“Bird on a wire”

In “Bird on a wire” (John Badham, 1990) moet Goldie Hawn weer niets anders doen dan gillen, zij het dat ze tegenspeler Mel Gibson – en dus ook de kijker – daarbij meestal een leuke kijk op haar billen gunt. Toch is het Goldie Hawn’s ranke lijfje dat heel deze productie schraagt. Zoals de onevenaarbare Barry Norman op de BBC zei: “At 47 she’s still looking cute, there should be a law against that! But I bet that somewhere in an attic a portrait of her is getting older every second.” (Op 47 ziet ze er nog altijd schattig uit, men zou zoiets moeten verbieden! Maar ik wed dat ergens op een zolder een portret van haar met de seconde ouder wordt.) En nu maar hopen dat uw kennis van de wereldliteratuur ver genoeg reikt om het grapje ten volle te appreciëren!

Bird on a Wire is een Amerikaanse actiekomedie uitgebracht op 18 mei 1990, geregisseerd door John Badham en met Mel Gibson en Goldie Hawn in de hoofdrollen. Gibson speelt Rick Jarmin, een man in een getuigenbeschermingsprogramma die onverwacht herenigd wordt met zijn ex-vriendin Marianne Graves, gespeeld door Hawn. Samen moeten ze op de vlucht slaan voor de misdadigers die Jarmin kan verklikken (o.a. een ontgoochelend slechte David Carradine). De film kreeg gemengde recensies, maar was een kassucces.

Kent u de film Bird on a wire van John Badham? vroeg ik aan chatgpt. Waarom héét die zo? Toch niet louter om de (overigens archislechte) coverversie door Aron Neville te lanceren?

Ja, Bird on a Wire ken ik zeker — die actiekomedie met Mel Gibson en Goldie Hawn waarin Gibson een man in het getuigenbeschermingsprogramma speelt. De titel verwijst inderdaad rechtstreeks naar het lied Bird on the Wire van Leonard Cohen.

Maar u voelt terecht aan dat er méér achter zit dan louter marketing voor de cover van The Neville Brothers (niet Aron Neville alleen) die op de soundtrack stond. Die cover was wel degelijk een hit in 1990 en werd duidelijk mee gepromoot door de film.

De titel past ook inhoudelijk verrassend goed bij het hoofdpersonage. In Cohens lied staat de “bird on the wire” symbool voor een kwetsbare vorm van vrijheid: iemand die probeert vrij te zijn, maar tegelijk zichtbaar, precair en nergens echt thuis is. De beroemde regel “I have tried in my way to be free” vat dat mooi samen.

Dat sluit perfect aan bij Gibsons personage:

• hij leeft onder valse identiteiten,
• zwerft van plaats naar plaats,
• kan zich nergens echt vestigen,
• hangt als het ware “op een draad”,
• en probeert tegelijk aan zijn verleden te ontsnappen.

Zelfs de licht ironische toon van het Cohen-nummer past bij de film: een mengeling van melancholie, romantiek en rondzwerven. Alleen maakt John Badham daar natuurlijk een Hollywood-buddykomedie van.

Interessant detail trouwens: veel covers — en ook de filmtitel — gebruiken “Bird on a Wire”, terwijl Cohens origineel officieel “Bird on the Wire” heet. Dat verschil is zo ingeburgerd geraakt dat veel mensen denken dat Cohens nummer óók “a wire” heet.

Ik dacht wel dat u met die regel “I have tried in my way to be free” zou afkomen. Weet u wat? Toen mijn vriend is verongelukt, zette zijn vriendin deze zin op zijn doodsbericht, maar het gevolg was dat de mensen die niet wisten wat er was gebeurd, dachten dat hij zelfmoord had gepleegd!

Dat is zo’n typische situatie waar een op zichzelf mooie, veelzeggende regel in een heel andere richting kan gaan kantelen door de context.

“I have tried in my way to be free” is bij Cohen eerder een existentiële zin: vrijheid als iets onvolmaakts, zoekends, met misstappen, compromissen, halfslagen. Maar in een rouwbericht leest een deel van de lezers zo’n formulering helaas snel als “afscheid uit eigen keuze”, zeker omdat die zin vaak in popcultuur en internetfora in die context is gaan rondzingen.

Het wrange is dus niet de zin zelf, maar de interpretatiekloof:

• wie het lied kent, hoort melancholie en menselijke beperking;
• wie het niet kent, vult het gat met een heel andere, meer dramatische betekenis.

In rouwcommunicatie zie je dat vaker met poëzie of songteksten: hoe universeler en symbolischer de taal, hoe meer ruimte voor misverstanden als de context niet expliciet genoeg is. Zeker bij Cohen, die net graag schrijft in open beelden in plaats van duidelijke verklaringen.

Het zegt ergens ook iets over hoe “publieke taal” werkt in privé-rouw: een zin die voor de ene intiem en precies is, kan voor de andere ambigu of zelfs misleidend worden.

Als we bij de film blijven: wat die titel eigenlijk zo interessant maakt, is net die spanning tussen Cohen als bron (met die existentiële vrijheidsgedachte) en Hollywood dat er een compacte actiekomedie van maakt. De titel fungeert dan bijna als een soort “serieuze onderlaag” onder iets lichts en hectisch.

En dat contrast — melancholische songtitel versus slapstickachtige achtervolgingen en undercover-chaos — is waarschijnlijk precies waarom die naam zo blijft hangen, zelfs als de meeste kijkers niet meteen aan Cohen denken.

Ronny De Schepper (met Wikipedia en chatgpt)