Les Mouches (Nederlands: De vliegen) is het eerste toneelstuk van Jean-Paul Sartre, geschreven in 1943 en datzelfde jaar nog op 2 juni op de planken gezet in het Théâtre de la Ville in Parijs. Het is een bewerking van de mythe van Elektra zoals ze eerder door de Griekse toneelschrijvers Sophocles, Aeschylus en Euripides werd gedramatiseerd. De drieakter vertelt het verhaal van Orestes en zijn zuster Elektra die de dood van hun vader Agamemnon, koning van Argos, willen wreken door het doden van hun moeder Clytemnestra en haar echtgenoot Aegisthus, die hun vader had afgezet en vermoord.
Maar waarom heet het stuk dan “Les Mouches”? Ik vroeg het aan chatgpt…
Jean-Paul Sartre noemde zijn toneelstuk Les Mouches (“De Vliegen”) niet zomaar — de titel is symbolisch en essentieel voor de betekenis van het stuk.
🪰 Letterlijke betekenis in het verhaal
In het stuk wordt de stad Argos geteisterd door zwermen vliegen nadat koning Agamemnon is vermoord. De vliegen:
- zijn een straf van de goden
- maken de sfeer verstikkend en ziekelijk
- herinneren de inwoners constant aan schuld en dood
Ze functioneren dus als een zichtbaar teken van moreel verval.
🧠 Symbolische betekenis
De vliegen staan vooral symbool voor:
- schuldgevoel dat de bevolking wordt opgelegd
- wroeging die door de machthebbers in stand wordt gehouden
- onderdrukking via religieuze angst
Sartre laat zien hoe mensen gevangen kunnen blijven in schuld — tenzij ze, zoals Orestes in het stuk, hun vrijheid opnemen en verantwoordelijkheid aanvaarden.
🕰️ Historische context
Het stuk ging in 1943 in première in het bezette Parijs. Veel lezers zien de vliegen ook als metafoor voor:
- het verstikkende klimaat onder de nazi-bezetting
- de propaganda die mensen klein en schuldig hield
- de oproep tot innerlijke bevrijding en verzet
🎭 Kort samengevat
Het heet Les Mouches omdat de vliegen:
- letterlijk de stad teisteren
- figuurlijk het opgelegde schuldgevoel voorstellen
- politiek gelezen kunnen worden als symbool van onderdrukking
In de Griekse mythe (bij Aeschylus en Euripides) doodt Orestes zijn moeder omdat de goden dat bevelen. Hij wordt daarna achtervolgd door de wraakgodinnen en moet ritueel gezuiverd worden. Bij Jean-Paul Sartre kiest Orestes zelf — zonder goddelijk bevel. Hij weigert schuld als opgelegd systeem te aanvaarden en draagt bewust zijn verantwoordelijkheid. Zo wordt hij geen zondaar die vergeving zoekt, maar een vrije mens die zichzelf bepaalt.
In Les Mouches werkt Jean-Paul Sartre zijn kernidee uit: de mens is radicaal vrij, maar probeert vaak aan die vrijheid te ontsnappen.
🧭 Existentialisme in een notendop
Voor Sartre geldt:
- er is geen vooraf gegeven menselijke natuur
- mensen zijn verantwoordelijk voor hun keuzes
- schuld wordt vaak gebruikt om mensen gehoorzaam te houden
- echte vrijheid vraagt dat je je eigen daden erkent
🪰 Wat de vliegen existentiëel betekenen
De vliegen belichamen “slechte trouw” (mauvaise foi) — het mechanisme waardoor mensen:
- zich laten vastzetten in schuld
- hun vrijheid ontkennen
- zich onderwerpen aan autoriteit
In Argos houden Aegisthus en Jupiter de bevolking bewust gevangen in collectieve wroeging. Zolang de mensen zich schuldig voelen, blijven ze gehoorzaam.
⚔️ Orestes als existentialistische held
Orestes doet iets radicaals:
- hij pleegt de moord (en ontkent die niet)
- hij weigert zich te onderwerpen aan opgelegde schuld
- hij aanvaardt volledig zijn verantwoordelijkheid
- hij kiest zijn eigen waarden
Daarmee bevrijdt hij zich — en symbolisch ook de stad — van de vliegen.
👉 De kern: de vliegen verdwijnen niet doordat de misdaad ongedaan wordt, maar doordat iemand weigert zich door schuld te laten definiëren.
🎯 Waarom de titel zo sterk is
Omdat Sartre één concreet beeld kiest (vliegen) om een abstract filosofisch probleem tastbaar te maken:
- zichtbaar
- irritant
- verstikkend
- moeilijk kwijt te raken
Precies zoals opgelegd schuldgevoel.
Ronny De Schepper (op basis van Wikipedia)
dagelijks iets degelijks 