Vandaag is het 235 jaar geleden dat de Mozart-opera “Le Nozze di Figaro” werd gecreëerd. Mozart zelf dirigeerde de première, spelend achter het klavier. De opera duurt in de huidige vorm drieënhalf uur. Bij de eerste uitvoering werden bovendien nog acht aria’s herhaald, omdat het publiek zo enthousiast was. Keizer Jozef II vond echter dat het te lang duurde en stelde later een verbod in op het herhalen van gedeelten uit de opera’s. Uit brieven van Leopold Mozart, Wolfgangs vader, aan zijn dochter Nannerl blijkt ook dat het script een klein ballet in de opvoering bevatte terwijl dit verboden was door keizer Jozef II. Rosenberg, de directeur van het operagebouw, scheurde daarom de betreffende bladzijden uit het libretto. Tijdens de generale repetitie werd het gedeelte met het ballet opgevoerd als een pantomime waarbij het orkest niet speelde en de spelers op het toneel een beetje heen en weer huppelden. De keizer, die onverwachts de generale repetitie bezocht, vroeg zich af waar dit op sloeg, maar kreeg als antwoord dat hij zelf ingegrepen had in het libretto. Dit is dus waarheidsgetrouw weergegeven in de film Amadeus. Wellicht is dit ook de reden geweest waarom de première van de opera werd uitgesteld van 28 april 1786 tot 1 mei 1786. (Wikipedia)

Volgens bepaalde bronnen zou de opvoering van de rebelse “Nozze di Figaro” (KV.492) het begin van het einde van Mozarts roem en fortuin hebben ingeluid. Het is soms moeilijk om in de vervelende Graaf Almaviva de min of meer sympathieke rokkenjager uit “De barbier van Sevilla” te zien (wat dus voorafgaat aan het verhaal van de Nozze, maar pas later werd gecomponeerd door Rossini), maar er is een theorie die zegt dat Rosina in hem eigenlijk de arme student Lindoro zag, voor wie hij zich uitgeeft en dat in potentie dus alle problemen met de adellijke graaf reeds aanwezig waren.
In het Mozart-jaar 1991 heb ik de opera in niet minder dan vier verschillende versies gezien. Eender welke andere opera zou ik reeds goed beu zijn, maar deze opera is te goed om ooit beu te worden. En de verhalen van Beaumarchais trouwens ook niet. Deze Franse auteur, die daarnaast ook nog geheim agent, politicus, wapenhandelaar en speculant was, vertaalde de opstandige gevoelens die aan de grondslag van de Franse revolutie lagen naar het theater toe en voor Mozart maakte Lorenzo da Ponte daar een libretto van.
De ontmoeting met Lorenzo da Ponte (1749-1838) was het beste wat Mozart kon overkomen. Deze fijnzinnige schrijver paste helemaal bij de componist. Ook op privévlak. In 1779 was da Ponte immers verbannen uit Venetië wegens libertijns gedrag. Als priester nota bene. Na de dood van Mozart zou da Ponte overigens in Amerika diens faam uitdragen.
In Wenen was da Ponte echter hofdichter en zo kreeg hij het gedaan dat de opera er sowieso kwam, want vooraf had Jozef II reeds zijn afkeer uitgesproken voor het plan dat Mozart had opgevat om van dit “revolutionaire” toneelstuk een opera te maken. Da Ponte streek de plooien dus glad, maar toch ook weer niet te glad. Sommige van de aria’s zijn inderdaad zo rebels dat het eigenlijk niet te verwonderen is dat Mozart de wind van voren kreeg.
Geen aandacht besteden aan de theatrale eisen van het werk zou trouwens ook niet naar de zin geweest zijn van Mozart zelf, die volgens de Zweedse dirigent Arnold Östman ook ‘regisseur’ was (in zijn muziek dan wel te verstaan) en een aanhanger van de Franse acteerstijl, die zeer levendig en zoveel mogelijk realistisch was.
Daarvan kreeg ik zowaar een voorbeeld in de versie van de Opéra Royal de Wallonie. Hier was er meer theatraliteit, al begon het al meteen slecht. Na het eerste duet diende de vertoning reeds te worden onderbroken omdat het doek weigerde verder open te gaan. Aangezien een “vondst” van regisseur Pierre Fléta erin bestond dat er voor elk bedrijf een reusachtige klok de tijd aangaf, noteerde ik reeds: “Het begon nog maar en we wisten al hoe laat het was.” Gelukkig heb ik dit later moeten inslikken. (Deze klok was misschien een referentie aan de première van die andere Figaro-opera, “Il barbiere di Siviglia” van Rossini, waarbij er voor het eerst een reusachtige klok boven het toneel hing, een duidelijk teken aan de wand dat de burgerlijke tijd was aangebroken.)
Maar de zangers waren goed en zij hebben op de duur de voorstelling niet enkel gered, maar in een ontroerend laatste bedrijf (herinner u de ontroering van Salieri, zoals die door Murray Abraham gestalte wordt gegeven in “Amadeus”) zelfs nog tot een climax opgevoerd. Als je dat echter zo bekijkt, moet je op de eerste plaats toch toegeven welke prachtige muziek die goeie ouwe Woolfie voor deze rollen heeft weggelegd.

De minst geslaagde versie zag ik in het Zuidlandtheater van Terneuzen door de Warszawska Opera Kameralna & Sinfonietta, een gezelschap dat er prat op gaat zowaar àlle Mozart-opera’s op het repertoire te hebben staan. Dirigent Dariusz Waszak leidde een enscenering door Jitka Stokalska, die duidelijk op een reisvoorstelling was afgestemd. Het decor van Lucja Kossakowska bestond b.v. vooral uit doeken. De échte première vond immers reeds plaats op 16 oktober 1986. Marzanna Rudnicka als Susanna was duidelijk de beste van het lot. Haar tegenspeler Andrzej Klimczak als Figaro daarentegen was werkelijk het prototype van de cast door steeds maar naar het publiek toe te acteren i.p.v. naar zijn medespelers. Zofia Witkowska maakte als gravin een ontzettend zwakke start, veel te traag, terwijl Waszak juist iets te snel en iets te hard speelde, maar herpakte zich naar het einde toe. Tadeusz Piszek was roetineus als graaf Almaviva, maar zelfs dàt kon men niet zeggen van Barbara Nowicka (Marcellina), Miroslaw Maj (Bartolo), Urszula Jankowska (Barbarina), Andrzej Jaworski (Don Basilio), Michal Kanclerski (Don Curzio) en Bogumil Jazkowski (Antonio). Miroslawa Tukalska daarentegen was een Cherubino die er prachtig uitzag, alleen had zij/hij niets van een jongen.

In 1995 tenslotte was er de schitterende versie in de Vlaamse Opera, maar hierover heb ik een apart artikel geschreven.

Ronny De Schepper

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.