“Aimez-vous Brahms?”

In Le Monde van 8 september 1959 verscheen de eerste recensie van “Aimez-vous Brahms?” van Françoise Sagan. Net als haar debuut “Bonjour Tristesse” en het daarop volgende “Un certain sourire” sloeg dit boek in als een bom. 

“C’est un livre, qui est representative pour la toute l’œuvre de cet écrivain,” zoals ik destijds in mijn boekbespreking voor de heer Plaquet van het college schreef. En ik ging verder: « Ik denk dat er drie redenen zijn die deze observatie illustreren. Ten eerste: als we alleen naar de vorm kijken, schrijft Françoise Sagan bijna altijd liefdesverhalen. Als ik je over de inhoud vertel, zal je zien dat dit ook in dit geval geldt. Ten tweede: dit zijn geen geliefden, zoals er zoveel in de wereld zijn, maar de personages zijn bijna altijd pathologische gevallen. Zo zullen we hier zien dat het de liefde is van een jonge man voor een vrouw die vijftien jaar ouder is dan hij en die, na van haar man gescheiden te zijn, een affaire heeft met een vrijgezel, terwijl hij veel andere meisjes kent. Ten derde ligt de waarde van Françoise Sagans boeken in het feit dat ze in al haar werken haar mening over bepaalde levensstijlen uitdrukt; in de vorm van een liefdesverhaal schetst ze de leegte, verveling en eenzaamheid van jongeren uit een burgerlijke omgeving die tevergeefs naar geluk zoeken. Op een bepaalde manier getuigen haar boeken dus van een min of meer existentialistische filosofie.
Dit filosofische aspect is het belangrijkste van het boek, en daarom is de titel altijd gekozen in relatie tot de ideeën die erin besloten liggen en niet tot het verhaal zelf. Zoals we hier zien: “Hou je van Brahms…?” is een betekenisloze zin in het boek, omdat Simon, de jongeman, Paula, de vrouw, vraagt ​​of hij met haar uit kan gaan. Maar deze zin is zeer belangrijk in het licht van de centrale thematiek die door het hele boek loopt, namelijk: door het verstrijken van de jaren accepteren we het leven zoals het is, zonder vragen te stellen, een volledig passieve manier van leven. Paula, de hoofdpersoon, kan dus geen antwoord geven op een vraag als “Hou je van Brahms…?” omdat ze er nog nooit over heeft nagedacht. Simon, die nog jong is, zit daarentegen vol vragen, variërend van absurde vragen zoals deze tot fundamentele vragen als “Heeft het leven zin?” en “Wat is liefde?” enzovoort.
Het verhaal van “Hou je van Brahms…?” is op zich vrij simpel. Paula is een 39-jarige vrouw, gescheiden van haar man Marc. De afgelopen vijf jaar heeft ze een affaire met Roger, die ongeveer 45 is. Ze gaan niet trouwen, omdat Roger zegt dat ze elkaars vrijheid moeten respecteren. Maar in werkelijkheid is hij de enige die van die vrijheid profiteert, omdat ze te veel van hem houdt. Wanneer Paula, een interieurontwerpster, echter voor de rijke weduwe Van der Besh moet werken en haar zoon Simon, van 25, ontmoet, beseft ze dat Roger een oneerlijk spel speelt en wil ze wraak nemen. Aanvankelijk kun je dus niet zeggen dat ze van Simon hield, maar deze jongeman is zo verliefd op haar dat ze uiteindelijk medelijden met hem krijgt en zich inbeeldt dat wat ze voelt liefde is.
Simon komt bij haar wonen en gaat zelfs niet meer naar zijn kantoor, waar hij advocaat is. Het enige wat hij doet is op Paula wachten en, wanneer ze er is, haar met heel zijn hart liefhebben. Op een avond gaan ze samen uit en in de balzaal ontmoeten ze Roger. Hij beseft dat hij alleen van Paula houdt, en zij merkt ook dat haar liefde voor Roger groter is dan voor Simon. Een paar dagen later besluit ze er met Roger over te praten. Hij belooft met haar te trouwen. Simon, met een gebroken hart, moet het huis verlaten. Hij begrijpt dat ze diep van binnen nooit echt van hem heeft gehouden. Toch vergeet Roger zijn belofte al snel, want het boek eindigt zoals het begon: Roger belt Paula om te zeggen dat hij die avond niet zal komen…
Ik ga niet beweren dat ik dit boek het beste van Françoise Sagan vind. Ik heb het alleen gekozen omdat ik de film (*) had gezien, die ik erg goed vond. Ik moet zelfs zeggen dat ik het boek een beetje saai vond. Ik bedoel niet dat het niet mooi is, maar ik had al een aantal werken van Françoise Sagan gelezen, en op den duur begon de herhaling van dezelfde situatie en hetzelfde probleem me te vermoeien.

Ronny De Schepper

(*) Goodbye Again is een Frans–Amerikaanse dramafilm uit 1961 met

Ingrid Bergman	Paula Tessier
Yves Montand	Roger Demarest
Anthony Perkins	Philip van der Besh

 onder regie van Anatole Litvak. Het scenario is gebaseerd op de roman Aimez-vous Brahms?