De Nederlandse schrijver A.F.Th. van der Heijden viert vandaag zijn zeventigste verjaardag.

In 2013 was hij de laureaat van de P.C. Hooft-prijs omdat zijn stijl “ongeremd en retorisch” is, aldus de jury. “Zijn stijl kent weinig beperkingen en barst soms uit zijn eigen zinsverband. A.F.Th. van der Heijden heeft de beschrijvingskunst in de Nederlandse literatuur tot grote hoogten gebracht”. Van der Heijden krijgt de prijs voor zijn hele oeuvre dat op dat moment al uit bijna dertig boeken bestond, maar de jury beschouwde die als “één werk. Uit het één groeit het ander en soms is een nieuw boek nodig om een vorig te begrijpen.” Dat geldt dan vooral voor de romancyclus “De tandeloze tijd”. Het eerste deel hiervan, “Vallende ouders”, een kanjer van een vijfhonderdtal bladzijden, heb ik doorworsteld, maar niet met de volle goesting, om het zo maar eens te zeggen (er is ook nog een soort van “proloog”, die ik voorlopig niet in mijn bezit heb, dat zien we later dan wel weer). Daarom liet ik deel twee “Onder het plaveisel het moeras” (768 blz!) met plezier aan mijn vrouw over. Deze deelde me echter mee dat A.F.Th. op een bepaald moment zowaar iets schrijft over een rit uit de Ronde van Italië 1979. Dat moest ik natuurlijk ook zelf eens lezen!
Het betreft met name de eerste rit in lijn, Firenze-Perugia van 18 mei 1979. Uitslag: 1.Mario Beccia, 2.Knut Knudsen, 3.Roger De Vlaeminck. (Alhoewel Van der Heijden Knudsen niet als dusdanig benoemt. Hij beschrijft hem wel op een geweldige manier: “een rijzige en breedgeschouderde Viking, die eruit zag of hij elke avond na de geleverde prestatie zijn lichte fietsje tot een prop zilverpapier samenkneep, om die achteloos in de prullenbak te deponeren.” p.425) Maar het voornaamste is dat dit de uitslag van een massasprint zou moeten zijn. Waarbij kenners zullen opmerken: wat een eigenaardige uitslag, eerst een klimmer, daarna een tijdrijder en pas op de derde plaats iemand die we in een massasprint vooraan zouden verwachten. Maar dan komt het, deze uitslag zou beïnvloed zijn door het feit dat het asfalt dat naar de aankomstlijn leidde, pas die ochtend was gelegd en dat het – wegens de hitte – nog niet helemaal was gestold. De renners reden zich m.a.w. als het ware vast in de kleverige brij. Dankzij Jan De Smet kon ik het ritverslag van destijds uit Het Belang van Limburg nakijken en daar is geen sprake van smeltend asfalt. Wel wordt er gezegd dat de laatste kilometers bergop liepen, wat uiteraard de uitslag al wat beter verklaart…
Van der Heijden is al verschillende keren in de prijzen gevallen. Hij won onder meer de Gouden Uil Literatuurprijs 1997 met “Het hof van barmhartigheid & Onder het plaveisel het moeras”. Hij mocht ook al de Constantijn Huygensprijs in ontvangst nemen voor zijn hele oeuvre. “Tonio. Een requiemroman”, een boek over de dood van zijn zoon, was dan weer goed voor de Libris Literatuurprijs 2012. In 2007 kreeg hij de AKO Literatuurprijs voor “Het schervengericht”.
In “Het schervengericht” (*) uit 2007 A.F.Th. Van der Heijden de twee meest dramatische momenten uit het leven van filmregisseur Roman Polanski: de moord op zijn hoogzwangere vrouw Sharon Tate door de bende van Charles Manson en zijn veroordeling wegens zedenfeiten met een meisje van dertien acht jaar later. ‘t Is te zeggen: op de flap staat wel degelijk dat het om Polanski gaat en het is sowieso overduidelijk als men het boek leest, maar voor alle zekerheid heeft de auteur toch maar nergens de naam van de cineast gebruikt (**). Hij gebruikt de naam Remo Woodehouse die ook de naam is waarmee de cineast incognito in de streng beveiligde afdeling van de Californische staatsgevangenis Choreo zit. Het is alvast een beter procédé dan Kay Foldaway of Catherine Du Nuevo (p.556). Voor het meisje heeft Van der Heijden wél zelf een naam bedacht, Wendy Zillgitt. Een vergezochte naam zal hijzelf hebben gedacht maar als men op het internet gaat zoeken, blijkt inderdaad iemand met die naam te bestaan (geboren in 1958). Van der Heijden heeft het ook over de oorsprong van de benaming “hippie”, zie p.384-386, al weet ik niet zeker of men dit allemaal letterlijk moet nemen.

Ronny De Schepper

(*) Een schervengericht of ostracisme was in de Atheense democratie een stemprocedure in de Ekklèsia (Volksvergadering) om politieke leiders (generaals) die men te machtig vond voor tien jaar te verbannen. Men probeerde zo waarschijnlijk al te grote tegenstellingen binnen de politieke gemeenschap (polis) te overbruggen. De procedure werkte als volgt: als de burgers in de Volksvergadering besloten dat er een ostracisme moest worden gehouden, kon iedere burger op een bepaalde dag in de Agora de naam van een door hem gewraakte politiek leider op een stuk gebroken aardewerk (vandaar de naam, ostrakon = scherf) schrijven. Als er minimaal 6000 scherven waren beschreven, werd de persoon wiens naam het meest werd genoemd voor eeuwig verbannen uit de stad, met behoud van bezittingen en burgerrechten. Rond 415 v.Chr. raakte de procedure in onbruik. De definitie komt uit Wikipedia, want alhoewel Van der Heijden zelf een aantal keren expliciet naar deze procedure verwijst (p.42, 360, 460, 571, 875, 888), is op geen enkele plaats een echt duidelijke omschrijving te vinden. Het is een voorbeeld van de gekunsteldheid van het boek, dat – ondanks het feit dat het herhaaldelijk werd bekroond – mij dan ook niet is bevallen. De gekunstelde structuur tot daaraan toe, daar kan ik zelfs nog een zekere bewondering voor opbrengen, maar de gekunstelde dialogen hingen mij verschrikkelijk de keel uit.
(**) Misschien om dezelfde reden heeft Van der Heijden de Beatlessong “Helter Skelter” veranderd in “Hurly Burly” (en hij heeft er meteen ook een nummer van John Lennon van gemaakt in plaats van Paul McCartney), wat voor mij wel een beetje vervelend was, want ik kén namelijk een nummer met die naam. Het is van de hand van Joseph Haydn en het is een heel lieflijk nummertje, zowat het complete tegendeel van “Helter Skelter”.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.