Het is al vijftien jaar geleden dat de Antwerpse dichter Eddy van Vliet is overleden (foto Canvas).

Op zondag 12 november 1978 was Eddy Van Vliet te gast in de foyer van de stadsschouwburg van Sint-Niklaas om over zijn eigen poëzie wat meer te vertellen en uiteraard ook om uit eigen werk voor te dragen. Daarom schreef ik in De Voorpost een aankondigend stuk, waarbij ik voor de biografische gegevens teruggreep naar een persmededeling. Daarom heb ik deze hier vervangen door een bijdrage van Wikipedia, die uiteraard meer up to date is. Waar het mij vooral om te doen is (en ook wàs destijds), zijn de beschouwingen over het nieuw-realisme, al zou ik daar nu met minder stelligheid over schrijven.
Eddy van Vliet werd geboren in Antwerpen op 11 september 1942 als zoon van Eugène van Vliet en Mireille Conrad. Het huwelijk boterde niet. In 1954 verliet vader Eugène van Vliet het gezin, om er nooit meer terug te keren. Daarover schreef Eddy van Vliet in Afscheid van mijn vader:
(…) Die morgen
liep hij van de keuken naar de straatdeur
en kwam niet weer.

De afwezige vader bleef een rol spelen in de gedichten van Eddy van Vliet. Zijn laatste dichtbundel is een lang episch gedicht, getiteld Vader. Eddy van Vliet spreekt zijn vader in het gedicht toe. Het wordt als het ware een levensbeschrijving met lof voor de vader, maar tevens met uiting van de pijn van het verdriet door zijn vertrek en de jaren van gemis. Terwijl Eddy van Vliet aan Vader werkte, stierf zijn vader.
Nog geen jaar later, op 5 oktober 2002, kort nadat hij zijn zestigste verjaardag kon vieren met de uitgave van Gigantische dagen, een bloemlezing uit zijn eigen werk, overleed Eddy van Vliet zelf aan een hersentumor.
“Geregeld wordt het dichtwerk van Eddy van Vliet als neoromantisch bestempeld of geplaatst in de literaire richting van de nieuwe romantiek,” valt er te lezen op Wikipedia en op basis van bovenstaande lijnen ben ik zeker geneigd deze stelling bij te treden, maar zoals gezegd, heb ik het in mijn stuk vooral over het nieuw-realisme, waartoe ik vond dat Van Vliet behoorde, vooral op basis van het gedicht Tien tot schizofrenie leidende vragen, dat ik toen bij mijn artikel afdrukte. Noch ikzelf noch hoofdredacteur Wouter Vloebergh maakten ons in die tijd blijkbaar druk over copyright en dergelijke futiliteiten. Nu doe ik dat wel, dus ik laat het gedicht achterwege, al wordt het op die manier moeilijk mijn stelling te bewijzen. Toch zal ik mijzelf hier even citeren:
“Wat zijn stijl betreft, wordt Eddy van Vliet dikwijls bij de nieuw-realisten ondergebracht, wegens de zakelijke toon van zijn gedichten. Hijzelf heeft daar echter bezwaren tegen omdat zijn thematiek (zie verder) helemaal anders is. Van Vliet verwijt de nieuw-realisten vooral dat zij “kleinburgerlijk” zouden zijn door kritiekloos onze maatschappij te beschrijven, terwijl hijzelf juist wél onze consumptiemaatschappij aanvalt, preciseert hij, maar dat verwijt kan ik niet onderschrijven. Daarvoor verwijs ik naar nieuw-realistische dichters als Patricia Lasoen en Herman De Coninck.”
Maar tot welke richting van Vliet ook behoorde (of misschien moeten we er maar eens mee ophouden met mensen in hokjes te stoppen), hij is zeker een belangrijk dichter. Reeds in 1967 won hij als eerste Vlaming de Reina Prinsen Geerligsprijs voor zijn bundel Duel. In 1971 sleepte hij de Arkprijs van het Vrije Woord in de wacht voor Columbus tevergeefs. In 1975 bundelde hij al zijn tot dan toe verschenen werk. Dat bestond toen uit vier bundels, vandaar de titel Vierschaar. Hij kreeg er prompt de Jan Campertprijs voor.
De vier afzonderlijke titels wijzen op de evolutie van de thematiek in van Vliets werk. Het lied van ik (1964) spreekt nog vooral over het ongerepte kind, de zuivere natuur, de maagdelijke vrouw. In Duel treedt er reeds een conflictsituatie op en uiiteindelijk wijzen Columbus tevergeefs en Van bittere tranen, kollebloemen e.a. blozende droefheden op een toenemend pessimisme.
Van Vliet was ook een poeta vates (waarzegger), alweer een verschil met de nieuw-realisten (zegt hijzelf) die gewoon willen observeren, maar toch gebruikt hij het begrip in deze contekst vooral in tegenstelling tot de poeta faber, waarmee hij dan wil zeggen dat inspiratie bij hem belangrijker is dan transpiratie. Of nog met andere woorden: hij schrijft een gedicht in één ruk op en verandert er later bijna niets meer aan.
Eddy van Vliet stelde samen met Cees Buddingh’ de bloemlezing Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten samen. Omwille van de samenstelling maakte die bloemlezing veel ophef in de literaire wereld.
Als advocaat werd Eddy van Vliet de laatste jaren van zijn leven bekender doordat hij geregeld zetelde in het beoordelingspanel van het televisieprogramma Recht van antwoord op VTM, maar ik kijk niet naar VTM, dus voor mij bleef hij toch vooral een onbekende. (Ik kan mij ook niet herinneren dat ik de poëziematinee, waarover ik het heb, ook effectief heb bijgewoond.) Maar afgaande op commentaren in de kranten, zou ik kunnen stellen dat dit aansluit bij zijn engagement dat ook uit het gedicht Tien tot schizofrenie leidende vragen spreekt. Dit gedicht komt uit de bundel Van bittere tranen, kollebloemen e.a. blozende droefheden, maar was ook te vinden in het nulnummer van Zebra, het literaire schooltijdschrift dat uitgeverij Manteau toen pas had opgestart, maar dat bij mijn weten nooit uit de startblokken is geraakt. In Zebra wordt dit gedicht aangeraden als groepswerk: men stelt zelfs voor dat de leerlingen hiermee als een soort enquête-formulier aan supermarkten e.d. zouden gaan staan. Voorwaar een origineel idee dat helemaal in de lijn ligt van wat Eddy van Vliet met zijn werk beoogde. Of hij evenwel ook zijn poëzie is gaan voordragen in de Antwerpse haven of in fabrieken, zoals hij destijds te kennen gaf, dat betwijfel ik.

Referentie
Jan Segers, Eddy van Vliet over eigen gedichten, De Voorpost, 9 november 1978.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s