A Question of Upbringing van Anthony Powell verscheen voor het eerst op 22 januari 1951, bij de Londense uitgever William Heinemann in een oplage van 7.500 exemplaren. Op 23 januari 1951 verschenen reeds de eerste recensies in The Birmingham Post en de Evening Standard en op 26 januari 1951besprak John Betjeman het boek in The Daily Telegraph. Het is het eerste deel van Powells twaalfdelige romancyclus A Dance to the Music of Time, die uiteindelijk tussen 1951 en 1975 verscheen. Mijn exemplaar van de Nederlandse vertaling van het eerste deel, “Een kwestie van opvoeding”, verscheen in 1987 bij Unieboek BV en was van de hand van J.Verheydt. De poëziefragmenten werden vertaald door Ernst van Altena
De titel van Anthony Powells romancyclus is een verhaal op zichzelf: A Dance to the Music of Time. De twaalf romans verschenen tussen 1951 en 1975, dus over een periode van bijna een kwarteeuw. Samen vormen ze een breed panorama van de Engelse samenleving in de twintigste eeuw, verteld aan de hand van de levens van honderden personages.
1. Waar komt die titel vandaan?
De titel verwijst naar een schilderij van de Franse schilder Nicolas Poussin (1594–1665), A Dance to the Music of Time, uit omstreeks 1634–1640 (*).
Op het schilderij dansen vier allegorische figuren hand in hand op de muziek van de Tijd, die zichzelf begeleidt op een lier. De dans verbeeldt de kringloop van het menselijk bestaan: voorspoed en tegenslag, arbeid en plezier, en uiteindelijk de vergankelijkheid van alles.
Dat beeld past uitstekend bij Powells opzet. Mensen komen in elkaars leven, raken elkaar kwijt en ontmoeten elkaar jaren later opnieuw, maar telkens in een andere levensfase. De tijd verandert hun positie, hun relaties en hun ambities. Ze voeren als het ware een dans uit waarvan ze de muziek niet zelf bepalen.
Powell heeft de schilderkunst dus niet alleen als inspiratiebron gebruikt: de gedachte van de dans vormt ook een sleutel tot de structuur van zijn hele romancyclus.
2. De twaalf romans in volgorde
De oorspronkelijke Britse uitgaven verschenen allemaal bij William Heinemann. Hieronder vindt u de twaalf titels, met het publicatiejaar.
1. A Question of Upbringing (1951)
Een kwestie van opvoeding
De verteller, Nicholas Jenkins, kijkt terug op zijn schooltijd en zijn eerste stappen in de volwassen wereld. We maken kennis met figuren die hem gedurende tientallen jaren zullen blijven achtervolgen, onder wie de merkwaardige Kenneth Widmerpool.
2. A Buyer’s Market (1952)
Een markt van kopers
Jenkins beweegt zich verder in de Londense society. Kunst, sociale ambities, feesten en liefdesrelaties bepalen wie vooruitkomt en wie buiten de boot valt.
3. The Acceptance World (1955)
De wereld van de aanvaarding
De personages proberen hun plaats te vinden in de maatschappij. De titel verwijst naar de wereld waarin men wordt opgenomen, erkend of juist afgewezen.
4. At Lady Molly’s (1957)
Jenkins krijgt een ruimer zicht op de aristocratische en politieke kringen van Engeland. Huwelijken, familiebanden en maatschappelijke conventies spelen een belangrijke rol.
7. The Valley of Bones (1964)
Het dal der beenderen
De Tweede Wereldoorlog is uitgebroken. Jenkins dient in het Britse leger en de roman verschuift van het Londense sociale leven naar de militaire wereld.
8. The Soldier’s Art (1966)
De kunst van de soldaat
De militaire belevenissen gaan verder. Powell observeert het leger niet alleen als oorlogsapparaat, maar ook als een maatschappij met eigen hiërarchieën, rivaliteiten en absurditeiten.
9. The Military Philosophers (1968)
De oorlogsjaren lopen ten einde. De titel suggereert de afstand tussen militaire theorie en de vaak weinig verheven dagelijkse praktijk.
10. Books Do Furnish a Room (1971)
Boeken stofferen een kamer
In het naoorlogse Engeland keren de personages terug naar het burgerleven. De literaire wereld, uitgevers en schrijvers krijgen nadrukkelijk aandacht.
11. Temporary Kings (1973)
Tijdelijke koningen
Een bijeenkomst van intellectuelen en schrijvers op het Europese vasteland vormt de achtergrond. De titel past bij de vergankelijke status en macht van mensen die zich belangrijk wanen.
12. Hearing Secret Harmonies (1975)
Geheime harmonieën horen
Het slotdeel brengt de personages naar het einde van de jaren zestig en het begin van de jaren zeventig. Nieuwe generaties en alternatieve spirituele bewegingen komen in beeld. De cyclus sluit af met een terugblik op de patronen die al die jaren door de levens van de personages hebben gelopen.
3. Een bijzonderheid: vier bewegingen
Powell en zijn uitgeverij brachten de twaalf romans later ook samen in vier delen van telkens drie romans. Die indeling versterkt de muzikale gedachte van de titel: de cyclus is niet zomaar een lange reeks boeken, maar een compositie in vier bewegingen.
| Deel | Romans | Publicatieperiode |
|---|---|---|
| First Movement | 1–3 | 1951–1955 |
| Second Movement | 4–6 | 1957–1962 |
| Third Movement | 7–9 | 1964–1968 |
| Fourth Movement | 10–12 | 1971–1975 |
Wat ik vooral interessant vind, is dat de chronologie niet simpelweg rechtlijnig verloopt. Powell laat personages en gebeurtenissen soms vanuit verschillende tijdstippen belichten. De lezer krijgt daardoor geleidelijk een beeld van hoe mensen veranderen, hoe herinneringen werken en hoe toevallige ontmoetingen achteraf betekenis kunnen krijgen.
Van de twaalf romans van Anthony Powells cyclus zijn er in het Nederlands slechts vier vertaald. De andere acht titels liet ik in het Engels staan omdat ik geen Nederlandse boekuitgave ervan terugvind.
De vier vertalingen verschenen eerst bij Agathon en later opnieuw bij De Prom. Het is dus niet zo dat de uitgever alle twaalf romans heeft uitgebracht en sommige titels onvertaald heeft gelaten: de Nederlandse vertaling van de cyclus is na het vierde deel stopgezet.
Hier zijn de vier Nederlandstalige titels:
| Nr. | Nederlandse titel | Eerste uitgave |
|---|---|---|
| 1 | Een kwestie van opvoeding | Agathon, 1987 |
| 2 | Een kopersmarkt | Agathon, 1987 |
| 3 | De wisselhandel | Agathon, 1988 |
| 4 | Bij Lady Molly | Agathon, 1988 |
De Prom bracht de eerste vier delen opnieuw uit in 2000 en 2001. De overige acht romans zijn voor zover ik kan nagaan nooit in het Nederlands verschenen.
Dat is jammer, want de reeks vormt één doorlopend geheel. De Nederlandse uitgeverij De Prom heeft de vertaling volgens een Nederlandse bespreking stopgezet wegens gebrek aan belangstelling. Dat lijkt dus eerder een commerciële beslissing dan een bewuste keuze om bepaalde delen niet te vertalen.
Mijn advies: als u met A Question of Upbringing begint, lees de romans dan in de oorspronkelijke volgorde, ga dus desnoods door in het Engels. De terugkerende personages en de subtiele verschuivingen in hun onderlinge verhoudingen vormen juist een groot deel van het plezier. En als u vooral geïnteresseerd bent in de literaire constructie, is de titel A Dance to the Music of Time meteen de sleutel: de tijd is niet zomaar het decor, maar eigenlijk de grote choreograaf van het hele werk.
chatgpt
(*) Het schilderij van Nicolas Poussin wordt tegenwoordig doorgaans aangeduid als A Dance to the Music of Time, maar die titel is natuurlijk niet de oorspronkelijke titel. Het probleem is echter dat er in het Frans verschillende benamingen bestaan:
- Danse à la musique du Temps — letterlijk: ‘Dans op de muziek van de Tijd’.
- La Danse de la vie humaine — ‘De dans van het menselijk leven’.
- La Ronde sur la musique du Temps — ‘De kringdans op de muziek van de Tijd’.
De kunsthistorische literatuur wijst erop dat de benaming La Danse de la vie humaine teruggaat op de vroege biograaf van Poussin, Giovanni Pietro Bellori, die het werk in 1672 beschreef. De Engelse titel A Dance to the Music of Time werd pas veel later gangbaar, onder meer via de catalogus van de Wallace Collection uit 1913.
