‘The Man in the Red Coat’ (2019) (‘De man in de rode mantel’, Atlas, Antwerpen) van Julian Barnes is geen fictie. Het is een werk opgehangen aan de figuur van dokter Samuel Jean Pozzi, of beter: aan het schilderij dat Barnes opviel, dat hem fascineerde: ‘Dr Pozzi at Home’ van John Singer Sargent, gedateerd 1881. Daar is Pozzi te zien in een scharlakenrode kamerjas. Cruciaal zijn zijn mooie handen, de lange vingers – niet toevallig dit detail voor zo’n gerenommeerd chirurg.

Barnes ontmoet, wanneer hij op zoek gaat naar deze Pozzi, al dadelijk diens twee kompanen. Dit trio laat zich kennen als dé dandy’s die Parijs onveilig maken van 1900 tot 1920. We leren hen dan ook kennen wanneer ze samen op reis gaan naar London, shoppen – op zoek naar verfijnde, modieuze ‘prullaria’. Pozzi, prins Edmond de Polignac, en graaf Robert de Montesquiou-Fezensac. De laatste twee zullen in het boek, en in de Parijse beau monde, hoofdzakelijk als dandy bekend blijven en daaraan hun reputatie ontlenen. Pozzi daarentegen overstijgt dit beeld, hoewel ook hij graag een poseur is, zich omringt met verfijnde objecten, blijkt hij een belangrijke plaats in te nemen in de medische wereld.
Daarnaast zal Barnes in dit lijvige werk een zeer gedocumenteerd beeld schetsen van de Belle Epoque waar de drie voornoemden in figureren.

Maar eerst dr.Pozzi… wie was hij? Een controversiële figuur. Hoe omschrijft Barnes hem, nadat hij zowat alles uitgeplozen heeft dat te vinden was over deze beroemde chirurg-gynaecoloog. “Pozzi, de minnaar, de bezorgde huisvader, de altijd nieuwsgierige arts, Pozzi de reiziger, Pozzi de heer (Pozzi de snob?), Pozzi de internationalist, de rationalist, de darwinist, de geleerde en de modernist. Pozzi, de man die nooit een vriend kwijtraakte (of het moest een anti-dreyfusard zijn), Pozzi, een man van de rede in een ontzinde tijd”. Een minnaar, zeker – ontgoocheld in zijn huwelijk, en met veel vrouwen op zijn pad, o.m. Sarah Bernhardt die hem steeds trouw bleef en hem Doctor Dieu noemde. Een politicus, hij was senator maar ook – populair – burgemeester. Bereisd, voor zijn genoegen, met zijn vriendin die hij naast zijn huwelijk als een tweede echtgenote (zonder wettelijk gescheiden te zijn) beschouwde, of voor talrijke congressen en lezingen over de ganse wereld als gerenommeerd medicus. Een snob, zich thuis omringend met verfijnde objecten, genietend van exquise dingen – maar deze ook meedelend in zijn ziekenhuis ten behoeve van het psychisch welzijn en het welbehagen van de patiënten. Een dokter die zijn vrouwelijk cliënteel kies benaderde, benadrukte dat ze niet alleen fysisch dienden genezen te worden maar dat de psychische en morele toestand even belangrijk was. Hen intiem aanraken moest discreet, met tact gebeuren – bij voorkeur zelfs door een vrouw… Pozzi, een feminist avant la lettre. De chirurg met zijn eigen ziekenhuis. Met daarnaast een privépraktijk waar hij zowel de society van Parijs ontving, en flink liet betalen, als armlastigen behandelde. De baanbrekende chirurg die ‘Traité de Gynécologie’ schreef, een standaardwerk dat vertaald werd en hem beroemd maakte in gans Europa en Amerika. 
Dokter Pozzi, over hem schreef zijn getroebleerde dochter Catherine de roman ‘Agnès’ – een dochter die steeds in een vreemde haat-liefde verhouding met haar vader leefde. Pozzi die ook dienstig was als karakter voor figuren in ‘A la recherche du temps perdu’, net als zijn vrienden de prins en de graaf trouwens… Zoals hij ook niet kon ontbreken in de dagboeken van de gebroeders De Goncourt. Natuurlijk, een man van de wereld, een societyfiguur, een poseur zoals hij door de Amerikaanse schilder John Sargent in dieprode mantel afgebeeld was. Maar ook de gewetensvolle arts zoals we hem zien op een foto in militair uniform – hij verzorgt gewonde soldaten, terwijl zijn levenseinde nadert. En ook, minder de dandy, blikt hij ons tegemoet op het schilderij van Léon Bonnat: gestreng, de man van de wereld. Wat, tenslotte, schreef zijn vriend graaf de Montesquiou, hij die hem steeds “notre grand Pozzi” of “notre cher et illustre Pozzi” noemde, na het overlijden van de dokter: “Mijn beste en betreurde Pozzi verzekerde me altijd dat hij bij het ontwaken zelden de opwinding kon bedwingen die hij voelde bij het vooruitzicht van de vele aanlokkelijkheden die de dag voor hem in petto had… Terwijl de zon hoger klom, zag deze man van zeldzaam goede zin en zeldzaam goede smaak… ernaar uit om operaties te verrichten, zijn ziekenhuis te verfraaien, opdat ziekte tot iets moois en lijden bijna tot iets vrolijks gemaakt konden worden; zag hij ernaar uit om edele gedichten te lezen, en andere te schrijven; om antieke voorwerpen te verwerven, om lijden te verlichten en vrienden te behagen; en waar hij overdag enkel kennis en gedrevenheid uitstraalde, daar straalde hij ’s avonds enkel gratie en charme uit. Dat alles, en nog veel andere dingen meer, resulteerde uiteindelijk in een duurzame uniciteit die nu, helaas, voor ons verloren is gegaan.” Op donderdag 13 juni 1918 overlijdt dr. Samuel Pozzi, hij was neergeschoten door een ‘ontevreden’ patiënt met psychische problemen. 
Deze ‘Man in the Red Coat’, dr.Pozzi is de rode draad in het boek van Barnes, maar wat het werk pas echt interessant maakt is wat we leren over de periode waarin Pozzi en zijn vrienden actief waren. Het is een zeer gedetailleerde beschrijving van de sfeer die heerste gedurende de Belle Epoque in Frankrijk, Parijs uiteraard, maar ook in London. De sfeer, en de talrijke individuen die dit flamboyante tijdperk beheersten, zich er in onderdompelden, of zich er door lieten overmeesteren. Een tijd die we kennen uit het werk van Proust, uit de scherpe, niets of niemand ontziende dagboeken van dé broers. Aan de hand van, deze keer vooral de graaf de Montesquiou en prins de Polignac, worden we meegenomen langs salons, ateliers, besloten kamers – een wereld van verfijning en verdorvenheid. Waar we honderden personen ontmoeten. Literatoren, schilders, musici, politici… Een al te bont allegaartje. Met enkele hoofdpersonen zoals Oscar Wilde. Met een boek dat telkens als een bijbel opduikt, ‘Tegen de keer’ van Joris Huysmans waar de hoofdpersoon Des Esseintes wellicht een blauwdruk was van de Montesquiou, dwepend met bloemen en parfums, terwijl in zijn luxueuze woning de beroemde schildpad bekleed met goud en edelstenen ronddwaalt – mythe of deels realiteit. Decadentie ten top.

De Belle Epoque, de periode tussen de nederlaag van Frankrijk in 1871 en de overwinning in 1918. Een benaming die men dankt aan een radioprogramma, later een muzikale theatershow. Een tijd van vrede, amusement, van glamour en decadentie. Een bloeitijd van de kunst en de fantasie, van en voor de elite dan wel… Een neurotische tijd ook, met politieke schandalen. Jaren waar protestanten en Joden geviseerd werden ondanks de zogenaamde vrijheid. De Belle Epoque, bloei van de kunst op alle terreinen. Braque en Picasso hadden de basis gelegd voor het kubisme. Welke namen doken niet allemaal op en schonken hun onvergetelijke werken aan de wereld: Manet, Degas, Cézanne, Renoir, Monet, Lautrec, Matisse, Bonnard, Seurat, Rodin… het impressionisme, het symbolisme, het fauvisme. De literatuur natuurlijk, de namen vielen reeds – ook Rimbaud en Verlaine waren er, Valéry, Apollinaire, Alfred Jarry, Pierre Louÿs. Wie kon men horen in die tijd, Stravinsky, Debussy, Massenet, Satie, Saint-Saëns, Ravel, Fauré. En in de architectuur bloeide na de neo-gothiek en het neo-byzantijns de verfijning van de art nouveau en de art deco die ook hun stempel op de interieurs zouden drukken. Het lijkt een sprookjestuin, een wereld van verfijning, een decadente wereld voor wie de extremen aftast. Het is deze wereld waar Julian Barnes de lezer gedetailleerd in begeleidt, aan de hand van dokter Pozzi. In dit boek dat met zeer veel afbeeldingen, schilderijen, bijna honderd foto’s, ons ook visueel terugvoert in de tijd. Boeiend. 

Johan de Belie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.