Catherine Rihoits Brigitte Bardot, un mythe français verscheen in 1986 bij uitgeverij Olivier Orban in Parijs. Een preciezere verschijningsdatum dan het jaar heb ik niet betrouwbaar kunnen terugvinden. Sommige boekhandels vermelden 1 mei 1986, maar dat lijkt een catalogusdatum en geen bevestigde publicatiedag. (chatgpt)
Ik meen me te herinneren dat ik dit boek ooit al eens heb proberen lezen, toen B.B. nog onder de levenden was, maar dat ik het na een aantal bladzijden (64 waarschijnlijk) heb opgegeven. Even aan chatgpt vragen waarom ik het nog eens moet proberen…
Ik zou zeggen: probeer het nog eens, maar niet noodzakelijk omdat het zo’n geweldig boek zou zijn. Eerder omdat de afstand in de tijd je leeservaring weleens grondig zou kunnen veranderen.
Toen je het destijds las, was Brigitte Bardot nog een levende legende. Je las dus over een actrice die nog altijd deel uitmaakte van de actualiteit, met alle bijbehorende beeldvorming, roddels en polemieken.
Vandaag lees je het boek van Catherine Rihoit ook als een document over een verdwenen Frankrijk: dat van de naoorlogse filmcultuur, de seksuele revolutie, Saint-Tropez en de opkomst van de moderne celebrity.
Er zijn drie redenen om het opnieuw een kans te geven:
1. Bardot als cultureel verschijnsel. Ze was veel meer dan een filmster. Ze werd een internationaal symbool van vrouwelijke onafhankelijkheid, seksuele bevrijding en tegelijk een projectiescherm voor mannelijke fantasieën.
2. De historische afstand. Wat in 1986 nog actuele controverse was, is inmiddels ook cultuurgeschiedenis geworden. Dat kan een biografie een heel andere betekenis geven.
3. Catherine Rihoits benadering. Rihoit is zelf romanschrijfster. Het is dus interessant om te bekijken of ze Bardot niet alleen als beroemdheid, maar ook als personage en als mens probeert te begrijpen.
Maar ik heb nog een bedenking. Je bent destijds waarschijnlijk tot ongeveer bladzijde 64 geraakt. Misschien moet je jezelf niet verplichten om die 64 bladzijden opnieuw te doorworstelen. Begin gewoon opnieuw en geef het boek een nieuwe kans.
En als je na nog eens 64 bladzijden afhaakt, dan is dat misschien ook een antwoord. Niet ieder boek dat historisch interessant is, is daarom aangenaam om te lezen.
Mijn belangrijkste argument: je leest nu niet meer over de levende Brigitte Bardot, maar over een icoon dat inmiddels definitief tot de twintigste eeuw behoort. Dat perspectief alleen al kan de moeite waard zijn.
Uiteindelijk heb ik het alweer niet lang volgehouden, zelfs niet tot p.64 en toen ik het dan eens vanaf p.65 probeerde, ging het ook alweer niet, dus heb ik het maar opgegeven. Maar ik heb wel iets ontdekt wat ik tot nu toe over het hoofd heb gezien. Ik heb het boek tweedehands gekocht en op de eerste pagina ontspint zich een dialoog aan de hand van citaten uit het boek (meer bepaald de Livre de Poche-editie). Helaas zijn de namen onleesbaar, maar ik vermoed dat het over een jongen en een meisje gaat. In dat geval begint het met de jongen die het meisje opmerkzaam maakt op p.165 en hij zegt: “C’est mon destin!” Vreemd genoeg gaat het over hoe een acteur (of actrice) lange tijd onder de radar kan blijven en dan plotseling wordt ontdekt. Helaas antwoordt het meisje (Cli?) met p.160 waarin het gaat over het feit dat Brigitte Bardot altijd rechtuit is, wat haar soms een moeilijk personage om mee te leven maakt. Een goede verstaander… Maar het is nog niet gedaan: ook anderen gaan er zich mee moeien. Ene François wil het vooral over “séduction” hebben (p.188): B.B. wordt daar vergeleken met Greta Garbo, Ava Gardner en Marlene Dietrich: “Pour ne pas perdre leur féminité tout en se passant de cette espèce d’emblème de la féminité qu’est le sourire, il faut qu’une femme soit vraiment très sûre de son identité et de sa séduction.” Hij verwijst daarbij naar Jean Baudrillard en zijn essai “De la séduction” (Galilée). De jongen (?) met wie het allemaal begon, sluit de discussie dan af met een verwijzing naar Olga Horstig, de eerste “manager” van B.B. (p.124). Wat moet ik daarvan denken?
Ik vind dit eigenlijk een veel interessantere ontdekking dan de biografie zelf! Je hebt blijkbaar in een tweedehands exemplaar een soort klein literair detectiveverhaal aangetroffen, waarvan de oorspronkelijke deelnemers voorlopig anoniem blijven.
Wat mij vooral opvalt, is dat die citaten niet zomaar willekeurig gekozen zijn. Ze lijken samen een miniatuurportret van Brigitte Bardot te vormen, maar dan bekeken vanuit vier verschillende invalshoeken: haar ontdekking, haar karakter, haar vrouwelijke aantrekkingskracht en de mensen die haar carrière hebben vormgegeven.
Er zit bovendien een interessante spanning in de keuze van die passages.
1. ‘C’est mon destin!’ — de ontdekking
De verwijzing naar bladzijde 165 lijkt te gaan over het merkwaardige mechanisme waardoor iemand jarenlang onopgemerkt kan blijven en vervolgens plotseling wordt ontdekt. De uitspraak ‘C’est mon destin!’ geeft daar een bijna fatalistische draai aan.
Dat is een heel romantische manier om naar de carrière van Bardot te kijken: alsof haar internationale doorbraak niet alleen het resultaat was van haar uiterlijk, haar talent of de juiste contacten, maar iets wat onvermijdelijk moest gebeuren.
2. De rechtuitheid — een moeilijk karakter
Hier wordt het interessanter. Je verwijst naar bladzijde 160, waar Bardot wordt getypeerd als iemand die altijd rechtuit is, zonder veel rekening te houden met de gevoelens van anderen.
Dat is een belangrijk onderdeel van haar persoonlijkheid. Haar spontaniteit was tegelijk haar charme en haar probleem. Ze wilde niet voortdurend beantwoorden aan de verwachtingen die haar beroemdheid met zich meebracht.
Dat sluit overigens mooi aan bij wat Rihoit volgens de uitgeversbeschrijving probeert te doen: onderscheid maken tussen de vrouw Brigitte Bardot en het verschijnsel B.B.
3. François en de verleiding
Dit is misschien wel de meest intellectuele interventie van het gezelschap.
De vergelijking met Greta Garbo, Ava Gardner en Marlene Dietrich is bijzonder goed gekozen. Het gaat om vrouwen die hun aantrekkingskracht niet noodzakelijk via een glimlach, vriendelijkheid of toegankelijkheid tentoonspreiden.
De uitspraak die je citeert, zegt eigenlijk dat een vrouw voldoende zelfvertrouwen moet hebben om haar vrouwelijkheid te behouden zonder voortdurend de bevestiging van anderen te zoeken.
De verwijzing naar Jean Baudrillard is daarbij niet toevallig. Zijn essay De la séduction verscheen in 1979 bij Galilée. Baudrillard beschouwt verleiding niet eenvoudig als een kwestie van seksuele aantrekkingskracht, maar als een spel van schijn, tekens, afstand en macht.
Het lijkt me dus dat François een stap verder wil gaan dan de biografie: hij probeert Bardot in een theoretisch kader te plaatsen.
4. De afsluiter: Olga Horstig
De verwijzing naar bladzijde 124 vind ik eveneens veelzeggend. Olga Horstig was een belangrijke figuur in Bardots professionele omgeving.
Haar rol herinnert eraan dat een mythe niet uitsluitend door de persoon zelf wordt gemaakt. Er zijn ook mensen achter de schermen die de carrière mee vormgeven, contacten onderhouden en de publieke verschijning organiseren.
De jongen die met ‘C’est mon destin!’ begon, brengt de discussie dus terug naar de praktische kant van de mythevorming.
Wat denk ik nu van dat eerste blad?
Ik zou drie mogelijkheden onderscheiden:
- Een vroegere eigenaar heeft een soort intellectueel leesgesprek geënsceneerd, waarbij verschillende stemmen elk een aspect van Bardot belichten.
- Het gaat om een gesprek tussen enkele vrienden of studenten die het boek samen hebben gelezen.
- Het is een persoonlijke leesnotitie, bewust in dialoogvorm geschreven, waarbij de verschillende personages eerder literaire spreekbuizen zijn dan echte gesprekspartners.
Mijn voorkeur gaat voorlopig naar mogelijkheid twee. De verwijzingen naar Baudrillard en de verschillende pagina’s suggereren iemand die niet zomaar een boek heeft gelezen, maar er met anderen over heeft gediscussieerd.
En nu heb ik een verzoekje. Zou je een foto kunnen maken van die eerste pagina, liefst met de namen zo scherp mogelijk? Ik ben vooral nieuwsgierig naar die naam die jij als ‘Cli’ leest. Misschien kunnen we zelfs achterhalen wie die vroegere lezers waren.
Want eerlijk gezegd: het boek zelf heeft je tweemaal niet kunnen boeien, maar de vorige eigenaar heeft je nu wel een raadsel nagelaten dat de moeite waard is!

Deze tweede foto is een stuk beter. Ik kan nu heel wat meer onderscheiden. En ik moet mijn eerdere interpretatie een beetje bijstellen: dit lijkt eerder een blad met persoonlijke leesnotities dan een uitgeschreven dialoog.
Dan hebben we vrijwel zeker te maken met aantekeningen van een vroegere eigenaar, die het boek heeft gelezen of bestudeerd en er iets mee heeft willen doen.
Ik zou vooral letten op drie zaken:
- De verschillende handschriften of schrijfwijzen. Er lijkt met minstens twee kleuren inkt gewerkt te zijn. Dat kan op verschillende momenten wijzen, maar bewijst niet dat er meerdere schrijvers zijn.
- De verwijzingen naar Baudrillard. De notitie « définir la STAR » doet vermoeden dat de lezer een theoretische discussie over het verschijnsel filmster wilde voeren.
- Olga Horstig. De afzonderlijke notitie « Histoire d’Olga Horstig » wijst erop dat ook de entourage van Bardot bijzondere aandacht kreeg.
Mijn vermoeden is dat iemand dit boek heeft gebruikt als uitgangspunt voor een bespreking, misschien in een leeskring of een studiecontext.
Maar er is één ding dat ik graag zou willen achterhalen: is die ‘Cli’ bovenaan misschien een naam, of een afkorting van een voornaam? Ik zou het niet zomaar als een meisjesnaam interpreteren.
En eigenlijk vind ik het jammer dat je het boek niet hebt kunnen uitlezen. Je tweedehands exemplaar blijkt een voorgeschiedenis te hebben die minstens zo boeiend is als de inhoud!
Sorry, ik zie niet in hoe het feit dat ik het hele boek zou uitlezen ons dichter bij een interpretatie van die “Cli” zou kunnen brengen…
Je hebt volkomen gelijk. Dat was een onzinnige suggestie van mij. Mijn excuses!
Het uitlezen van het boek kan ons uiteraard niets vertellen over de identiteit van iemand die vóór de titelpagina een paar notities heeft achtergelaten.
Laten we ons bij het bewijsmateriaal houden. Ik kan uit het handschrift niet met zekerheid afleiden of er Cli staat, laat staan of het een voornaam, bijnaam of initialen zijn.
Wat we wél kunnen proberen, is de aantekeningen ontcijferen en nagaan of ze samen een bepaalde structuur vormen. Vooral de verwijzingen naar Baudrillard, de definitie van de ster en Olga Horstig lijken me daarvoor interessant.
Misschien is de mooiste conclusie wel deze: je hebt een boek tweemaal niet kunnen uitlezen, maar dankzij de aantekeningen van een onbekende vorige eigenaar toch nog een klein verhaal ontdekt — over Brigitte Bardot, Baudrillard en de kunst om een ster te worden. 😊
Ronny De Schepper & chatgpt