hen te laten afranselen. (Volgens Geert Stadeus in Snoecks Almanak 2005 had dit echter met een onwillig spijsverteringstelsel te maken: die zweepslagen waren de enige methode om zijn stoelgang op euh… gang te brengen.)
Toen zijn oudere broer evenwel onverwacht stierf, moest Gesualdo alsnog de honeurs waarnemen en daarvoor kreeg hij zelfs één van de mooiste vrouwen uit de omgeving toegeschoven. Maar uiteraard was hij maar weinig gesteld op het vervullen van zijn huwelijksplichten en vandaar dat de arme dame haar toevlucht moest zoeken bij een minnaar…
Zijn tweede huwelijk sloot hij met Eleonora d’Este. Aan het aardse gerecht mocht Gesualdo dan nog ontkomen zijn, het leek er even toch op dat er een soort hemelse wraak bestond, die zich (even blind als die van hemzelf) op zijn twee zoontjes stortte, één uit beide huwelijken. Die slag kwam Gesualdo niet te boven en hij overleed zelf kort daarna.

Ronny De Schepper

(*) Volgens de film “True story” (Rupert Goold, 2015) zou hij het kind gewoon met het hoofd tegen zijn wieg hebben geslagen tot het dood was. Let op: deze film gaat niet over het leven van Gesualdo, maar de muziek van Gesualdo wordt gebruikt om aan te duiden dat een moordenaar zich probleemloos als een halve heilige kan voordoen. Zoals dat in die film ook het geval is.

Lees verder “Carlo Gesualdo (1566-1613)”

De Latemse Concerten

De Latemse Concerten

Het is vandaag al tien jaar geleden dat ik naar een open repetitie van de Latemse Concerten ben geweest (zie bovenstaande foto). Akkoord, sedertdien volg ik nog amper het klassieke wereldje, maar ik heb toch ook niet via andere kanalen (De Gentenaar, AVS…) horen waaien dat deze nog bestaan. Jammer maar helaas. Die Latemse Concerten waren, als ik het goed heb, de opvolger van het Festival van de Leie. Alleszins was France Springuel in beide gevallen de organisatrice.
Lees verder “De Latemse Concerten”

Henry Raudales

23 Henry RaudalesDe Guatemalteeks violist Henry Raudales heet eigenlijk Enrique, net als zijn vader, maar toen hij op jeugdige leeftijd met hem naar de VS ging, werd hij er vlug Henry genoemd, een naam die hij behield om het onderscheid met zijn eveneens viool spelende vader duidelijk te maken. Hij kwam in 1980 naar Antwerpen (waar hij nog steeds woont) met een beurs van mevr.De Vries. Hij werd concertmeester bij de Opera voor Vlaanderen (zijn vader was dat in Amerikaanse orkesten geweest) tot hij in 1985 eerst laureaat werd van de Tenutowedstrijd en nadien derde laureaat in de Elisabethwedstrijd (telkens met het eerste concerto van Wieniawski, waarmee hij ook zijn examen aan het Antwerpse conservatorium had afgelegd). Nadien ging hij bij I Fiamminghi spelen (Werthen zat blijkbaar in de jury), maar hij is ook niet te beroerd is om b.v. in een salsa-orkestje te spelen (hij speelt trouwens ook tafeltennis, zegt hij), misschien onder invloed van zijn moeder die marimba speelt. Zijn Amerikaans verblijf weerspiegelt zich ook in een belangstelling voor jazz en zelfs voor pop, zij het dan van mensen als Lionel Richie of Chicago Transit Authority. Niet te verwonderen dat hij als tweede solist werd uitgekozen naast Nigel Kennedy in het concerto voor twee violen van Bach, begeleid door Robert Groslot, maar deze uitvoering kreeg een negatieve kritiek van Stefan Moens. Hij heeft overigens ook nog met Vanessa Mae gespeeld. In 1997 stichtte hij een eigen kamerorkest. Dirigeren vindt hij immers makkelijker dan viool spelen: “Als je tegen een orkest b.v. zegt: je moet minder luid, maar meer expressief spelen, dan is dat makkelijker gezegd dan gedaan!