Fons Mariën gaf vijf sterren aan Abd: De geschiedenis van slavernij en slavenhandel in de islamitische wereld van Justin Marozzi (vertaling: Brenda Mudde & Maarten van der Werf)
Op 25 maart 2026 aanvaardde de algemene vergadering van de VN op vraag van Gana een resolutie die de trans-Atlantische slavenhandel veroordeelde als “ergste misdaad tegen de menselijkheid”. Dit feit en het gegeven dat de slavenhandel in de islamitische wereld buiten schot bleef was voor mij de aanleiding om dit recente boek (vertaald uit het Engels) te lezen. Ik had er al eerder over gelezen: een boek van Bernard Lewis en een boek over de barbarijse zeerovers die christenen tot slaaf maakten. Er bestaan veel meer studies en boeken over de trans-Atlantische slavenhandel, maar de slavernij en handel in de islamitische wereld was minstens zo groot en gruwelijk. Om te beginnen heeft die veel langer geduurd, vanaf het ontstaan van de islam tot in de twintigste eeuw, en spreken we niet over de Arabische slavenhandel want in het Ottomaanse rijk was de slavernij even aanwezig.
Justin Marozzi is een historicus die in Cambridge studeerde. Hij woont en werkt al bijna zijn hele leven in de Arabische wereld en kent die dus goed. Met deze geschiedenis schreef hij een standaardwerk over deze slavernij en slavenhandel. In verschillende hoofdstukken heeft hij het over slaven in de vroege islam, over concubines (rijke mensen en sultans hadden slavinnen voor de seks), over eunuchen. In theorie mochten moslims hun slaven niet mishandelen, dus lieten ze de operatie waarbij de teelballen afgesneden werden (en soms ook de penis) uitvoeren in andere landen (zoals Ethiopië) en daarna importeerden ze de eunuchen. Het hoeft geen verdere uitleg dat bij zulke operaties velen stierven.
Hij schrijft ook vele pagina’s over de slavenkaravanen die door de sahara trokken, nadat ze in zwart Afrika slavenjachten hadden gehouden. De slaven werden geboeid en moesten honderden kilometers te voet afleggen gedurende vele dagen tot ze uiteindelijk Noord-Afrika bereikten waar ze op markten te koop aangeboden werden. Velen stierven tijdens deze helse tocht omdat die zwaar was en ze te weinig voedsel en water kregen.
Justin Marozzi gaat ook in op de barbarijse zeerovers die vanuit havens zoals in Tripoli, Tunis of Algiers en andere de Middellandse zee onveilig maakten. Ze kaapten westerse schepen en maakten slaven die in Noord-Afrika te koop aangeboden werden. Ze moesten er hard werk verrichten of werden soms tegen betaling van veel losgeld vrijgelaten. De auteur besteedt ook veel aandacht aan de slavernij in het Ottomaanse rijk. Typerend was het devsirme-systeem: Ottomanen namen jonge jongens uit de Balkanlanden (die door het Ottomaanse rijk veroverd waren) met zich mee, weg van hun ouders. Ze moesten zich daarna tot de islam bekeren en werden aan het werk gezet. Sommigen werden janitsaren, het eliteleger van de Ottomanen. Het is juist dat sommige slaven zich konden opwerken tot hoge functies, maar dat is niet algemeen en verdoezelt dat velen hard moesten werken.
De auteur besteedt veel aandacht aan de afschaffing van de slavenhandel en de slavernij en de rol die de Britten daarbij gespeeld hebben. In het Britse rijk kwam de beweging van het abolitionisme het eerst op gang in de negentiende eeuw. Britse ambtenaren zetten (lokale) machthebbers onder druk om de slavenhandel te beëindigen. Toch heeft het nog lang geduurd voor deze inspanningen resultaat hadden. In de meeste islamitische landen werd de slavernij pas in de twintigste eeuw afgeschaft. In landen als Mali en Mauritanië bestaat slavernij nog steeds. Justin Marozzi heeft het ook over de slavernij door IS in 2014 en nadien waarbij vooral Jezidi-meisjes werden gebruikt als seksslavinnen.
In zijn geheel is dit een boeiend boek over een onderwerp waar in islamitische wereld nog te veel over gezwegen wordt, in contrast met alle aandacht voor de plantageslavernij in het Zuiden van de VS en in het Caraïbisch gebied. De documentatie van Justin Marozzi is indrukwekkend. Geen facet blijft onbelicht. Voor mij is dit een onmisbaar boek dat een licht werpt op een te weinig gekend deel van de islamitische wereld.
Fons Mariën
dagelijks iets degelijks 