De Britse acteur en komiek John Cleese viert vandaag zijn 75ste verjaardag…

Zijn oorspronkelijke familienaam was eigenlijk “Cheese”, maar zijn vader veranderde hem in “Cleese” in 1915, omdat hij ermee gepest werd. Toen hij rechten studeerde in Cambridge werd hij lid van de populaire studentikoze cabaretgroep “The Cambridge Footlights”. Daarmee maakte hij een tournee door de Verenigde Staten (met o.a. een optreden in The Ed Sullivan Show). Op die manier ontmoette hij de toekomstige Python Terry Gilliam en ook de Amerikaanse actrice Connie Booth, die hij op 20 februari 1968 huwde.
Hij kreeg snel werk als schrijver voor de BBC Radio, onder andere als sketch-schrijver voor The Dick Emery Show. In 1965 begon hij samen met Graham Chapman en Marty Feldman te schrijven aan The Frost Report. Ook andere toekomstige Pythons zoals Eric Idle, Terry Jones en Michael Palin schreven hieraan mee, en hier ontwikkelden ze dan ook hun schrijfstijl die typisch zou zijn voor hun latere samenwerking.
Hij werkte ook mee aan het humoristische consumentenprogramma “How To Irritate People”. Tevens was hij een van de schrijvers van het script van de film “The Magic Christian” uit 1969 (met Ringo Starr en Peter Sellers in de hoofdrollen), waarin hij ook een cameo-optreden maakte.
Daarna was het tijd voor zijn eerste grote succes, “Monty Python’s Flying Circus” (1969-1974). Hij stapte er een jaar eerder uit dan het echte einde van het programma, omdat hij samen met zijn toenmalige echtgenote Connie Booth de televisiereeks “Fawlty Towers” (1975-1979) wou schrijven, waarin hij zelf de hoteleigenaar Basil Fawlty speelde, en zijn vrouw het kamermeisje Polly. Nog vóór de reeks werd ingeblikt, waren beiden al gescheiden, maar daarvan is zeker niets te merken in de reeks. Integendeel, men is zo gebiologeerd door de haat-liefde verhouding met zijn televisievrouw Prunella Scales, dat iedereen denkt dat zij een koppel waren…
Bekend is ook zijn sketch met Eric Idle als de paus in het fameuze “Secret Policeman’s Ball”. De discussie dat de paus niet ingenomen is met een “penultimate supper”, waar 28 apostelen en niet minder dan drie Christussen aanwezig waren (“the fat one balances the two skinny ones”) en verder een kangeroe, een trampoline-act, een mariachiband en een goochelaar is van de grappigste die ik ooit heb gehoord. Het was overigens op initiatief van John Cleese dat in de late jaren zeventig elk jaar in het Drury Lane Theatre in Londen een jaarlijks gala gegeven werd ten voordele van Amnesty international onder de benaming « The Secret Policeman’s Ball ».
Later speelde Cleese mee in enkele speelfilms, waaronder de door hemzelf geschreven en geproduceerde films “A Fish Called Wanda” (1988) en “Fierce Creatures” (1997). John Cleese noemde zijn personage in “A fish called Wanda” Archie Leach, zijnde de echte naam van Cary Grant, omdat hij in die film de onmogelijke opdracht kreeg onweerstaanbaar te zijn voor iemand als Jamie Lee Curtis. “Dat was mijn hommage aan hem,” zei Cleese, “omdat hij net als ik in Bristol geboren is.” Wie de film gezien heeft, weet dat hij Jamie Lee uiteindelijk in bed krijgt, door het spreken van Italiaans of – beter nog – Russisch!
John Cleese speelde ook een prominente rol in de western “Silverado” van Lawrence Kasdan en in “Frankenstein” van Kenneth Branagh. In “Time Bandits” speelde hij een verwarde Robin Hood, die in zijn oprechte naïviteit steelt van de armen om aan de rijken te geven!
Hij speelde veel later ook de rol van R in de James Bondfilm “The World Is Not Enough” en vervolgens Q in “Die Another Day”. In 1986 speelde hij de hoofdrol in de humoristische film “Clockwise”.« Clockwise » is een vrij geslaagde humoristische fabel over mensen die wat al te zeer gehecht zijn aan hun principes. En principes heeft Brian Stimpson bij de vleet. Deze rector van een rijksschool is tot de bevinding gekomen dat het allerbelangrijkste voor elk menselijk wezen hierin gelegen is dat hij/zij weet waar hij is, en waar hij naartoe gaat. Dit is — nog steeds volgens onze schooldirecteur — alleen maar mogelijk wanneer iedereen precies weet hoe laat het is. Te laat komen is dus voor hem het toppunt van onfatsoen. Zijn devies luidt dan ook « De zon komt niet te laat op onder voorwendsel dat zij de bus heeft gemist ».
Door zijn grote strengheid is deze bijzonder rechtlijnige heer erin geslaagd zijn leerlingen tot de meest briljante van het Verenigd Koninkrijk te maken. Hierdoor valt hem dan op een mooie dag de eer te beurt gekozen te worden om als eerste directeur van het officieel onderwijs het voorzitterschap van de Vereniging van Rectoren op zich te nemen — een vereniging die tot dan geleid werd door schoolhoofden van strenge particuliere scholen.
Goed gemutst begeeft Stimpson zich dan ook op weg naar Norwich waar hij de openingstoespraak moet houden op de jaarlijkse vergadering van de prestigieuze vereniging. Maar als gevolg van een verbaal misverstand mist hij zijn trein. Zonder dralen lanceert hij zich dan in een dolle ren tegen het uurwerk, waarbij hij elke koelbloedigheid verliest. Hierbij overtreedt hij zowat alle morele, juridische en beleefdheidsregels, geobsedeerd als hij is om ten allen prijze zijn basisprincipe te vrijwaren : steeds en overal op tijd komen.
Zonder dat de cineast zijn toevlucht heeft genomen tot al te groteske buitenissigheden, is « Clockwise » uitgegroeid tot een echt pittige komedie. Gieren en bulderen is er niet direct bij, maar wel bezorgt deze film de kijker enkele genoeglijke ogenblikken dankzij zijn intelligente situatiehumor, zijn alert ritme en zijn vriendelijk-subversieve filosofie.
In het begin zien wij onze in hemd of das uitgedoste sprinter als de incarnatie zelf van flegma en efficiëntie. De humoristische basis van de film wordt dan geleverd door de kloof tussen deze waardige houding en de regelrechte hysterie die zich steeds meer en meer van Stimpson meester maakt.
De realisator heeft het uitstekende idee gehad om de hoofdrol toe te vertrouwen aan John Cleese van de Monty Pythons. Stijver en Britser dan ooit hoeft hij alleen maar op het scherm te verschijnen om de toeschouwer te doen lachen. Wat de regie van Christopher Morahan betreft, ook zij blijkt sober en afstandelijk als een bolhoed. Door deze aaneenschakeling van absurde situaties te filmen met de pink omhoog als bij het drinken van een kop tee, heeft de regisseur zich laten kennen als een discipel van Jacques Tati.
“Fierce creatures”, de opvolger van “A fish called Wanda”, werd door John Cleese zelf geschreven en heeft buiten de hoofdpersonen eigenlijk niets vandoen met “Wanda”. Cleese speelt erin immers eerder een soort Basil Fawlty, maar die dan deze keer een kleine zoo in zijn beheer heeft. Om volk te lokken wil hij alleen maar wilde dieren tonen. Vandaar de titel. De film moest reeds een aantal keren herwerkt worden (vooral de Amerikanen konden er totaal niet mee lachen – ze begrepen de humor ongetwijfeld niet) en daarom werd de release steeds uitgesteld. Toen hij uiteindelijk uitkwam, gaven de meeste critici de Amerikanen gelijk: zelfs in herwerkte versie (door Fred Schepisi) voldeed de film niet. Bovendien kon men goed het verschil zien tussen wat Robert Young had gedraaid en het aandeel van Fred Schepisi, zegt men. Ikzelf was daartoe zeker niet in staat, meer zelfs ik vond het niet eens zo’n slechte film! De misverstanden over de seksuele exploten van Cleese vind ik zelfs hilarisch.
Bij de release van “Fierce creatures” (februari 1997) zette John Cleese zich ook heftig af tegen het geweld in de films van die tijd: “Het heeft misschien met mijn leeftijd te maken, maar ik gruw van de hoeveelheid geweld die films over ons heen kieperen. Pulp Fiction sneed me de adem af. Goed, de dialogen zijn grappig, maar dat deed Harold Pinter al in de jaren vijftig. Sommige scènes zijn het product van een verziekte geest, ik was gechoqueerd. Jonge mensen niet, die zijn dat inmiddels gewoon. Ik zag dat onding met drie twintigers en die zeiden: ‘Het is ironisch bedoeld.’ Nou moe. Was de Tweede Wereldoorlog ironisch? (…) Ik zette me in de sixties af tegen wat de oudere generatie dacht en snapte niet waar die over opgewonden raakte. Maar nu vind ik dat het te ver gaat. Er is te veel vrijheid voor het individu en dat gaat ten koste van de samenleving. (…) Ik denk dat geweld op het scherm nadelig is voor de maatschappij en het idee van censuur stoort me eigenlijk niet. Ik blijf het vreemd vinden dat seks gecensureerd wordt en geweld niet.”
“Fierce creatures” was niet de eerste Cleese-film die tegenviel. “Rentadick” b.v. was een Britse komisch bedoelde film van Jim Clark uit 1972 naar een scenario van John Cleese en Graham Chapman met Ronald Fraser als Major Upton, de directeur van het detectivebureau Rentadick, die de dieven moet opspeuren van een zenuwgas dat de onderste ledematen verlamt. Daar staat tegenover dat in 1975 ondanks het feit dat het team van “Monty Python” eigenlijk ook al dood is (de spanningen tussen de twee uitersten, John Cleese en Terry Jones, waren te groot geworden), zij toch nog de zeer aan te raden film “The holy grail” draaien. Daarna volgde nog in 1979 de satirische film “Life of Brian” en in 1983 “Monty Python’s The Meaning of Life”.
In juni 2006 kondigde Cleese aan te stoppen met het spelen in en schrijven van sitcoms. Als reden gaf hij zijn leeftijd op, plus het feit dat het toch nooit beter kon worden dan “Fawlty Towers”. Sindsdien lijkt hij zich meer toe te leggen op het doen van stemmen voor tekenfilms. Zo onder meer de stem van Samuel in “Charlotte’s Web” (2006) en de stem van Koning Harold in “Shrek 3” (2007) en “Shrek Forever After”‘ (2010). Wél wil hij nog een boek schrijven over de geschiedenis van de comedy.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s