25 jaar geleden overleed Cary Grant

“Als hij ook kan praten, neem ik hem.” Wie anders dan Mae West zou dit hebben kunnen zeggen? Zelfs meer dan zeventig jaar later is het nog altijd ondenkbaar dat een man zoiets over een vrouw zou zeggen en dat niet alleen omdat de feministen hem zouden lynchen. De man als seks-object. Het is – alle Chippendales ten spijt – nog altijd een beetje taboe. Maar in de film is het echter nooit anders geweest. De “hij” in kwestie was Cary Grant en we zijn zowaar in 1933!
Tijdens de opname van “She done him wrong” merkt Mae West hem op toen hij in de buurt van de studio rondliep. Een jaar later begroet ze hem op het scherm met: “Is dat een revolver in je broek of ben je gewoon blij van me te zien?” en van dan af werd Cary Grant hét mannelijke sekssymbool bij uitstek, want wie op Mae West zo’n indruk kon maken, kon wel iedere vrouw plat krijgen, oordeelden de filmstudio’s.

Zelfs John Cleese noemde zijn personage in “A fish called Wanda” Archie Leach, zijnde de echte naam van Grant, omdat hij in die film de onmogelijke opdracht kreeg onweerstaanbaar te zijn voor iemand als Jamie Lee Curtis. “Dat was mijn hommage aan hem,” zei Cleese, “omdat hij net als ik in Bristol geboren is.” Dat was dan op 18 januari 1904. (*)
Cary Grant was dus net als Cleese van Bristol en het Engelse flegma zorgde ongetwijfeld voor de “gereserveerde” indruk, die hij steeds uitstraalde. Maar er was nog een reden waarom hij zo onbereikbaar kon schijnen voor vrouwen: hij was namelijk ondanks zijn vijf huwelijken eigenlijk homofiel. Zo woonde hij jarenlang samen met western-held Randolph Scott, zogezegd “om de kosten te drukken” (**). Maar wie het openlijk durfde te zeggen (zoals komiek Chevy Chase), kreeg een proces aan zijn been.
Grant engageerde zich bovendien ook voor de republikeinse partij, die zoals bekend een hevig anti-homobeleid voert. Tevens was hij ook een paar keer te zien in films die een allusie maken op “being gay”. Maar zowel voor “I was a male war bride” van Howard Hawks uit 1949 als voor “Operation Petticoat” van Blake Edwards uit 1959 wilde Grant geen toespelingen aanvaarden.
Na zijn dood op 29 november 1986 verscheen echter wel een biografie (“A lonely heart”, in het Nederlands: “Een dubbelleven”) van Charles Higham en Ron Moseley waarin een en ander werd “aangetoond” (***). Men gaat daarbij naar een verklaring zoeken in zijn jeugd, waarbij hij door zijn moeder overdreven werd in de watten gelegd omdat zijn één jaar oudere broer was gestorven. Toen zij dan echter in een krankzinnigengesticht verdween, zonder dat men hem daarvan op de hoogte stelde, ging hij de schuld van haar verdwijning bij zichzelf zoeken. Anderzijds werd hij wel aan de deur gezet bij de scouts omdat hij in de kleedkamers van de meisjes werd betrapt.
Cary Grant was de meester van de zogenaamde “screwball comedy”. Het begrip “screwball comedy” is niet zo meteen te vertalen. De Oxford Dictionary maakt er zich iets te gemakkelijk vanaf door te verklaren dat een “screwball” een Amerikaans slang-woord is voor “a crazy person”. Onze Urbanus b.v. is zeker een “crazy person”, maar ik zou “Hector” of “Koko Flanel” toch niet als een “screwball comedy” bestempelen.
Een “screwball comedy” haalt de humor immers wel uit de krankzinnige toestanden die kunnen ontstaan bij een verhouding, liefst tussen twee compleet verschillende types, maar dan toch met een realistische ondertoon en zonder Jerry Lewis-achtige bekkentrekkerij. “Bringing up baby” van Howard Hawks uit 1938, waarin Katharine Hepburn met haar tijger de beendercollectie van professor Cary Grant om zeep helpt, moet zowat tegelijk het beste en ook het meest bekende voorbeeld van het genre zijn. Katharine Hepburn vertolkt een levenslustige erfgename die de stuntelige paleontoloog Cary Grant aan de haak wil slaan. Hepburn blijkt de nicht te zijn van mrs. Random, die een miljoen dollar aan Grants museum wil schenken. Haar hond George gaat aan de haal met het laatste been dat Grant nodig heeft voor een brontosaurusskelet. Voeg daar nog een tam luipaard (Baby), een rare majoor en een zatte concierge aan toe en je hebt de nodige ingrediënten voor een echte screwball comedy. Het gekibbel tussen man en vrouw, grappige dialogen, een razend tempo, helse achtervolgingscènes met visuele gags ‑ een overblijfsel uit de stille slapstick comedy ‑ je vindt ze alle terug in deze film. Hepburn en Grant krijgen volop de kans om uit te pakken met hun komisch talent.
Diezelfde Katharine Hepburn mag in “The Philadelphia Story” van George Cukor (regie) en Joe Manciewicz (scenario) uit 1940 weliswaar een hele film lang het vrijgevochten (rijke) vrouwtje spelen, maar uiteindelijk kiest ze toch voor de conventie door haar eerste man (Cary Grant) boven de artistieke bohémien (James Stewart) te stellen. Cary Grant was given the choice of which of the two male lead roles he wanted to play. Surprisingly, he chose the less showy part. On the other hand he demanded top billing and $100,000 salary – a huge amount at the time. As it turned out, however, he donated his entire earnings to the British War Relief Fund.
Toch is het “progressieve” aan deze film dat Grant (die hierin Katharine Hepburn voor de tweede maal trouwt) zich blijkbaar veel minder zorgen maakt over het dronken nachtje dat Stewart en Hepburn samen doorbrachten dan de oorspronkelijke echtgenoot-in-spe (John Howard). Dat deze nouveau riche in de macht is van bladen als “Dag Allemaal”, waartegen de Eastcoast-elite (om te weten wat ik onder deze term versta kan ik naar het boek “The age of innocence” van Edith Wharton verwijzen, of beter nog naar de verfilming ervan door Martin Scorsese) samenzweert, wordt al te gemakkelijk als negatief beschouwd, terwijl het anderzijds toch ook zijn afkomst als mijnwerker zou kunnen zijn. Daar stelt men dan tegenover dat de berooide schrijver wél door de betere kringen wordt aanvaard, omdat hij brains heeft. Maar wat dan met de voortdurende toespelingen op het feit dat hij wel eens iets van de bruidschat zou kunnen meepikken? Conservatief is alleszins hoe fotografe-kunstenares Ruth Hussey toch voor de bijl gaat voor Stewart, ondanks het feit dat hij vóór haar ogen een huwelijksaanzoek doet aan Hepburn.
Het feit dat Hepburn op vijf minuten tijd driemaal van huwelijkspartner verwisselt, wordt door sommigen wel afgedaan als kritiek op de instelling als een pure bourgeois-instelling en men verwijst daarvoor naar de komedies van Oscar Wilde. Inderdaad, gebaseerd op het toneelstuk van Philip Barry (voor de film bewerkt door Donald Ogden Stewart, die ook al voor het scenario van “Holiday” had gezorgd, waarin Grant en Hepburn ook een koppel vormen, zij het eigenlijk pas in de slotminuut) zijn het vooral de dialogen die deze screwball comedy redden.
In “The Philadelphia Story” draait de plot dus rond het feit of een dronken Hepburn het nu al dan niet met een al even dronken Stewart heeft gedaan. Maar belangrijker nog is dat heel de film wordt gesuggereerd dat het échte conflict gaat over het feit dat ze frigide is. Ze wordt herhaaldelijk een “bronzen beeld” genoemd, een “onaantastbare godin”, een “eeuwige maagd” of een “ouwe vrijster ondanks het feit dat ze getrouwd is”. Ook het drankprobleem van haar man (Cary Grant) wijst in de richting van haar ontoeschietelijkheid in bed. Alcohol zal voor haar uiteindelijk ook de catalysator zijn, zij het dus dat ze eerst ontdooit in de armen van Stewart…
Anderzijds kan dit niet altijd gezegd worden van Frank Capra, de man die dus als “vader” van het genre wordt beschouwd. Zijn komedies zijn eerder maatschappelijk-moralistisch (b.v. “Mister Deeds goes to town” uit 1936, “You can’t take it with you” uit 1938, “Mr.Smith goes to Washington” uit 1939, “Meet John Doe” uit 1941 of “It’s a wonderful life” uit 1946), het genre “feelgood”-movies dat rond kerstmis de bioscopen teistert.
Anderzijds moet men nu ook niet beweren dat Frank Capra steeds zeemzoet was. Eén van de beste voorbeelden daarvoor is “Arsenic and old lace” uit 1944, waarin Cary Grant wanhopige pogingen doet om zijn eerbare tantes Josephine Hull en Jean Adair te doen inzien dat eenzame oude heren deze wereld uit helpen géén werk van barmhartigheid is. Cary Grant considered his acting in this film to be horribly over the top (terecht!) and often called it his least favorite of all his movies. Also screenwriter Julius J. Epstein complained to Frank Capra that Cary Grant’s acting “was going overboard with the comedy.” Capra agreed and told the writer that it would be toned down in the editing process. However, when World War II unexpectedly began, and Capra left the studio to do the “Why We Fight” series, it was not done. Consequently, Grant donated his entire salary, $100,000, to the U.S. War Relief Fund.
Regisseur Howard Hawks maakte voor zijn “His girl’s friday” uit 1940 van de journalist in de hoofdrol een vrouw, wat de komedie meteen in een ander perspectief plaatste en er een dolle oefening van maakte in alweer een andere “screwball comedy”, een genre waarin de regisseur excelleerde en waarin de oorlog tussen de seksen snel en flitsend wordt uitgevochten. Cary Grant is de cynische, egocentrische eindredacteur Walter Burns die nergens voor terugdeinst, zelfs niet zichzelf totaal belachelijk maken, om de trouwplannen te verijdelen van de topjournaliste Hildy Johnson, die hij niet kan missen. Deze rol wordt door Rosalind Russell weergaloos ondeugend vertolkt.
In 1942 draait Leo McCarey met “Once upon a honeymoon” een merkwaardige anti-nazi-komedie. Ginger Rogers is een Amerikaanse revue-danseres, getrouwd met een Oostenrijkse baron (gespeeld door Walter Slezak) die voor de nazi’s werkt. Cary Grant is de Amerikaanse radiocorrespondent die haar hart verovert terwijl hij haar een politiek bewustzijn schopt.
De innuendo’s in screwball comedy zijn eigenlijk volledig toe te schrijven aan pogingen om de zogenaamde Hays Code te omzeilen. Zo had Will Hays gedecreteerd dat zelfs echtelingen niet in een tweepersoonsbed mochten slapen. “The awful truth” van Leo McCarey uit 1937 zat dan ook met een groot probleem. De film gaat immers in essentie over een koppel (gespeeld door Cary Grant en Irene Dunne) dat op zich wel van elkaar houdt, maar door een wederzijds leugentje aan het begin van de film (vandaar de titel uiteraard) besluiten ze toch uit elkaar te gaan. De echtscheiding wordt uitgesproken, maar blijkbaar gaat die in Amerika (alleszins in die tijd) pas na een aantal dagen definitief in (een soort van bezinningsperiode?). Door allerlei omstandigheden komt het koppel op het exacte uur dat de scheiding definitief zal worden terecht in twee belendende slaapkamers. Uiteraard hebben ze zin om bij elkaar te slapen en op die manier de echtscheiding op de valreep ongedaan te maken, maar ja, dat mag dan weer niet van de Hays Code! En hoe lost McCarey dit op? Reeds een aantal keren is een soort koekoeksklok in beeld geweest om het verder schrijden van de tijd aan te geven (het uur der scheiding komt steeds dichter!). Deze klok heeft zo van die typische figuurtjes die dan telkens naar buiten komen. Hier zijn het een jongen en een meisje (overigens weergegeven door levende figuren). En net als de definitieve slagen zullen weerklinken, zie je dat de jongen het meisje volgt in haar huisje… Ingenieus en gewaagd voor die tijd!
In 1943 is er “Suspicion” van Alfred Hitchcock naar de roman “Before the fact” van Francis Iles. Joan Fontaine (die reeds de titelrol had vertolkt in “Rebecca”) kreeg een oscar voor haar rol als vrouw, die vermoedt dat haar man een moordenaar is, maar toch uit liefde bij hem blijft. Oorspronkelijk zou het einde als volgt geweest zijn: haar man brengt haar een glas vergiftigde melk, terwijl zij in een brief naar haar moeder uiteenzet dat hij een moordenaar is, maar dat ze verkiest te sterven dan zonder zijn liefde te moeten leven. Ze wil echter wel dat de rest van de maatschappij tegen hem dient te worden beschermd, vandaar deze brief. Vooraleer het glas melk te drinken, kleeft ze de brief dicht en geeft hem aan haar man. “Wil je deze brief even posten?” vraagt ze. Hij belooft het te doen en zij drinkt de melk. Als ze reeds gestorven is, zie je de man dan fluitend langs de straat lopen en de brief in een brievenbus deponeren. Jammer genoeg is dit prachtige einde nooit verfilmd omdat de rol van de echtgenoot in kwestie werd vertolkt door… Cary Grant. De studiobonzen wilden niet hebben dat hun geliefde acteur de rol van een moordenaar zou spelen en Hitchcock voegde zich naar hun wensen. Toch zou hij later nog driemaal een beroep doen op de populaire acteur, met name voor “Notorious” (1946), “To catch a thief” (1955) en “North by Northwest” (1959).
“North by Northwest” is een geraffineerde spionagethriller, die wordt gekruid met de nodige actie, geheimzinnigheid en zwarte humor. Roger Thornhill (rol van Cary Grant), een charmante New Yorkse publiciteitsagent, wordt door een groepje spionnen verward met de geheime agent George Kaplan. De spionnen, geleid door James Mason en een zeer gluiperige Martin Landau, kidnappen Grant. Zij zetten hem dronken achter het stuur van een wagen, maar hij overleeft de dolle rit en vlucht naar Chicago. Op de trein ontmoet hij de mysterieuze Eva Marie Saint, die hem afwisselend helpt en in de val lokt. Thornhill vlucht verder landinwaarts, maar komt in steeds hachelijker situaties terecht.

Ronny De Schepper

(*) When Cary Grant is sitting in the graveyard in the movie “Arsenic and old lace”, one of the tombstones has the name Archie Leach on it. Het ultieme huldebetoon aan Cary Grant is echter de rol van Tony Curtis in “Some like it hot” van Billy Wilder, als hij zich om Marilyn Monroe te kunnen veroveren in een meesterlijke Cary Grant-parodie verkleedt. Cary Grant werd ook genoemd als de eerste James Bond, maar uiteindelijk zou de rol, zoals iedereen wel weet, naar Sean Connery gaan.
(**) Randolph Scott, zo staat er in het naslagwerk Movie Makers, werd geboren in 1903. Als hij sterft in 1987 blijkt hij echter 89 te zijn!
(***) Een andere nicht die nooit uit de kast kwam, was componist Cole Porter. Grappig is dat het precies Cary Grant was die zijn rol vertolkt in de biopic “Night and day”.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s