Sodome et Gomorrhe van Marcel Proust verscheen niet in één keer, maar in twee delen: deel I verscheen bij de Nouvelle Revue Française (Gallimard). Het colofon vermeldt 30 april 1921 als datum waarop het boek werd gedrukt. Deel II verscheen eveneens bij de NRF. Het colofon vermeldt 3 april 1922 als drukdatum.
Sodome et Gomorrhe is het vierde deel van de romancyclus À la recherche du temps perdu, maar in de oorspronkelijke uitgave liep de indeling wat anders dan de latere zevendelige standaardindeling.
De cyclus ziet er in de gebruikelijke indeling zo uit:
- Du côté de chez Swann — 1913
- À l’ombre des jeunes filles en fleurs — 1919
- Le Côté de Guermantes — 1920–1921
- Sodome et Gomorrhe — 1921–1922
- La Prisonnière — 1923 (postuum)
- Albertine disparue — 1925 (postuum)
- Le Temps retrouvé — 1927 (postuum)
Een aardige bijzonderheid: in de oorspronkelijke publicatie was deel 4 letterlijk een soort overgangsvolume. De uitgave van 1921 bevatte eerst het slot van Le Côté de Guermantes en vervolgens Sodome et Gomorrhe. Vandaar ook waarom je in catalogi soms een andere nummering ziet: latere edities hebben de oorspronkelijke afzonderlijke banden anders samengevoegd. De BnF geeft voor de cyclus uiteindelijk de zeven delen als standaardindeling.
Als je Sodome et Gomorrhe gaat lezen, zou ik de eerste drie delen vooral zo in je achterhoofd houden — zonder vooruit te lopen op deel 4:
1. Du côté de chez Swann
De jonge verteller groeit op in Combray en ontdekt geleidelijk liefde, verlangen en jaloezie. De verhouding van Swann met Odette is daarbij een soort voorafschaduwing van wat de verteller later zelf zal ervaren.
Belangrijk is vooral Prousts idee dat liefde niet zozeer door de geliefde wordt veroorzaakt als wel door het verlangen dat wijzelf rond die persoon opbouwen.
2. À l’ombre des jeunes filles en fleurs
De verteller wordt ouder en komt in Balbec terecht. Daar verschijnt Albertine. Het groepje jonge meisjes fascineert hem, maar zijn belangstelling voor Albertine wordt geleidelijk persoonlijker.
Ook belangrijk: de verteller begint steeds scherper te kijken naar het verschil tussen wat iemand werkelijk is en het beeld dat wij ons van die persoon vormen.
3. Le Côté de Guermantes
Nu komt de aristocratische wereld van de Guermantes centraal te staan. De verteller bewondert die wereld aanvankelijk bijna van buitenaf, maar ontdekt dat achter de schitterende namen en titels gewone mensen zitten, met hun eigen kleinzieligheid, ijdelheid, rivaliteit en verlangens.
En daarmee komen we bij een van Prousts grote thema’s: de sociale wereld is een toneelstuk. Mensen spelen een rol en proberen tegelijkertijd te achterhalen welke rol de anderen spelen.
Wat je vooral moet onthouden
Als je straks aan Sodome et Gomorrhe begint, zou ik eigenlijk maar vier dingen meenemen:
- Swann/Odette: liefde → verlangen → jaloezie.
- Albertine: de geliefde wordt steeds meer een raadsel dat de verteller probeert te doorgronden.
- De Guermantes: de sociale werkelijkheid achter de façade.
- Prousts verteller: hij is niet alleen toeschouwer; hij probeert voortdurend te begrijpen wat mensen werkelijk voelen en waarom ze doen wat ze doen.
En juist daarom is Sodome et Gomorrhe geen volkomen nieuw verhaal. Het is eerder alsof Proust dezelfde wereld plots vanuit een andere hoek belicht. Wat in de eerste drie delen soms slechts op de achtergrond aanwezig was — geheimen, verborgen verlangens, jaloezie, sociale schijn — komt nu veel nadrukkelijker naar voren.
In Sodome et Gomorrhe verschuift het zwaartepunt aanzienlijk. De verteller dringt steeds dieper door in de verborgen kanten van de Parijse aristocratische en burgerlijke wereld. Seksualiteit, jaloezie, geheimhouding en de kloof tussen wat mensen doen en wat ze daarover publiekelijk laten blijken worden veel belangrijker.
Dat is ook waarom de titel zo nadrukkelijk naar Sodom en Gomorra verwijst. Proust gebruikt het Bijbelse beeld niet alleen voor homoseksualiteit (Sodom de mannelijke variant en Gomorra de vrouwelijke), maar veel breder voor een wereld waarin uiterlijk fatsoen en verborgen verlangens voortdurend met elkaar botsen.
Ronny De Schepper & chatgpt
