Het is vandaag al 55 jaar geleden dat de Amerikaanse schrijfster Carson McCullers is gestorven. Ze was amper vijftig jaar oud (foto Carl Van Vechten – Van Vechten Collection at Library of Congress).
Carson McCullers schreef niet zo’n omvangrijk oeuvre samen, wàt zij schreef liet wel indrukken na in het literair landschap van de US.
Zij werd geboren als Lula Carson Smith op 19.02.1917 in Columbus, Georgia – niet te verwarren met grote broer in Ohio. Een tijd en plaats die zij evoceert in de roman ‘Clock without Hands’ waar de stad meer dan een decor of plaats van handeling betekent. Wanneer zij haar droom, pianiste worden, wegens een reumatische aandoening die haar haar ganse leven zal achtervolgen, moet vergeten, gaat zij naar New York. Met de ambitie schrijfster te worden dankzij een cursus creatief schrijven. Desondanks zal zij haar aspiratie waarmaken… Studies aan de univ, talrijke jobs… In 1937 huwt zij met Reeves McCullers die ook literaire vooruitzichten had. Zij kan een verhaal laten publiceren, oogst bijval, Reeves werd de kostwinner… Het huwelijk wordt gedomineerd door alcohol, dan worden ze beide verliefd op dezelfde man. De scheiding (in 1941) ligt voor de hand.
In 1940 verschijnt haar eerste roman ‘The Heart is a Lonely Hunter’. De titel verraadt het thema dat haar ganse werk zal doorademen. De eenzaamheid van de liefde, de onmogelijkheid van relaties, de onbeantwoorde gevoelens. Zij leeft een tijd samen met de uitgever van ‘Harper’s Bazaar’, wordt bevriend met W.H.Auden, Paul Bowles, Benjamin Britten. Na WO II zal McCullers vaak in Parijs wonen in de entourage van Truman Capote en Tennessee Williams, hoewel zij in South Nyark (New York) haar vaste woning heeft. In 1945 huwt zij opnieuw met Reeves, het echtpaar wil de relatie een nieuwe kans geven.
Dan komt er die belangrijke ontmoeting met de Zwitserse schrijfster Annemarie Schwarzenbach op wie zij verliefd wordt. Een onbeantwoorde liefde, de Zwitserse koesterde wel een innige vriendschap. Zij noteerde over Carson: “Zij had een gezicht waarvan ik wist dat het door mijn hoofd zou blijven spoken tot het eind van mijn dagen. Er was een uitdrukking van verdriet in haar gezicht die ik niet kon peilen.” McCullers draagt haar tweede roman ‘Reflections in a Golden Eye’ (1941) aan haar op. Wat hen ook bindt is het thema dat in beider werk (en ideeën) centraal staat: de onmogelijke liefde, het onbegrip tussen partners, er is geen onvoorwaardelijke overgave… Bij Schwarzenbach komt dit scherpst tot uiting in de roman ‘Das Wunder des Baums’. Het oeuvre van McCullers zou zonder deze grondidee onbestaand zijn. Pijnlijkst verwoord vinden we de gedachte wellicht in de novelle ‘The Ballad of the Sad Café’ dat door Edward Albee tot toneelstuk werd omgetoverd in 1963; een verfilming met Vanessa Redgrave zou volgen. Ook andere werken zouden het scherm halen, o.m. ‘Reflections in a Golden Eye’ met Elizabeth Taylor en Marlon Brando, ‘The Heart is a Lonely Hunter’, ‘The Member of the Wedding’ geregisseerd door Fred Zinnemann.
Onbeantwoorde liefde, de vergeefsheid van emoties, eenzaamheid… Hoe verwoordde Charles Bukowski het in een gedicht geschreven bij haar overlijden: “…All her books of terrified loneliness, all her books about the cruelty of loveless love were all that was left of her…”
Loveless love… Reeves en Carson… Zij was nog verliefd geworden op twee vrouwen, een schrijfster Katherine Porter en de actrice, vooral stripster Gypsy Rose Lee. Relaties die gedoemd bleken te stranden. In 1953 deed zij een poging tot zelfdoding. Reeves tracht haar te overhalen tot dubbelzelfmoord wat zij weigert. Hij zal dan alleen sterven in de hotelkamer in Parijs. Haar toneelstuk ‘The square Root of Wonderful’ zal hierover handelen.
Naast het overheersende thema over het isolement van het individu, de vergeefse betrachting tot diepere communicatie, zijn al haar werken gedrenkt in de sfeer van de zuidelijke staten van de US zoals zij die ontvluchtte. De bekrompenheid, burgerlijkheid, kortzichtigheid, en vooral het probleem van de rassendiscriminatie want mocht de slavernij dan wettelijk verboden zijn en ook werkelijk verdwenen, op andere terreinen bestond de scheiding der rassen nog. En in de hoofden van het merendeel van de bevolking en in de heersende sfeer waren mensen met een andere tint of religie minderwaardig, het blanke ras was superieur. Haar laatste roman ‘Clock without Hands’ (1961) zal ook gelezen worden als een aanklacht tegen rassenhaat. Carson McCullers zou haar ganse leven tegen elke vorm van discriminatie fulmineren.
Gedurende de laatste maanden voor haar overlijden op 29.09.1967 te Nyack dicteert zij haar autobiografie, die onvoltooid pas in 1999 gepubliceerd wordt.
Romans, verhalen, novellen, enkele toneelstukken, een bundel poëzie… Dat is de boeiende maar niet zo vrolijke nalatenschap van een auteur die in 2016 nog aan een ander firmament opdook, dankzij Suzanne Vega die in haar album ‘Lover, Beloved: Songs from an Evening with Carson McCullers’ tien liederen selecteerde uit de monoloog waar zij in de persoon van de auteur kroop: ‘Carson McCullers Talks about Love’. Waar zij de schrijfster, aan een makeup-tafeltje zittend, in het gezelschap van een aantal flessen gin en sherry: “You have heard that I am a destroyer, cannibalistic, carnivorous, an emotional vampire, a viper, a lesbian… and it’s all true.”
Johan de Belie
dagelijks iets degelijks 