A Source of Embarrassment van Mary McCarthy verscheen in 1950 bij William Heinemann in Londen. De Open British National Bibliography bevestigt 1950 als publicatiejaar; ook de bibliografische gegevens van CiNii geven Heinemann, 1950. Maar er zit een interessante voorgeschiedenis aan…
- Het is de Britse titel van The Oasis, McCarthy’s tweede roman.
- De roman verscheen oorspronkelijk in 1949 in het Amerikaanse tijdschrift Horizon, als feuilleton onder de titel A Source of Embarrassment.
- De Amerikaanse boekuitgave verscheen vervolgens in 1949 bij Random House onder de titel The Oasis.
- De eerste Britse boekuitgave kreeg weer de oorspronkelijke titel A Source of Embarrassment en dateert dus van 1950. Een exemplaar uit die eerste druk wordt ook als First UK Edition, First printing beschreven.
- Een recensie in The Spectator van 23 juni 1950 bespreekt het boek al onder die Britse titel, wat de datering mooi bevestigt.
Was “The Group” dan haar eerste roman?
Nee. The Group (1963) was niet Mary McCarthy’s eerste roman.
Haar romandebuut was The Company She Keeps, dat verscheen in 1942. Daarna volgden onder meer:
- The Oasis (1949), in Groot-Brittannië als A Source of Embarrassment (1950)
- A Charmed Life (1954)
- The Groves of Academe (1952)
- The Group (1963)
Dus The Group was haar vijfde roman, als we de romans chronologisch naar eerste Amerikaanse verschijning tellen.
Ik vroeg het maar omdat ik de verfilming van “The Group” wel heb gezien en ik zie geen enkele gelijkenis met deze korte roman. Om eerlijk te zijn snap ik er zelfs helemaal niets van!
Ja, dat verklaart je verwarring eigenlijk wel. Als je The Group als film kent, is A Source of Embarrassment inderdaad een totaal ander soort boek. Er is ook geen inhoudelijke reden om er een verband tussen te zoeken: The Group is een veel latere roman, uit 1963.
Dat je bij A Source of Embarrassment denkt “waar ben ik nu eigenlijk in terechtgekomen?” kan ik overigens goed begrijpen. Het is een vrij korte, nogal merkwaardige satire, en de toon en opzet zijn heel anders dan de sociale panorama-roman die The Group is.
McCarthy neemt een groep New Yorkse intellectuelen die na de Tweede Wereldoorlog een soort utopie willen stichten. Ze trekken zich terug op het platteland en noemen hun kolonie toepasselijk Utopia. Hun bedoeling is mooi genoeg: weg van kapitalisme, communisme, de dreigende atoombom en de politiek van de grote wereld, en in het klein bewijzen dat mensen volgens redelijke, menselijke principes kunnen samenleven.
Maar dáár zit de grap.
Die mensen zijn namelijk veel beter in het bedenken en beargumenteren van principes dan in het toepassen ervan. Vrijwel onmiddellijk ontstaan er twee kampen:
- de Purists, die de idealen consequent willen toepassen;
- de Realists, die vinden dat je af en toe toch praktisch moet zijn.
En vervolgens blijken beide groepen vooral bezig met elkaar: wie heeft gelijk, wiens politieke verleden deugt, wie is principiëler, wie verraadt het ideaal enzovoort.
Dat is volgens mij de sleutel tot je gevoel van “ik snap er helemaal niets van”: McCarthy is niet zozeer een verhaal aan het vertellen als wel een groep mensen aan het ontleden.
Waarom is het zo weinig een roman?
Een recensent uit 1949 omschreef het zelfs als een reeks karakterportretten die aan een nogal kunstmatig raamwerk van morele crises zijn opgehangen. Dat is behoorlijk raak.
De plot is eigenlijk bijna een experiment:
Stel dat je vijftig intellectuelen bij elkaar zet, hun een prachtig ideaal geeft en vervolgens kijkt hoe lang het duurt voordat hun persoonlijke eigenschappen dat ideaal ondergraven.
En dan komt McCarthy met kleine proefjes.
Bijvoorbeeld de aardbeien. Een paar mensen van buiten de kolonie plukken aardbeien op grond die de Utopianen als hun eigendom beschouwen. Plotseling moeten de principiële socialisten beslissen: hebben wij eigenlijk wel privé-eigendom? En zo ja, mogen we dan mensen van ons land wegjagen?
En het wordt nog grappiger: uiteindelijk wordt er met een geweer geschoten om de aardbeienplukkers te verjagen. De grote revolutionaire theorieën zijn ineens gereduceerd tot: dit zijn ónze aardbeien.
Maar er zit nog een tweede laag onder
Dit was voor de lezers van 1949 veel interessanter dan het ons vandaag misschien lijkt.
De personages waren namelijk niet zomaar verzonnen intellectuelen. McCarthy verwerkte haar eigen ervaringen in de Amerikaanse intellectuele en linkse milieus. De roman is een roman à clef: figuren als William Taub en Macdougal Macdermott waren herkenbaar als karikaturen van onder anderen Philip Rahv en Dwight Macdonald.
Dat leidde destijds tot grote woede. Rahv overwoog zelfs juridische stappen.
En dát verklaart misschien waarom jij nu soms denkt: waar gaat dit in vredesnaam over?
Een deel van de humor zat oorspronkelijk in het herkennen van de mensen die McCarthy op de korrel nam. Als je die mensen en de politieke ruzies binnen de New Yorkse intelligentsia van 1948 niet kent, blijft er een groep nogal praatgrage, eigenaardige mensen over die ruzie maken over abstracte principes.
McCarthy gebruikt dus een utopische commune van intellectuelen om de conflicten tussen verschillende vormen van idealisme en realisme te satiriseren. Dat verklaart ook waarom het boek zo weinig als een conventionele roman aanvoelt.
En toch denk ik niet dat McCarthy zegt: “idealisme is onzin”
Dat vind ik juist het interessantste.
Ze maakt zowel de idealisten als de realisten belachelijk. De realisten zijn niet noodzakelijk verstandiger; ze hebben vaak gewoon hun eigen teleurstellingen en ijdelheden tot filosofie verheven. De puristen zijn evenmin zuivere idealisten: ook zij zijn vaak bezig met hun imago als principiële mensen.
Het echte onderwerp is dus eerder:
Waarom mislukken mensen die het er theoretisch volmaakt over eens zijn, zodra ze daadwerkelijk met elkaar moeten samenleven?
En daar zit iets behoorlijk moderns in.
Overigens vind ik achteraf de titel A Source of Embarrassment veelzeggender dan The Oasis. Die Britse titel geeft eigenlijk al aan wat McCarthy aan het doen is: ze kijkt met een zekere plaatsvervangende gêne naar haar eigen intellectuele vrienden en hun verheven pogingen om de wereld te verbeteren.
Ronny De Schepper & chatgpt
