Philip Roth kroop in negen romans in het lichaam en vooral het brein van zijn alter ego Nathan Zuckerman. De eerste vier romans kwamen in deze rubriek reeds ter sprake. Ik was benieuwd hoe het Zuckerman verging op het eind van zijn leven, in zijn oude dag… Wat zou het laatste werk over hem vertellen? Dus las ik ‘Exit Ghost’ (2007; vert. ‘Exit Geest’, De Bezige Bij, 2007). Geschreven toen Roth 74 was.

Zijn alter ego is niet veel jonger in de roman, 71, en leeft inmiddels reeds gedurende elf jaren teruggetrokken, geïsoleerd ver van de bewoonde wereld in Berkshires, ‘even ver van New York als van Boston’. Hij leest geen krant, kijkt geen televisie, radio is er uitsluitend voor de muziek. Hij schrijft en publiceert nog steeds succesvol. “Ik had me van mezelf ontdaan” noteert hij. De reden van zijn vlucht? Een reeks doodsbedreigingen was de concrete aanleiding; of was hij veeleer voor zichzelf aan de haal? Zoals zijn grote literaire idool dat we uit de eerste boeken leerden kennen, Lonoff…

Lichamelijk gaat het hem niet zo best. Na een operatie voor prostaatkanker is hij impotent en incontinent. De roman begint op het ogenblik dat hij naar New York reist om daar een behandeling te ondergaan die hem mogelijk van zijn incontinentie zou verlossen. In het ziekenhuis ziet hij Amy Belette, de jonge vrouw op wie hij verliefd werd ten huize van Lonoff in 1956; zij was – weten we uit de eerste boeken – eventjes de assistente van Lonoff, en ging met hem – toen diens echtgenote hem verliet – met de auteur samenwonen. Amy Bellette, die zich presenteerde als zijnde Anne Frank – nu een oude vrouw, bijna 80, afgetakeld en verslonsd. Hij spreekt haar niet aan. Iets zal zijn leven mogelijk een wending geven: een advertentie in de krant, over woningruil. Terwijl de stad hem na elf jaren afzondering bizar lijkt, neemt hij een impulsieve beslissing: een jaar in New York leven! Zo komt hij terecht bij het jonge echtpaar Billy Davidoff en Jamie Logan, beide met de ambitie schrijver te worden. De relatie tussen deze mensen: Jamie, beeldschoon, schatrijk, wordt geadoreerd door haar echtgenoot Billy die zich voor haar wegcijfert – zij heeft reeds één verhaal gepubliceerd. Er is een akkoord over de ruil, maar er is meer: Zuckerman is dadelijk in de ban van de verleidelijke Jamie.

Jamie en Amy, een derde persoon zal opdagen in zijn leven in New York. Hij krijgt in zijn hotelkamer telefoon van ene Richard Kliman die een biografie over Lonoff wil schrijven. Deze heeft zijn nummer via Jamie wiens studievriend hij was (en momenteel minnaar?). Hij beweert een geheim uit het leven van Lonoff te kennen dat zou verklaren waarom die zijn ganse leven teruggetrokken leefde, geen interviews gaf. Zuckerman en Kliman zullen elkaar enkele keren ontmoeten om over het project te spreken. Nathan is er tegen, wil verhinderen dat het tot publicatie zou komen. Het blijkt dat Kliman in het bezit is van een helft van het manuscript van de laatste roman van Lonoff die over dit ‘geheim’ zou handelen. Hij had dit bekomen van Amy Bellette. Maar op welke wijze? Haar ontfutseld toen deze verward was wegens een kankergezwel in de hersenen…? Via hem kan Zuckerman nu contact opnemen met Amy die hij aantreft in armoedige omstandigheden, en met geringe levensverwachting. Hij steunt haar financieel. Terwijl zij over haar leven met Lonoff, dat vijf jaren duurde tot diens overlijden, verhaalt, en ook haar ware afkomst onthult: niet het verhaal over Anne Frank is de waarheid, zij komt uit Noorwegen, stamt uit een Joodse familie die deels vermoord werd in het concentratiekamp. 

En dan is er dat geheim van Lonoff: een incestueuze relatie als tiener met zijn oudere halfzus. Toen dit ontdekt werd emigreerden zijn ouders met de zus naar Israël om aan de schande te ontkomen. Uiteindelijk zal Zuckerman de realiteit hiervan in twijfel trekken; hij vermoedt dat dit het relaas is van het leven van een andere auteur die door Lonoff bewonderd werd, Nathaniel Hawthorne, een verhaal dat Lonoff in een roman wou verwerken. Heeft het belang? Moeten we de mens achter de auteur kennen – zijn geschriften, die zijn van belang. De kunst, niet het individu en zijn biografie… Hij weigert zelfs om het manuscript te lezen. Ondertussen zijn er de twistgesprekken met de ene, ontroerende ontmoetingen met Amy, boeiende samenkomsten met het jonge echtpaar waarbij vaak over politiek en vooral de verrechtsing gepraat wordt. En ook al eens een tête-à-tête met Jamie die de impotente Zuckerman in vlam zet. Impotent jawel en nog steeds ondanks de behandeling incontinent wat hem voortdurend parten speelt. Boeiend, afwisselend, tegen de achtergrond van een New York dat met een wat angstige blik bekeken wordt. Terwijl de schrijver Zuckerman in zijn hotelkamer bladzijden vol dialogen neerpent; fictieve dialogen tussen hemzelf en Jamie, tussen Hij en Zij – flirterige gesprekken die een aantal keren in de roman opduiken en die misschien wel de aanzet vormen van een laatste boek van de auteur Nathan Zuckerman? Wie zal het zeggen… Feit is dat de huisruil niet doorgaat – hij ziet af van een vervolgbehandeling bij de chirurg en keert terug naar de eenzaamheid, zijn eenzaamheid.

Als deze roman, de laatste in de reeks over Zuckerman, een beetje diens testament was, was het dan meteen het testament van Philip Roth? In ieder geval heeft hij hier ook zijn mening duidelijk geponeerd over een aantal issues zoals de verrechtsing, de verkiezingsstrijd rond Bush komt uitgebreid aan bod. Het thema communicatie duikt meermaals op, de onmacht – vooral wanneer hij merkt hoe iedereen verknocht mobiel telefoneert maar geen echt gesprek meer voert. Over dementie handelt hij – voelt Zuckerman deze in de symptomen als vergetelheid, gebrek aan concentratie op de loer liggen? Racisme, hét knelpunt in vroegere werken. En uiteraard het schrijfproces en de relatie auteur – lezer/recensent.

De titel van deze roman verwijst uiteraard naar het eerste boek uit de reeks ‘The Ghost Writer’ waar Amy Bellette zei “We are ghosts witnessing the end of a literary era”. Maar het komt ook letterlijk voor bij Shakespeare in Hamlet, in Macbeth en in Julius Caesar. Geen toevallige verwijzing: Billy en Jamie lezen elkaar net uit Macbeth voor naar aanleiding van de ‘heerschappij’ van de administratie van Bush… En welke geest zal hier uiteindelijk van het toneel verdwijnen? Is het Zuckerman, die na negen romans weerkeert naar zijn stulp in Berkshires om zijn laatste roman te schrijven die we evenmin als de andere zullen lezen? Het was alvast Philip Roth nog niet. Hij zou hierna nog drie werken publiceren in zijn serie ‘The Nemeses Novels’ om er dan, na 31 romans, de brui aan te geven.  

Johan de Belie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.