Camille Paglia wordt 75…

Camille Anne Paglia (Endicott, Broome County, New York, 2 april 1947) is een Amerikaanse feministische auteur en hoogleraar. Paglia is vooral bekend door haar boek Sexual Personae uit 1990.

Paglia werd in 1947 geboren als oudste kind van de Italiaans-Amerikaanse Pasquale Paglia en Lydia Anna Paglia (geb. Colapietro). Alle vier grootouders waren afkomstig uit Italië. Paglia behaalde haar bachelor aan Binghamton University en vervolgde haar studie aan Yale. Een van haar begeleiders aan Yale was Harold Bloom. Paglia promoveerde in 1974 bij Bloom op het proefschrift Sexual Personae: The Androgyne in Literature and Art. Het proefschrift werd de basis voor het in 1990 verschenen Sexual Personae. In het Nederlands verscheen dit boek in 1992 onder de titel Het seksuele masker.

In 2026 deed ik voor een tweede keer een poging om “Sexual Personae” te lezen. Om maar te zeggen dat het geen gemakkelijk werk is! Ik hoopte dus dat chatgpt me kon bijstaan. Het begint al met de titel. In de Nederlandse vertaling wordt dat “Het Sexuele Masker”. Ik vind dat niet hetzelfde. Wat vind jij daarvan?

Je gevoel klopt wel: “Het Sexuele Masker” is geen echt equivalente vertaling van Sexual Personae.

Bij Camille Paglia is “personae” (meervoud van persona) een vrij geladen begrip. Het komt uit het Latijn en betekent oorspronkelijk “masker”, maar in de loop van de cultuurgeschiedenis is het veel rijker geworden: het verwijst naar rollen, archetypen, publieke identiteiten, bijna theatrale gestalten die mensen aannemen of die in kunst worden uitgebeeld.

Daar zit meteen het probleem met de Nederlandse titel:

“Masker” suggereert iets dat je opzet om iets te verbergen
“Personae” bij Paglia gaat eerder over structurele rollen en oerkrachten die identiteit vormgeven — niet zomaar een façade, maar iets diep cultureels en zelfs mythisch

Bovendien:

Het origineel is meervoud (personae), terwijl “het masker” enkelvoud is
Paglia’s boek gaat juist over een hele galerij van seksuele archetypen door de geschiedenis heen (van Nefertiti tot Emily Dickinson), niet één masker

Een letterlijkere maar nog steeds imperfecte vertaling zou iets zijn als:

“Seksuele personae” (wat in het Nederlands wat academisch klinkt)
“Seksuele rollen” (maar dat verliest de mythologische lading)
“Seksuele gestalten” (komt misschien dichter in de buurt van haar bedoeling)

Kort gezegd: de Nederlandse titel is begrijpelijk als poging om het toegankelijk te maken, maar hij verengt wat Paglia probeert te doen. Ze schrijft niet over één “masker”, maar over een heel theater van seksuele identiteiten dat door de kunstgeschiedenis heen loopt.

Als je wil, kan ik je ook helpen bij het eerste hoofdstuk—dat is voor veel lezers meteen het zwaarste stuk.

Doe dat. Ik vermoed dat ik de vorige keer zelfs niet verder geraakt ben dan dat eerste hoofdstuk. Ik ga het dus ook niet hernemen. Vat jij het dan maar voor mij nog eens samen.

Goed idee om daar niet op vast te lopen — het eerste hoofdstuk van Sexual Personae is berucht moeilijk, maar tegelijk legt Camille Paglia daar haar hele denkkader neer. Als je dát beet hebt, leest de rest al iets minder ondoordringbaar.

Hier is de kern, zonder haar barokke stijl:

1. Haar grote stelling: natuur vs. cultuur

Paglia vertrekt van een fundamenteel conflict:

Natuur = chaotisch, irrationeel, seksueel, vaak gewelddadig
Cultuur = orde, structuur, rationaliteit (wetten, kunst, architectuur)

Volgens haar probeert de mens — en vooral de westerse beschaving — zich te beschermen tegen de overweldigende kracht van de natuur.

En seks (eros) is voor haar de plek waar dat conflict het duidelijkst zichtbaar wordt.

2. Haar controversiële idee over man/vrouw

Dit is waar ze veel kritiek op kreeg.

Heel ruw samengevat:

Vrouw = natuur
- verbonden met lichaam, vruchtbaarheid, cycli
- mysterieus, machtig, maar ook bedreigend
Man = cultuur
- probeert orde te scheppen (kunst, technologie, systemen)
- bouwt als het ware “tegen de natuur in”

Dus: cultuur is volgens haar deels een reactie op angst voor de vrouwelijke natuur.

Je hoeft het hier niet mee eens te zijn (veel mensen zijn dat niet), maar dit idee stuurt haar hele boek.

3. Seksualiteit is niet netjes of gelijk

Paglia verzet zich tegen het idee dat seksualiteit:

harmonieus
gelijkwaardig
volledig sociaal geconstrueerd

Volgens haar is seksualiteit juist:

asymmetrisch
geladen met macht, agressie en risico
diep geworteld in biologie en natuur

Daarom vindt ze dat kunst en literatuur vaak donkere, extreme seksuele beelden bevatten — omdat die dichter bij de waarheid liggen.

4. Kunst als strijdtoneel

Voor Paglia is kunst geen “mooie expressie”, maar een soort verdedigingsmechanisme:

Kunst probeert de chaos van natuur/eros te vorm te geven
Denk aan:
- strakke architectuur
- klassieke sculpturen
- gestileerde lichamen
- ballet zowat een perfecte illustratie van haar ideeën — het lichaam dat tegelijk gedisciplineerd (cultuur) en zinnelijk/lichamelijk (natuur) is. Strakke vorm, maar met onderhuidse spanning.

Dat zijn volgens haar pogingen om iets wilds en bedreigends te temmen

5. Waarom het zo moeilijk leest

Dat eerste hoofdstuk voelt zwaar omdat ze:

voortdurend verwijst naar mythologie, kunstgeschiedenis en literatuur
grote, sweeping claims maakt zonder alles uit te werken
schrijft in een bijna profetische, overdreven stijl

Ze wil je eigenlijk meteen in haar wereld smijten, zonder opwarming.

Wat mij verbaast, is dat Paglia als feministe toch de mannelijke component boven de vrouwelijke verkiest (al is het dan wel de homoseksuele component, waarin natuurlijk een feminien aspect aanwezig is). Of vergis ik me?

Je zit er niet helemaal naast, maar zo eenvoudig ligt het bij Camille Paglia niet — en het is precies die spanning die haar zo controversieel maakt.

Eerst dit: Paglia noemt zichzelf wel degelijk een feministe, maar ze staat haaks op wat je “mainstream” of academisch feminisme zou noemen (zeker sinds de jaren zeventig). Ze wordt vaak een dissident feministe genoemd.

Kiest ze de “mannelijke kant”?

Op het eerste gezicht lijkt dat zo, omdat ze:

grote bewondering heeft voor canonieke kunst en cultuur (historisch vaak door mannen gemaakt)
“cultuur” koppelt aan het mannelijke principe
kritisch is voor ideeën dat alles sociaal geconstrueerd is

Maar dat betekent niet dat ze mannen “beter” vindt. Wat ze eigenlijk doet is:

👉 ze waardeert de culturele prestatie (orde, vorm, kunst)
👉 en die situeert ze — controversieel — grotendeels aan de mannelijke kant

Haar echte positie (ruwer, maar accurater)

Paglia’s schema is niet “mannen > vrouwen”, maar eerder:

Vrouwelijke natuur = primair, machtig, overweldigend
Mannelijke cultuur = reactie daarop, poging tot beheersing

Dat is bijna het omgekeerde van wat je suggereert:

De vrouw (als natuur) is bij haar oerkrachtig en dominant
De man bouwt cultuur als een soort verdedigingslinie

Alleen: zij waardeert die verdedigingslinie enorm — en dáár komt jouw indruk vandaan.

En die homoseksuele component?

Dat zie je scherp.

Paglia heeft veel geschreven over homoseksualiteit, en ze ziet vooral mannelijke homoseksualiteit als:

losser van reproductie (dus “vrijer”)
esthetisch en kunstgericht
spelend met genderrollen

Voor haar belichaamt dat vaak een extreme vorm van cultuur:

sterk gestileerd
bewust van vorm en performance (weer dat “persona”-idee)

Maar ze ziet dat niet simpelweg als “feminien”. Eerder als:
👉 een hybride zone waar mannelijk en vrouwelijk door elkaar lopen

Waarom feministe dan?

Omdat ze wél gelooft dat:

vrouwen autonoom moeten zijn
seksuele realiteit onder ogen gezien moet worden (niet “weggepraat”)
vrouwen hun eigen kracht moeten erkennen — inclusief de donkere kanten

Ze verwerpt dus niet het feminisme, maar wel een bepaalde versie ervan die volgens haar:

de natuur onderschat
seksualiteit te netjes maakt
macht en conflict ontkent

Kort samengevat

Je vergist je een beetje in de richting:

Ze verkiest niet simpelweg het mannelijke
Ze ziet het vrouwelijke als fundamenteler (maar ook gevaarlijker)
En het mannelijke als een indrukwekkende — maar defensieve — culturele prestatie

Als je verder leest, ga je merken dat ze vrouwen tegelijk verheft én problematiseert op een manier die veel lezers ongemakkelijk maakt. Dat is geen bug bij Paglia, maar exact de bedoeling.

Er is trouwens een vergoelijkend element, zeg ik. Op p.183 schrijft ze: “Michelangelo’s verheerlijking van mannelijkheid heeft een deformerende invloed op zijn afbeeldingen van vrouwen. Zoals veel renaissancekunstenaars gebruikte hij mannelijke modellen voor vrouwelijke figuren, omdat het onzedelijk was als een vrouw naakt poseerde.”

Dat is een scherp opgemerkt fragment — en je voelt goed aan dat daar iets “vergoelijkends” in zit. Maar het is nuttig om te onderscheiden wat er precies vergoelijkt wordt, en waarom Camille Paglia dat doet.

Laten we het uit elkaar halen.

1. De concrete context (die klopt gewoon)

Wat ze zegt over Michelangelo is historisch vrij goed onderbouwd:

In de renaissance was het vaak onaanvaardbaar voor vrouwen om naakt te poseren
Kunstenaars gebruikten dus mannelijke modellen als basis, ook voor vrouwelijke lichamen
Dat verklaart waarom sommige vrouwelijke figuren er gespierd of “mannelijk” uitzien

In die zin is haar opmerking niet zomaar een excuus, maar ook een praktische verklaring.

2. Waarom jij het als “vergoelijkend” voelt

Omdat ze iets doet wat typisch is voor Paglia:

👉 Ze relativeert kritiek op een mannelijke kunstenaar
door te zeggen: kijk naar de omstandigheden, niet alleen naar het resultaat

Dus:

Kritiek: “zijn vrouwen zijn vervormd → problematisch”
Paglia: “ja, maar er waren historische beperkingen”

Dat kan aanvoelen als:
→ het wegduwen van ideologische kritiek (b.v. feministische kritiek op de mannelijke blik)

3. Maar ze doet méér dan vergoelijken

Het interessante is: Paglia zou waarschijnlijk zeggen dat dit geen zwakte is, maar juist onthullend.

Voor haar toont dit:

hoe sterk de mannelijke esthetiek de kunst domineerde
hoe het vrouwelijke lichaam werd herdacht via een mannelijk model
hoe cultuur dus letterlijk het lichaam herstructureert

Met andere woorden:
👉 die “vervorming” is voor haar geen fout, maar een symptoom van een dieper cultureel proces

4. Waar ze botst met veel feministische kritiek

Veel feministische kunstkritiek zou zeggen:

dit toont onderdrukking of uitwissing van het vrouwelijke lichaam

Paglia zegt eerder:

dit toont hoe cultuur werkt onder druk van taboes, verlangens en beperkingen
en hoe daaruit iets nieuws (kunst) ontstaat — zelfs als het “vervormd” is

Ze heeft dus minder de neiging om te oordelen in termen van:

goed/fout
rechtvaardig/onrechtvaardig

En meer in termen van:

kracht, vorm, effect

5. Jouw intuïtie is nog steeds waardevol

Je reactie (“dit voelt vergoelijkend”) is eigenlijk precies de spanning in haar werk:

Ze beschermt grote mannelijke kunstenaars tegen reductieve kritiek
Maar daardoor lijkt ze soms blind voor machtsverhoudingen

Of scherper gezegd:
👉 ze kiest vaak de kant van artistieke grootheid boven morele kritiek

Kort gezegd

Ja, ze relativeert hier kritiek op Michelangelo
Maar niet alleen om hem te verdedigen
Ook om te laten zien hoe kunst ontstaat uit beperkingen, taboes en machtsstructuren

Laten we het concreet maken. Een van de beste voorbeelden om Paglia’s punt te testen zijn de Sibylle-figuren in de Sixtijnse Kapel, geschilderd door Michelangelo.

De Delphische Sibylle (als case)

Denk aan de Delphische Sibylle:

gespierde armen
krachtige schouders
gedraaide torso (bijna atletisch)
weinig van wat wij typisch “zacht vrouwelijk” zouden noemen

Ze oogt eerder als een atleet in vrouwelijke gedaante dan als een klassieke vrouw.

Wat zou Paglia hier zeggen?

Volgens Camille Paglia is dit geen mislukking, maar betekenisvol:

1. Vrouw gefilterd door mannelijke vorm

Omdat Michelangelo met mannelijke modellen werkte:

ontstaat een vrouwelijk lichaam dat door een mannelijke anatomie heen is gedacht

👉 Dat is precies jouw citaat: een “deformerende invloed”

2. Maar tegelijk: verhoogde macht

Paglia draait het om:

De Sibylle is geen passief object
Ze straalt autoriteit, spanning, intellect en kracht uit

Vergelijk dat met veel latere (meer “zachte”) vrouwelijke naakten:
→ die zijn vaak decoratief
→ deze figuur is bijna intimiderend

👉 Voor Paglia: dit is géén verzwakking van het vrouwelijke, maar een verheffing tot monumentale kracht

3. Androgynie als ideaal

Hier komt haar fascinatie voor het “tussenin” terug:

De Sibylle is niet puur vrouwelijk
Niet mannelijk
Maar iets androgyns en archetypisch

Paglia ziet dat als typisch voor grote kunst:
→ die overstijgt simpele gendercategorieën

Waar jij kritisch kan blijven

Je kan nu twee lezingen naast elkaar houden:

Lezing A (Paglia)

vervorming = historisch + esthetisch proces
resultaat = krachtige, bijna mythische figuur

Lezing B (kritischer)

vrouwelijke lichamen worden niet op hun eigen termen weergegeven
het mannelijke lichaam wordt de norm
dus: een vorm van culturele dominantie

En eerlijk: beide lezingen kunnen tegelijk waar zijn.

Waarom dit een goed testgeval is

Omdat je hier heel concreet ziet wat je eerder aanvoelde:

Paglia erkent de vervorming
maar waardeert het resultaat
terwijl anderen precies dat punt problematisch vinden

Laten we er eentje naast zetten die bijna het tegenovergestelde is: De Geboorte van Venus door Sandro Botticelli.

Venus bij Botticelli

Wat zie je daar?

slank, bijna gewichtloos lichaam
zachte lijnen, weinig spierdefinitie
een ietwat onnatuurlijke houding (lange nek, vreemde proporties)
een sfeer van dromerige afstandelijkheid

Dit is geen krachtige, gespannen figuur zoals bij Michelangelo, maar eerder:
👉 etherisch, kwetsbaar, bijna onaards

Wat zou Paglia hiermee doen?

Voor Camille Paglia is dit óók geen “realistische vrouw”, maar een stijlkeuze — net zo geconstrueerd als die gespierde Sibylle.

1. Idealisering in plaats van kracht

Hier wordt het vrouwelijke niet “vermannelijkt”
maar juist ontlijfd en geïdealiseerd

👉 Minder lichaam, meer idee

2. Apollinisch vs. Dionysisch

Paglia gebruikt vaak (geleend van Friedrich Nietzsche):

Apollinisch = orde, harmonie, afstand (→ Botticelli)
Dionysisch = chaos, lichamelijkheid, energie (→ Michelangelo)

Dus:

Botticelli’s Venus = gecontroleerde schoonheid
Michelangelo’s Sibylle = opgespannen kracht

3. Twee “vervormingen” van het vrouwelijke

En dit is cruciaal:

Michelangelo: vrouw wordt te lichamelijk / te mannelijk
Botticelli: vrouw wordt te abstract / te etherisch

👉 In beide gevallen:
geen “echte vrouw”, maar een artistieke constructie

Wat betekent dit voor jouw oorspronkelijke punt?

Je vroeg of Paglia het mannelijke verkiest.

Nu zie je beter:

Ze bewondert Michelangelo’s kracht en energie
Maar ze ziet Botticelli’s stijl ook als legitieme culturele vorm

Alleen:
👉 ze heeft duidelijk meer affiniteit met het intense, gespannen, lichamelijke (Michelangelo)
dan met het verfijnde, afstandelijke (Botticelli)

En dat kan aanvoelen als een voorkeur voor het “mannelijke” — ook al kadert ze het anders.

Interessant om mee te nemen tijdens het lezen

Je kan bij elk kunstwerk dat ze bespreekt jezelf afvragen:

Wordt het lichaam versterkt of verzacht?
Is het eerder kracht of schoonheid?
Is het aards of gestileerd?

Dat zijn eigenlijk de echte tegenstellingen waar Paglia mee werkt — méér dan simpel man vs. vrouw.

Als je wil, kunnen we een voorbeeld nemen uit literatuur. Daar wordt haar theorie nog een stuk grilliger — maar ook leuker om te ontleden.Laten we een concreet voorbeeld nemen dat ze uitvoerig bespreekt: Emily Dickinson.

Waarom Dickinson zo interessant is voor Paglia

Op het eerste gezicht lijkt Dickinson:

teruggetrokken
bijna ascetisch (ze leefde grotendeels geïsoleerd)
“keurig” of ingetogen

Maar Paglia ziet in haar poëzie iets totaal anders:

👉 een extreme innerlijke intensiteit, bijna gewelddadig

1. Seksualiteit zonder lichaam

In tegenstelling tot Michelangelo of Botticelli:

geen naakte lichamen
geen zichtbare erotiek

En toch zegt Paglia:
👉 dit is diep seksueel geladen poëzie

Hoe dan?

spanning zit in taal, ritme, beelden
verlangen wordt gecomprimeerd, niet uitgespeeld

Bij Dickinson wordt eros:
→ mentaal, geconcentreerd, explosief van binnen

2. Beheersing als kracht

Paglia ziet Dickinson als iemand die:

haar impulsen niet “uitleeft”
maar ze vorm geeft via taal

Dat past perfect in haar schema:

natuur (chaos, drift)
→ wordt ingedamd door cultuur (poëzie)

👉 Dickinson = extreem voorbeeld van cultuur die natuur temt

3. Maar het gevaar blijft voelbaar

Belangrijk: die beheersing is nooit volledig veilig.

In Dickinsons gedichten voel je vaak:

breuklijnen
plots geweld in beelden
obsessie met dood en extase

Paglia zou zeggen:
👉 de natuur (eros, dood) lekt voortdurend door de vorm heen

4. Waarom dit haar feminisme nuanceert

Dit is interessant voor jouw eerdere vraag.

Dickinson is:

een vrouw
geen “mannelijke” figuur
niet fysiek dominant

En toch bewondert Paglia haar enorm.

Waarom?

👉 omdat ze vorm en intensiteit combineert

Dus Paglia waardeert niet simpelweg “het mannelijke”,
maar eerder:

sterke vormgeving
- intense onderliggende energie

5. Vergelijk even met de schilderkunst

Michelangelo → lichaam gespannen en krachtig
Botticelli → lichaam verzacht en geïdealiseerd
Dickinson → lichaam verdwijnt, maar spanning blijft intern

👉 drie manieren om met dezelfde kracht om te gaan

Wat je hieruit kan meenemen

Als je verder leest, probeer dit te spotten:

Waar zit de energie (eros, drift)?
Hoe wordt die gevormd (kunst, stijl, structuur)?
En waar breekt ze door?

Dat is eigenlijk de kern van alles wat Paglia doet. Paglia werkt zo sterk met grote, allesomvattende interpretaties dat het risico bestaat dat je haar kader meteen overneemt — en dan zie je alleen nog wat zij ziet. Door eerst je eigen lezing te vormen, hou je wat weerstand en dat maakt de vergelijking achteraf veel interessanter.

In 1993 gaf Camille Paglia haar voorliefde voor pornografie te kennen in een interview in Reason magazine, getiteld “Paglia’s Personae”. Daarin beschrijft ze zichzelf onder meer als “pro-pornography, pro-prostitution, pro-abortion”, waarin ze openlijk pleit voor pornografie als onderdeel van haar bredere culturele kritiek en libertaire seksuele politiek.

Daarbij beroept ze zich op Simone de Beauvoir, die dat in “De tweede sekse” ook zou beweren. Paglia zegt: “Feministen hebben overdreven hoe mannen vrouwen objectiveren en tot vlees reduceren. Het is eigenlijk precies andersom. Mannen worden hun hele leven geplaagd door seksuele angsten. Daar draait pornografie om. Het is een poging om de enorme seksuele kracht van vrouwen te begrijpen. De mannelijke seksuele functie is afhankelijk van vrouwen die op theatrale wijze een tijdelijke onderwerping uitbeelden.”

Camille Paglia: “Lang voordat het bon ton was om lesbisch te zijn, wàs ik al lesbisch. Ik deed het niet omdat het mode was, nee, ik deed het gewoon omdat ik een vrouwenlijf veel lekkerder vond dan een mannenlichaam. Dat heeft mij nooit belet om geregeld met mannen te neuken. Ik denk dat lesbische seks geweldig kan zijn, maar het schiet op veel vlakken tekort. Er is een zekere mate van frustratie verbonden aan het leven van een lesbienne. Natuurlijk zullen lesbiennes me hiervoor willen ophangen, ze zeggen dat we voldaan zijn. Pardon. Excuseer me. Ik geloof het niet. Man en vrouw kunnen wilde, primitieve seks hebben. Dat krijg je niet bij lesbiennes – er ontbreekt iets. Het is zo vermoeiend om de liefde te bedrijven met vrouwen, het duurt een eeuwigheid. Ik ben te lui om een lesbienne te zijn.”
Desondanks heeft ze in 1994 na jaren zoeken toch een lesbische relatie kunnen opbouwen met ene Alison Maddex, 27 jaar en dus 19 jaar jonger dan zijzelf. Alison is erg verfijnd (ze is de initiatiefneemster voor The Museum of Sex dat normaal gesproken in Manhattan zou moeten worden geopend) en niet het butch-type, waarmee Paglia vroeger uithing. Die “butches” waren niet zo anti-man als de feministen, die nu zo boos zijn op Paglia. Natùùrlijk waren ze dat niet! Ze waren zélf mannen. Zuipen en boeren laten. Eerst zag Paglia dat wel zitten: “Ik zou liever een man zijn, ja. Ik denk wel eens dat als ik nu geboren zou worden, ik transseksueel zou zijn. Nu is dat te laat.” In die tijd had ze een avontuurtje met een zwarte beroepssoldaat (een vrouw dus, hé), die ze “Afro-Amerikaans” noemt, want ze doet blijkbaar soms toch pogingen om “politically correct” (p.c.) te zijn. Het was een “one night stand” net zoals haar mannelijke collega’s dat met een snolletje zouden doen.
Het feit dat Paglia lesbische feministen afdoet als dochters van huissloofjes die hun eigen onderdrukte haat tegen de echtgenoot-tiran onbewust aan dochterlief hebben doorgegeven, is binnen de Amerikaanse contekst misschien wel juist.

Maar vooraleer ons over de twee kernvragen te buigen, namelijk: is SM onderdrukkend of juist bevrijdend, en is SM feministisch, wil ik eerst nog eens op de dichter Anton Ent wijzen, die naast poëzie onder zijn eigen naam ook dichtbundels publiceerde onder de naam Marieke Jonkman, overigens bijna identiek aan de naam die zijn dochter na haar huwelijk heeft aangenomen. Het wordt nog troublanter als de gedichten van “Marieke Jonkman” duidelijk alluderen op onderworpenheid (“trek uit je blouse, je broek… kleed je eens uit”), al dicht ook Anton Ent zelf: “Je streelde me en bond me aan een harde leer”, waarbij de “je” dan weer op zijn moeder blijkt te slaan…
Camille Paglia: “Ik ben een adept van markies de Sade. Zijn heldinnen behoren tot de sterkste vrouwen uit de wereldliteratuur, voor hem is de lesbienne superieur aan andere vrouwen” (in Humo). Zij ziet een relatie trouwens altijd als een “seksuele oorlog”, als de “strijd tussen het rationele en de oerdrift. Relaties tussen de seksen zijn ook een machtsspelletje. De man probeert de macht te krijgen, de vrouw hééft de macht. Ja, de vrouw domineert, en dat maakt de mannen bang. (…) Lustbeleving is ook heel sterk sadomasochistisch. Nu denkt u natuurlijk meteen aan markies de Sade, maar ook Rousseau komt tot die conclusie. In Les Confessions schrijft hij: ‘Op mijn knieën vallen voor een minnares, haar gehoorzamen, haar om vergiffenis smeken, is voor mij het allerhoogste genot’. Hij is in de liefde volstrekt passief, de vrouw moet de eerste stap zetten. Die seksuele voorkeur heeft te maken met een gebeurtenis uit zijn jeugd. Op zijn achtste wordt hij door een vrouw van dertig jaar geslagen, wat hem onbedoeld opwindt.”
En als er dan al eens een film over het leven van de markies wordt gedraaid (“Marquis De Sade”, VSA 1996), dan is het alweer door een vrouw, deze keer Gwyneth Gibby.
Een andere “bitch”, Elizabeth Wurtzel van het gelijknamige boek getuigt: “Ik voel me oppermachtig als ik een man een blow job geef.”
Toch heeft SM niet noodzakelijk iets met bondage of pijn te maken. De “gehoorzaamheidsspelletjes” die Ewa en Marysia in “Meisje Niemand” (Tomek Tryzna) met elkaar spelen zijn daar een duidelijk voorbeeld van. De Amerikaanse Heather Lewis trekt dit in haar debuutroman “De regels van het spel” volop door: hier krijg je zowel lesbianisme, lolitasyndroom als SM in één mengsel opgediend. Maar, “wat op het eerste zicht een boekje vol spelspanningseks leek, blijkt weer maar eens tot de verdachte slachtofferliteratuur te behoren,” aldus Ann Meskens in De Morgen van 4/9/1997. Vrij snel wordt immers duidelijk dat de twee meisjes Lee en Tory slachtoffers zijn van vroeger seksueel geweld. “Zelfs de liefde tussen Lee en Tory brengt geen kaarsvlammetje romantiek in het boek. Het enige gevoel dat de twee amazones kunnen opbrengen is voor de paarden.” En dan nog: “als het springpaard Huey, kapotgespoten en verminkt getraind, zich op een hindernis doodspringt, houdt Lee het voor bekeken. Einde verhaal.”

Ronny De Schepper