Het is vandaag al tien jaar geleden dat op 78-jarige leeftijd de Engelse schrijver James Graham Ballard (foto YouTube) aan prostaatkanker is overleden. Hij schreef science fiction romans en verhalen, waarin een gruwelijke toekomstvisie wordt beschreven. Zo handelt zijn debuut roman De verdronken aarde (1962) over het smelten van de ijskappen terwijl De brandende aarde (1967) over het uitdrogen van onze planeet handelt.

In november 1996 werd de film “Crash” van David Cronenberg gebannen uit de Londense bioscopen, tenzij er drie scènes werden geknipt. Maar dat waren nu juist de sleutelscènes, want het thema van de film is precies de vermenging van seksuele extase met zware verkeersongelukken, zeg maar: seks en geweld. In De Groene Amsterdammer van 27 november 1996 formuleren Jeroen Kuypers en “onze eigen” Piet de Moor het als volgt:
Vorig week werd de film ‘Crash’ in Engeland verboden. Ze zou aanzetten tot onverantwoord rijgedrag. Jim Ballard, auteur van het boek waarop ‘Crash’ is gebaseerd, heeft inderdaad uitgesproken ideeën over de erotiek van de auto, en wat dit met beschaving te maken heeft. Jim Ballard kreeg twaalf jaar geleden wereldwijde bekendheid toen zijn autobiografische roman The Empire of the Sun werd verfilmd door Steven Spielberg. Ballards oeuvre, dat inmiddels zo’n vijftien romans en zes verhalenbundels omvat, is in zijn geheel in het Nederlands vertaald.
Een aantal van zijn werken wordt tot de science fiction gerekend, maar het is juister te zeggen dat Ballard in zijn proza SF en surrealistische elementen gebruikt om de ‑ vaak destructieve ‑ invloed van de technologische vooruitgang op de menselijke geest bloot te leggen. In Ballards visie vervreemden we steeds meer van onszelf door de technologische beschaving, terwijl deze ons paradoxaal genoeg tegelijkertijd de mogelijkheid biedt om naar onze oorsprong terug te keren. In zijn romans onderzoekt Ballard telkens een ander aspect van de technologische beschaving: in High Rise (1975) de hoogbouw, in Hello America (1982) de invloed van de moderne media. In Crash, oorspronkelijk in 1973 verschenen en vertaald als De klap, draait alles om de auto.
In de nasleep van een auto‑ongeluk op de ringweg van Londen komt de ik‑figuur, reclameman Jim Ballard, in contact met televisieproducent Robert Vaughan. Deze is ogenschijnlijk bezig met een documentaire over auto‑ongelukken, maar doet in werkelijkheid weinig anders dan de politieradio afluisteren om vervolgens van botsing naar botsing te kunnen rijden. Geleidelijk raakt Ballard even gefascineerd door alle verwondingen als door zijn nieuwe vriend. Net als Vaughan begint hij de erotiek van het auto‑ongeluk te ontdekken. Hij merkt niet alleen hoe de verstrengeling van twee neuzen een symbolische geslachtsdaad tussen bestuurders voorstelt, maar ook hoeveel krachtiger seks kan zijn wanneer ze in een rijdende auto wordt bedreven.
Terwijl de ik‑figuur steeds vaker hoeren oppikt bij het vliegveld om zich op de snelweg of in een parkeergarage door hen te laten bevredigen, jaagt Vaughan ondertussen een heel andere droom na. Hij wil sterven in een auto‑ongeluk zoals Jayne Mansfield. De verstrengeling van hun beider auto’s in één geweldige klap moet een subliem hoogtepunt worden waarin al zijn fantasieën over seksualiteit, macht, snelheid en geweld culmineren.

Jim Graham Ballard kreeg als auteur pas op latere leeftijd de faam waar hij volgens velen al decennia lang recht op had. De ex‑RAF‑piloot en gemankeerde dokter wijdde zich al in een vroeg stadium van zijn loopbaan geheel aan het schrijven, maar brak nooit echt goed door met zijn boeken. Pas toen hij zijn eigenlijke thematiek liet varen en daarvoor in de plaats strikt autobiografisch over zijn jeugd in het door Japan bezette Shanghai ging schrijven, werd hij beroemd. Toch is The Empire of the Sun een buitenbeentje gebleven in zijn oeuvre. De klap daarentegen is een onvervalste Ballard. De vraag is echter waarom een 23 jaar oude roman nu ineens de aandacht van Hollywood heeft gekregen.
Ballard: ‘Al vanaf het eerste moment was er een optie op de roman. Die werd telkens weer verlengd. In 1991 kwamen de eerste concrete plannen voor verfilming op tafel en nu is de film er dan. Het kan soms lang duren voor het er werkelijk van komt.’
– Bent u tevreden met het resultaat? Niet zelden vindt een auteur immers dat de regisseur zijn boek verkracht heeft.
Ballard
: ‘Ik ben uitermate tevreden. Cronenberg heeft mijn verhaal vrij letterlijk gevolgd, maar belangrijker nog is dat hij de sfeer en de stijl van het boek precies heeft aangevoeld en daardoor ook in de film heeft kunnen verwerken. Ik was al erg onder de indruk van zijn verfilming van William Burroughs’ Naked Lunch, maar ik vind dat hij zichzelf met Crash overtroffen heeft.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.