“The Big Sleep” uit 1946 is zowat de meest invloedrijke film noir ever. Howard Hawks verfilmt Raymond Chandlers roman. Het scenario is geschreven door niemand minder dan William Faulkner. Bogart en Bacall spelen de hoofdrollen in deze grootse zwart-wit thriller.
Privédetective Philip Marlowe (Bogart) wordt ingehuurd door een zeer rijke familie om een jonge vrouw (Martha Vickers) te beschermen tegen haar eigen misstappen. Midden in deze complexe zaak vindt Marlowe tijd om verliefd te worden op de oudste dochter van zijn cliënt (Bacall).
Vanaf de Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende Koude Oorlog komen de Verenigde Staten in een periode van politieke instabiliteit terecht. Paranoia en een onderdrukt onveiligheidsgevoel zijn elementen die we terugvinden in o.a. het film noir genre. In “The Big Sleep” van Howard Hawks zien we hoe de maatschappelijke onzekerheid van die periode in beeld wordt gebracht. De ambiguïteit en de onduidelijkheid vinden we niet alleen terug in de visuele stijl, maar ook in de ambiguïteit van de personages zelf. Om het met Howard Hawks’ eigen woorden te zeggen: ‘Noch de auteur, noch de scenarist, noch ikzelf wisten wie wie had vermoord.’
De complexiteit van de film wordt eveneens verklaard doordat bepaalde zaken uit het boek uit de film zijn weggelaten, waardoor het verhaal minder goed te begrijpen is. Zo wordt in de film geen gewag gemaakt van homoseksuele bendeleden en de clandestiene porno-industrie. De film zit dan ook vol “goofs”, missers die ikzelf trouwens meestal over het hoofd zie, maar déze had ik wel gezien. Hij gaat over de wapens die in Marlowes auto verstopt liggen: eerst kiest hij dat aan de linkerkant en later, wanneer hij Canino neerschiet, pakt hij hetzelfde wapen, maar het andere is verdwenen. Komt daarbij: Philip Marlowe zegt aan het begin dat hij 38 is, en sorry, maar Bogart ziet er een stuk ouder uit (hij was 45 of ouder toen hij deze film opnam)…
En wat betekent overigens de titel? Ook dat weet niemand te verklaren, ik vroeg het dan maar aan chatgpt…
Ja. “The Big Sleep” betekent hier letterlijk een eufemisme voor de dood: de “grote slaap”, waaruit men niet meer ontwaakt. Dat geldt zowel voor Raymond Chandlers roman uit 1939 als voor de verfilming van Howard Hawks uit 1946, want de film heeft de titel gewoon van de roman overgenomen.
Maar bij Chandler is de titel nog interessanter dan een simpel synoniem voor “dood”.
De titel wordt helemaal op het einde verklaard
In de laatste bladzijden van de roman denkt Philip Marlowe na over de dood. Hij vraagt zich af wat het uiteindelijk uitmaakt waar iemand gestorven en begraven is: in een smerige put of in een marmeren grafmonument. Voor de dode maakt het allemaal niets meer uit: hij is dood, hij “slaapt de grote slaap”.
Dat is bijzonder toepasselijk voor het verhaal, want de hele roman draait eigenlijk om mensen die al dood zijn of uiteindelijk zullen sterven. Rusty Regan, de man naar wie Marlowe aanvankelijk op zoek gaat, blijkt bijvoorbeeld al die tijd dood te zijn. En gaandeweg komt Marlowe terecht in een wereld waarin moord, chantage, corruptie en moreel verval bijna normaal zijn.
Er zit dus een mooie tegenstelling in:
- sleep = rust, stilte, vrede;
- big sleep = de definitieve rust van de dood;
- the nasty world waarin Marlowe leeft = precies het tegenovergestelde.
Marlowe zegt op het einde in feite: zij die dood zijn hebben het gemakkelijk; ík leef nog en zit midden in de rotzooi.
En waarom werkt die titel zo goed voor de film?
Omdat Hawks’ film, ondanks zijn veel luchtigere en erotischere toon, dezelfde onderliggende gedachte behoudt. Het is niet zomaar een spannende detectivefilm met een mysterieuze titel. De “Big Sleep” is de dood die voortdurend rond Marlowe aanwezig is.
Overigens is het aardig dat de titel in het Duitse taalgebied aanvankelijk werd vertaald als Der tiefe Schlaf (“de diepe slaap”), maar later als Der große Schlaf. En in Frankrijk heet het Le Grand Sommeil.
En er zit nog een kleine literaire echo in: “to sleep” als metafoor voor sterven is natuurlijk veel ouder dan Chandler — denk aan Shakespeare’s Hamlet: “To die, to sleep…” Chandler maakt er met “the big sleep” een heerlijk hard-boiled, bijna cynische uitdrukking van.
Dus als u de filmtitel ziet, mag u hem eigenlijk lezen als:
The Big Sleep = de dood, de enige slaap waaruit Marlowe en al die andere personages uiteindelijk niet meer wakker worden.
Dat geeft de titel achteraf ook iets merkwaardig melancholisch: Marlowe is een man die voortdurend tussen de doden rondloopt, maar zelf nog hardnekkig blijft leven.
Ronny De Schepper & chatgpt
dagelijks iets degelijks 