55 jaar geleden: Grammy voor “Mack the Knife” (Bobby Darin)

Vandaag is het 55 jaar geleden dat (nog maar voor de tweede keer) de Grammy’s werden uitgereikt. En wie won de Grammy voor beste song van het jaar? Bobby Darin met “Mack the Knife”!

“Mack the Knife” of “The Ballad of Mack the Knife” (Duits: “Die Moritat von Mackie Messer“) is een lied gecomponeerd door Kurt Weill op een tekst van Bertolt Brecht voor hun muziekdrama The Threepenny Opera (Duits: Die Dreigroschenoper ) uit 1928. Het lied is een populaire standaard geworden die door veel artiesten is opgenomen, waaronder een Amerikaanse en Britse nummer één hit voor Bobby Darin in 1959.

Een Moritat is een middeleeuwse versie van een moordballade uitgevoerd door rondtrekkende minnestrelen. In The Threepenny Opera introduceert en sluit de Moritat-zanger met zijn draaiorgel het drama met het verhaal van de dodelijke Mackie Messer, of Mack the Knife, een personage gebaseerd op de knappe struikrover Macheath in John Gay‘s The Beggar’s Opera (die op zijn beurt weer gebaseerd was op de historische dief Jack Sheppard). De Brecht-Weill-versie van het personage was veel wreedaardiger en sinisterder en is getransformeerd tot een moderne antiheld.

Het stuk begint met de zanger van Moritat die Macheath (in negatieve zin) vergelijkt met een haai en vervolgens verhalen vertelt over zijn misdaden: brandstichting, overval, verkrachting, moord.

Het lied was een last-minute toevoeging voor de première in 1928 omdat Harald Paulsen, de acteur die Macheath speelde, eiste dat Brecht en Weill een ander nummer toevoegden dat zijn personage effectiever zou introduceren. Weill en Brecht besloten echter dat het lied niet door Macheath zelf zou worden gezongen, en kozen ervoor om het lied in plaats daarvan te schrijven voor een straatzanger, in overeenstemming met de Moritat-traditie. Bij de première werd het lied gezongen door Kurt Gerron, die politiechef Brown speelde. Weill wilde dat het Moritat zou worden begeleid door een draaiorgel, dat door de zanger zou worden bespeeld. Bij de première faalde het draaiorgel echter en moest het orkest (een jazzband) snel de begeleiding voor de straatzanger verzorgen.

Und der Haifisch, der hat Zähne, Und die trägt er im Gesicht. Und Macheath, der hat ein Messer, Doch das Messer sieht man nicht.

And the shark, it has teeth, And it wears them in the face. And Macheath, he has a knife, But the knife can’t be seen.

Het lied werd in 1933 aan het Amerikaanse publiek voorgesteld in de eerste Engelstalige productie van  
The Threepenny Opera. De Engelse tekst was van Gifford Cochran en Jerrold Krimsky. Die productie was echter geen succes en werd na een run van slechts tien dagen stopgezet. In de bekendste Engelse  
vertaling, die van de Marc Blitzstein-versie van The Threepenny Opera uit 1954 , die  meer dan zes jaar 
Off-Broadway werd gespeeld, luiden de woorden:

Oh, the shark has pretty teeth, dear,
And he shows them pearly white
Just a jack-knife has Macheath, dear
And he keeps it out of sight.

Oh, de haai heeft mooie tanden, lieverd,
En hij toont ze parelwit.  
Macheath heeft net een zakmes, lieverd
En hij houdt het uit het zicht.

Blitzsteins vertaling vormt de basis voor de meeste populaire versies die vandaag de dag te horen zijn, waaronder die van Louis Armstrong (1956) en Bobby Darin (1959; Darins tekst verschilt enigszins), en de meeste daaropvolgende swingversies. Weills weduwe, Lotte Lenya, de ster van zowel de originele Duitse productie uit 1928 als de Blitzstein Broadway-versie uit 1954, was aanwezig in de studio tijdens Armstrongs opname. Hij voegde spontaan haar naam toe aan de tekst (“Kijk uit, Miss Lotte Lenya”), waarin al verschillende vrouwelijke slachtoffers van Macheath werden genoemd. De Armstrong-versie werd later gebruikt door Bobby Darin.

De laatste strofe – niet opgenomen in het originele toneelstuk, maar toegevoegd door Brecht voor de  
film uit 1931 – drukt het thema uit en vergelijkt de glinsterende wereld van de rijken en machtigen met de duistere wereld van de armen:

Denn die einen sind im Dunkeln Und die andern sind im Licht Und man siehet die im Lichte Die im Dunkeln sieht man nicht.

There are some who are in darkness And the others are in light And you see the ones in brightness Those in darkness drop from sight.

Er zijn er die in duisternis zijn
En de anderen zijn in het licht
En je ziet degenen in helderheid
Degenen in duisternis verdwijnen uit het zicht.

Ronny De Schepper (op basis van Wikipedia)