Herbert Marcuse (1898-1979)

Herbert Marcuse (1898-1979)

Veertig jaar geleden overleed op 81-jarige leeftijd de Duits-Amerikaanse filosoof Herbert Marcuse (foto Harold Marcuse via Wikipedia) in de Starnbergkliniek in Beieren. Zijn overlijden kwam niet totaal onverwacht daar Marcuse reeds twee maanden met zijn gezondheid (hart) van hospitaal naar hospitaal sukkelde.

Herbert Marcuse ontsproot uit de hogere Joodse burgerij en was student bij Husserl en Heidegger, de filosofen van resp. de fenomenologie en het existentialisme.
In 1933 week hij uit naar de Verenigde Staten, om te ontkomen aan de nazi-beulspraktijken, waar hij in 1940 tot Amerikaans onderdaan werd genaturaliseerd.
Marcuse was vooral een man van de synthese. Hij had een grote bewondering zowel voor Karl Marx als voor Sigmund Freud en hij stelde dan ook tot zijn levensdoel de politieke bevrijding met de seksuele te verbinden, de maatschappelijke met de individuele. Dit had uiteraard een groot succes bij de jongeren, vooral in de jaren zestig. Niet toevallig was de Duitse studentenleider Rudi Dutschke een van zijn leerlingen.
Marcuse distancieerde zich echter wel van de latere uitwassen van deze studentenbeweging, zoals zich dat in Duitsland concretiseerde in de Baader-Meinhofbeweging.
Als marxisten appreciëren wij van Marcuse vooral zijn uitbreiding van het begrip « vervreemding ». Marcuse heeft immers de paradox van onze samenleving blootgelegd : volgens hem resulteert elke rationele bijdrage van het individu in een verhoogde irrationaliteit van het geheel. Het kapitalistische systeem is dus ipso facto totalitair en repressief omdat het waarden opdringt die enkel in functie staan van de efficiëntie en de expansie van het systeem. Op die manier wordt de mens unidimensioneel, d.w.z. dat al zijn waarden en doeleinden gericht zijn op aanvaarding van de normen van het systeem. Zelfs zijn denken wordt aan de gevestigde kategorieën aangepast. Dat een dergelijke maatschappij echter door de meesten niet als repressief wordt ervaren, vindt volgens Marcuse juist zijn oorsprong in deze conditionering van het consumptiegedrag, waardoor de mens een « gelukkig bewustzijn » ingelepeld krijgt.
Wat wij evenwel verwerpen is zijn pessimistische gevolgtrekking hieruit, namelijk dat het proletariaat niet langer een revolutionaire kracht zou zijn. Vandaar dat Marcuse enkel heil verwachtte voor een totale omwenteling van externe factoren (zoals b.v. de oorlog in Viëtnam destijds) of van het onbehagen van marginaliteiten (b.v. de studentenopstanden).

Lees verder “Herbert Marcuse (1898-1979)”

175 jaar geleden: huwelijk van Karl Marx met Jenny von Westfalen

175 jaar geleden: huwelijk van Karl Marx met Jenny von Westfalen

Het is vandaag 175 jaar geleden dat de 25-jarige Karl Marx in het huwelijk trad met de vier jaar oudere Jenny von Westphalen (1814-1881). Na zeven jaar verloving met de vier jaar jongere Karl, gaven ze elkaar voor het altaar van de Pauluskerk in Bad Kreuznach het jawoord. In 1981 kon mijn vriend en collega bij De Rode Vaan Jan Mestdagh een “boekje op de kop tikken”, zoals hijzelf zegt, waarin de liefdesgedichten staan van Marx, gericht aan Jenny. Alhoewel Jenny in haar jeugd “ne numero” moet zijn geweest (haar bijnaam was die Ballkönigin von Trier) stelde zij zich na haar huwelijk in dienst van de roeping van haar man, zij kopieerde en redigeerde zijn manuscripten, correspondeerde met uitgevers en volgde hem in zijn verbanning naar Parijs en Londen. Zij schonk het leven aan zes kinderen, van wie er echter maar drie overleefden, één ervan (Eleanor) zou o.a. “Madame Bovary” vertalen. Zij leed onder de armelijke levensomstandigheden en verzonk in toenemende mate in depressies, volgens mijn herinneringen o.a. omdat Karl haar bedroog, maar daarvan heb ik geen bevestiging kunnen vinden op het internet (zou men ons dat op het college wijsgemaakt hebben om hem als de baarlijke duivel af te schilderen?). Hoe dan ook, Jan vond dat de teksten van vadertje Marx de confrontatie met de eerste de beste schlager konden doorstaan en daarom gaf hij me opdracht om voor De Rode Vaan één van deze gedichten te vertalen.
Lees verder “175 jaar geleden: huwelijk van Karl Marx met Jenny von Westfalen”

Karl Marx (1818-1883)

Karl Marx (1818-1883)

Het is vandaag al 200 jaar geleden dat Karl Marx werd geboren in Trier (zie bovenstaande foto) als zoon van de advocaat Heinrich Marx (1782-1838) en Henriëtte Presburg. Henriette Presburg was geboren en getogen in Nijmegen. Dat Marx ten minste één keer daadwerkelijk in Nijmegen was, blijkt uit een brief van zijn ouders uit 1836. Hij was toen 17 jaar en studeerde rechten in Bonn.
Lees verder “Karl Marx (1818-1883)”

150 jaar geleden: “Das Kapital” door Karl Marx

150 jaar geleden: “Das Kapital” door Karl Marx

Vandaag is het vijftig jaar geleden dat het eerste deel van Het Kapitaal werd gepubliceerd. Auteur was de Duitse filosoof Karl Marx (Trier, 5 mei 1818 – Londen, 14 maart 1883). Het tweede deel verscheen in 1885, twee jaar na Marx’ dood, en het derde in 1894, beide verzorgd door Friedrich Engels. Marx’ aantekeningen voor een vierde deel werden daarna door Karl Kautsky verwerkt tot een boek (in drie banden, 1905-1910), getiteld Theorieën over de meerwaarde, dat soms als vierde deel van Het Kapitaal wordt beschouwd.
Lees verder “150 jaar geleden: “Das Kapital” door Karl Marx”