Toen ik na vele jaren Jo Clauwaert, de fotograaf van De Rode Vaan, nog eens tegen het lijf liep op de Gentse Vrijdagsmarkt, kwam het gesprek al gauw op onze overleden collega Lode De Pooter terecht. “Ik mis hem nog elke dag,” sprak Jo toen. Dat ontroerde me ten zeerste. En nu kan ik hetzelfde zeggen van Johan de Belie, de trouwste medewerker aan mijn blog. Zeker na het lezen van “Tarabas”, de roman van Joseph Roth uit 1934.
En waarom dan wel? Omdat Johan in zijn Schatkamer-reeks een aantal boeken van Roth uitvoerig heeft besproken, terwijl ikzelf daar niet aan toe kom. U zal het dus met deze beknopte bijdrage moeten doen.
Laat ik dus maar beginnen met het feit dat ik Tarabas, ein Gast auf dieser Erde in een Nederlandse vertaling heb gelezen uit 1940. En dat was dan niet “Tarabas: een gast op deze aarde” zoals op Wikipedia te lezen staat, maar “Tarabas: een vreemdeling op aarde”, zoals ook het op zijn grafsteen werd gebeiteld. Toegegeven, misschien is dit een ingreep van de uitgever (Het Spectrum), want het is duidelijk een recentere uitgave dan die allereerste van Nico Rost, al was het maar omdat het boek wordt afgesloten met een QR-code (een datum kan ik evenwel niet terugvinden). Maar als het dan toch een ingreep is geweest, waarom heeft men dat niet méér gedaan, want dat was wel degelijk echt noodzakelijk. Ik zie nu op diezelfde Wikipedia-pagina dat er in 2020 een nieuwe vertaling is verschenen (door Elly Schippers) en dat was meer dan nodig!
‘Tarabas’, zoon van een Russische grootgrondbezitter, wordt door zijn vader na een aanslag op de gouverneur van Cherson gedwongen de wijk te nemen naar New York. Een handlezeres voorspelt hem daar dat hij zowel een ‘moordenaar’ als een ‘heilige’ zal worden. (Let op: spoilers!)
Als Tarabas na het uitbreken van de oorlog tussen Rusland en Oostenrijk naar Europa terugkeert om in het leger te gaan, komt het eerste deel van de voorspelling uit: moordend trekt hij door het land en blijft dat ook na de vrede doen. ‘De oorlog werd zijn vaderland’. Na de Russische revolutie is de breuk met zijn vaderland compleet. Niet dat hij de kant van de tsaar kiest, maar hij vertrouwt de “nieuwerwetsigheden” van het regime niet (het geld b.v.). Als hij met een zelfgevormd regiment het stadje Koropta moet besturen, loopt het mis als christelijke boeren een bloedbad onder de joodse bevolking aanrichten. In plaats van de orde te herstellen, gaat Tarabas eerst ook als een tiran te keer tot hij zich realiseert dat hij te ver is gegaan. Hij komt tot inkeer en trekt het boetekleed aan, zodat hij toch nog als “heilige” sterft…
Ronny De Schepper
dagelijks iets degelijks 