Fons Mariën gaf vier en een halve ster aan Vrouwen in duistere tijden: Tien denkers van blijvende betekenis van Alicja Gescinska.
Dit boek van de Vlaams-Poolse filosofe Alicja Gescinska won de Socratesbeker en is een ware bestseller: oorspronkelijk van november 2025 en in juli 2026 al aan de twaalfde editie toe. Ze bundelt hierin essays over tien interessante vrouwen uit de twintigste eeuw, voornamelijk schrijfsters en filosofen. Deze bijdragen zijn chronologisch gerangschikt op het geboortejaar van de vrouw in kwestie. Ondanks haar aversie van het communisme begint ze toch met Rosa Luxemburg (1871-1919), een communiste en denkster. Gescinska focust vooral op haar geschriften en haar denken. Bij elke naam krijgen we ook een korte biografie, maar de nadruk ligt toch altijd op de teksten en de filosofie.
Sommige namen waren mij al bekend zoals Rosa Luxemburg, Anna Achmatova, Hannah Arendt, Martha Gellhorn en Simone Weil. Andere namen waren mij helemaal onbekend zoals Edith Stein, Jeanne Hersch, Etty Hillesum, Barbara Skarga en Judith Shklar. Het is de verdienste van Gescinska, met haar Poolse achtergrond, dat ze kan putten uit talen en landen die ons niet zo bekend zijn. Hierdoor kan ze minder bekende namen toch goed en uitvoerig onder de aandacht brengen.
We komen die vrouwen uit de twintigste eeuw tegen, dus ook de grote gebeurtenissen en ideologieën uit die tijd zoals het nazisme en communisme. We zijn getuige van vluchtelingen in Europa (voor vervolging), de holocaust, de kampen en de goelags. Daarnaast zijn er enkele academische loopbanen, al dan niet met glazen plafonds. Toch is het moeilijk om alles te onthouden na de tien namen. Vooral de minder bekende vrouwen blijven niet zo goed bij. In zijn geheel krijgt de lezer wel een goed en interessant beeld van die tijd. Het is ook de verdienste van de auteur dat ze helder en begrijpelijk kan schrijven over filosofische onderwerpen, zoals de vrijheid. In bijlagen bespreekt ze kort enkele mannelijke auteurs die een verband hebben met die vrouwen of die tijd: Isaiah Berlin, Cseslaw Milosz, Leszek Kolakowski en Max Scheler.
Fons Mariën
