Het leven zit vol tegenstrijdigheden. Zo zit ik met een huizenhoge contradictie opgescheept. Ik ben dol op de film. De film als medium, het meer technische aspect. Maar ook om van te genieten, om in onder te duiken, eventjes weg te zijn van de wereld, te genieten, me te laten meeslepen, ontroerd te worden, te huiveren… wat dan ook, geëmotioneerd te worden door wat mij op het scherm voorgetoverd wordt. Een contradictie? Wel ja, ik zet al jarenlang geen voet meer in een filmzaal en kijk ook nog zelden op een andere wijze naar een rolprent.

Daar bestaat natuurlijk wel een reden voor. Mijn aandacht – en meteen ook mijn tijd – ging al die levensjaren uit naar het theater, dat andere medium met levende figuren op een podium. Kijken en regisseren… En daarnaast was er de literatuur. Zo belandde de film in het vergeethoekje. Geliefd maar opzijgezet, verbannen naar een uithoek van mijn belangstelling. Al greep ik af en toe naar een geliefde prent terug, uit een soort heimwee; daarover later meer.
Wat was mijn eerste confrontatie met het bewegend beeld? Dat moeten de enkele korte filmpjes geweest zijn die mijn veel oudere broer voor mij afdraaide middels zijn projector die hij met de hand moest bedienen. Tja het ding functioneerde niet elektrisch maar op het tempo van de zwengel, hoe sneller hij draaide des te vlugger vlogen de beelden ons voorbij. Hij bezat een kleine verzameling korte filmpjes van en met (en nu slingert de god van het politiek correcte zijn bliksem in mijn richting!) ‘het Zwart Manneke’. Dat was een jong gekleurd knaapje dat allerlei leuke grapjes uithaalde. Slapstick. Net als de filmen die ik aan zee zag waar ze in cafés vertoond werden; het was een geliefd avondvertier voor mijn ouders en mij tijdens onze vakanties – de consumpties waren dan duurder maar je kon enkele uren genieten van doldwaze stunts op een scherm dat naargelang de avond vorderde steeds minder zichtbaar werd doorheen het rookgordijn vol nicotine. Film? 
Mijn eerste echte bioscoopervaring was – een levensgroter cliché kan ik onmogelijk uit mijn duim zuigen en dus laat ik de realiteit maar recht wedervaren – ‘Sneeuwwitje en de zeven dwergen’, jawel de klassieker van Disney die dateerde van 1937 en dus wellicht al zijn twintigjarig jubileum vierde toen ik kennismaakte met de godin met de blanke huid en de rozerode lippen en ik het liedje van de dwergen nazong. Zonder een trauma over te houden aan de gruwelijke blikken van de stiefmoeder/heks. Eerlijk gezegd maakte de volgende film op mijn beperkte jeugdrepertoire meer indruk: ‘Bridge on the River Kwai’, een historische film van David Lean uit 1957. Hem gaan zien was een soort troostende beloning na een nogal dramatisch doktersbezoek. En, denk ik, mijn moeder wou hem vermits hij toen met zijn zeven Oscars nogal populair was, zelf zien; want voor een knaapje van elf was hij niet de aangewezen jeugdfilm! Hiermee kwam een einde aan mijn prille, dus wel geringe filmervaringen.
Deed ik het als puber beter? Onze provinciestad beschikte in die jaren over drie bioscopen, inmiddels vervangen door één exemplaar waar in meerdere zalen diverse prenten vertoond worden, zelfs wij hinkelen mee met de moderne tijd. Toen was er de Plaza, de Casino die zich specialiseerde in licht-erotische films, en van de derde herinner ik mij helaas de naam niet eens meer hoewel hij toch een rol speelde in die ene ervaring van mijn tienerjaren. Inderdaad, zegge en schrijve één film ging ik ooit kijken; een pover resultaat voor iemand die drie filmzalen ter beschikking had. Hoewel nee, schoolsgewijs werden we als een kudde nog wel een zeldzame keer meegevoerd om een kunstig exemplaar te genieten in het kader van de lessen esthetica. Impressionant was dat blijkbaar niet. Wat wel indruk maakte was de trip op initiatief van mijn buurmeisje: samen naar de bioscoop. We kochten de tickets, zochten onze plaatsen, en stelden – nauwelijks gezeten – vast dat we een heupwiegende Elvis Presley voorgeschoteld kregen. Vraagteken? Simpelweg, we waren in de foute bioscoop beland. Dus vliegensvlug naar de andere, opnieuw tickets kopen en dan: ‘The knack… and how to get it’, regie Richard Lester, met die onovertroffen Rita Tushingham die ik later op grond van haar rol in ‘A taste of honey’ tot mijn idool zou promoveren. The knack zijnde de methode om vrouwen te versieren.
Toen was het wachten op de jaren die ik doorbracht aan het HRITCS, een opleiding tot toneelregisseur en dramaturg. Maar het was ook en vooral een filmschool zodat we gelukkig ook cursussen over dat medium voorgeschoteld kregen. Van o.m. een regisseur (en schrijver) als Emile Degelin, regisseur Roland Verhavert en van de toen bekende Jo Röpcke – de populaire filmcriticus die gedurende dertig jaren wekelijks op televisie te zien was in het programma ‘Première’ dat hij ook samenstelde. Hij was het die ons heel vaak meenam naar het vlakbij gelegen Filmmuseum waar men ons dan op verzoek telkens een klassieker vertoonde – wat al fraais ik daar te zien kreeg, hoe de ganse geschiedenis van dat flikkerend medium toen aan mij geopenbaard werd… Het recente werk toonde hij ons dan, gratis dankzij zijn connecties, in een filmzaal aan de Louisalaan. Het is niet dat ik aan die veelheid een indigestie overhield maar na de studies diende het Leven zich aan. Gezin, werk, schrijven, en vooral het toneel dat beslag bleek te leggen op de beschikbare avonduren en weekends. Exit de film. 
Het lijkt ongelooflijk maar hoe diep ik ook in mijn verkalkte geheugen graaf, zelfs in een verre uithoek tref ik geen beeld aan van een bioscoopbezoek met mijn kinderen. Ik moet naar een, zegge en schrijve één, herinnering teruggrijpen en die is recenter. Recent? Inmiddels ook alweer bijna tien jaren geleden. Met de oudste kleindochter op stap. Winnie the Pooh, was ik altijd dol op, die domme beer (foto YouTube). En zij, een kleuter, een film over een beer en zijn vriendjes, dat leek haar wel iets… Zo togen opa en kind ter bioscoop. En genoten gezamenlijk. Mijn laatste grote-scherm-ervaring, na jaren. Toen brak de tijd aan dat het toneel op een zijspoor werd gerangeerd, het actieve en het passieve aspect. De langzaam ingezette lichamelijke aftakeling annex ouderdomsverschijnselen, wat een onvermijdelijke boosdoeners! Voor mijn ogen defileerden op het kleine scherm voortdurend in de aanbieding een fraai aanbod van dat andere zo lang genegeerde medium. Helaas struikelde ik over die ene eigenschap van mijn echtgenote die soms haar voordeel, soms een nadeel inhield. Haar ongeduld. Een film die duurde algauw twee uren, onmogelijk om honderdtwintig minuten of meer in de zetel naar een verhaal te kijken. Begrijpe wie kan. Nu ik sinds een jaar helaas geen rekening meer hoef te houden, of veeleer kàn houden, met deze hebbelijkheid, kijk ik wel vaak een film. Het aanbod van Canvas, NPO en Arte is boeiend. Bij die laatste zie ik soms zelfs een ouwetje uit de Franse doos dat ik herken uit het Brusselse Filmmuseum.
Maar er zijn ook enkele favorieten die me in mijn leven vergezelden en die ik graag herbekijk. Ze staan in de kast, op video – ja niet op dvd, nog stammend uit het oertijdperk. Het zijn er vier, mijn shortlist. ‘The Knack…’, reeds vermeld, is één van hen. Dan is er ‘Mort à Venise’ (1971) van Visconti naar de roman van Thomas Mann, het schrijnende liefdesverhaal van Gustav von Aschenbach (Dirk Bogarde) voor de mooie Tadzio, gespeeld door de toen 16-jarige Zweedse Björn Andrésen die later in zijn vaderland vooral als musicus furore zou maken. Een weemoedige film, mooie beelden, suggestief, met Venetië als derde acteur en de pest als onweerswolk aan de einder verschijnend. De derde: weemoed, liefde, een mooie verhaallijn en een prachtige locatie (Deauville in Normandië). Voeg daar twee topacteurs aan toe, Anouk Aimée (die ik nog zou omarmen als Anne in de verfilming van Daisne’s ‘De trein der traagheid’ onder de titel ‘Un soir, un train’ van André Delvaux) en Jean-Louis Trintignant, en twee kinderen… dan krijg je met een regisseur als Claude Lelouch een film als ‘Un homme et une femme’ (1966). Sentimenteel wel, en dat werd onderlijnd door de muziek van Francis Lai. De LP heb ik grijsgedraaid. Muziek… ook deze van ‘Dood in Venetië’ is zo prachtig gekozen en die de sfeer onderlijnt, Mahler (5de symfonie), Beethoven (Für Elise) en ook het wiegelied van Mussorgsky dat het sterven van von Aschenbach begeleidt. Tenslotte, en die is van een heel andere orde, heb ik ‘L’année dernière à Mariënbad’ (1961) van Alain Resnais in de kast staan. Mariënbad, een spastadje in Tsjechië, niet dat dit er zoveel toe doet. Het verhaal is gebaseerd op de nouveau roman van Alain Robbe-Grillet. Een heel vreemde story waar realiteit en fictie op een grillige wijze in elkaar verstrengeld raken, voor de personages en voor de kijker. Prachtig spel van donker en licht, schaduwen – filmisch een unicum. En een keerpunt in de film waar het surrealisme hiermee definitief een plaats veroverde, analoog aan de ‘nouveau roman’. Dat een regisseur als Kurosawa hem als zijn grote favoriet vermeldt verheugde me meer dan dat hij in Venetië met de Gouden Leeuw aan de haal ging.

Een leven in confrontatie met een serie beelden en emoties op pellicule. Het bleek vooral nostalgie. Wat kan ik u, beste lezer, nog meegeven? Dat u niet mag verzuimen, wanneer zich de periode tussen kerst en de overgang van oud naar nieuw aandient, te kijken naar ‘The sound of music’ en met de familie von Trapp mee te brullen ‘Do-Re-Mi’…     

Johan de Belie

Een gedachte over “Het hoekje van Opa Adhemar (85)

  1. Ik werd op mijn vingers getikt door mijn zoon nadat hij dit Hoekje van mij gelezen had. Herinnerde ik mij dan niet het vader-zoon moment: samen naar Cinema Select aan de Parklaan (meteen was daar de derde bioscoop in onze stad, de mooiste en grootste!) om ‘Dead Poets Society’ te zien, een schitterende film met Robin Williams… Inderdaad!

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.