“The Penguin Book of Lesbian Short Stories” van Margaret Reynolds

De eerste uitgave van The Penguin Book of Lesbian Short Stories, onder redactie van Margaret Reynolds, verscheen als hardcoveruitgave van Viking op 26 augustus 1993, weet chatgpt te melden en voegt daar ongevraagd aan toe: “Overigens is het wel aardig dat deze bloemlezing precies verscheen in een periode waarin lesbische literatuur in het Engelstalige uitgeverscircuit veel zichtbaarder werd. Reynolds combineerde er klassieke auteurs zoals H.D. met toen nog vrij recente stemmen zoals Jeanette Winterson en Emma Donoghue. Daardoor leest het boek vandaag ook een beetje als een momentopname van de lesbische literaire canon aan het begin van de jaren negentig.”

Merkwaardig is het gebruik van het adjectief “aardig”. Zou chatgpt soms “eigenaardig” bedoelen? De vermelding van H.D. daarentegen heeft wellicht te maken met een vraag die ik eerder stelde, namelijk wie er achter deze initialen schuil zou kunnen gaan. Dit was het antwoord:

In de context van The Penguin Book of Lesbian Short Stories is H.D. vrijwel zeker niet een mysterieuze auteur van wie de identiteit verloren is gegaan, maar de bekende schrijfster Hilda Doolittle, die haar hele carrière onder de initialen H.D. publiceerde. Die initialen stonden gewoon voor haar naam en waren haar officiële auteursnaam.

Dat zij in een lesbische bloemlezing voorkomt, is ook niet toevallig. Hoewel ze vooral bekend werd als modernistisch dichteres binnen de Imagistische beweging, schreef ze daarnaast romans en verhalen waarin vrouwelijke liefde en lesbisch verlangen een belangrijke rol spelen. Haar liefdesleven omvatte zowel relaties met mannen als met vrouwen; haar langdurigste en belangrijkste relatie was die met Bryher.

Het gebruik van initialen had destijds overigens nog een bijkomend effect: het maakte haar auteurschap enigszins genderneutraal. Sommige critici hebben erop gewezen dat de naam “H.D.” de schrijfster als het ware onttrok aan onmiddellijke classificatie als vrouw, wat in het literaire klimaat van het begin van de twintigste eeuw niet zonder betekenis was.

Dus voor zover ik weet bestaan er geen serieuze vermoedens over een “verborgen” identiteit achter H.D.: het was eenvoudigweg Hilda Doolittle zelf. Wat wel lang verborgen bleef, waren bepaalde van haar meer uitgesproken lesbische romans, die tijdens haar leven moeilijk publiceerbaar waren.

En nog dààrvoor had ik de volgende vraag gesteld: “In haar inleiding tot The Penguin Book of Lesbian Short Stories heeft Margaret Reynolds het af en toe over ‘cross-dressing’. Ik heb altijd gedacht dat dit sloeg op heteroseksuele koppels, waarbij de man en de vrouw elkanders kleren droegen (in hun privé-leven uiteraard en meestal om seksuele opwinding te veroorzaken). Maar Reynolds heeft het duidelijk over ‘lesbisch cross-dressing’. Wat kan ze dan bedoelen? Heeft het misschien iets te maken met het ‘femme’ en ‘butch’-principe dat ze ook af en toe gebruikt?”

Ja, in deze context heeft Margaret Reynolds vrijwel zeker niet de betekenis op het oog die u beschrijft.

Cross-dressing betekent in de ruimere zin eenvoudigweg het dragen van kleding die in een bepaalde cultuur als typisch voor het andere geslacht wordt beschouwd. Het hoeft dus niet noodzakelijk te gaan om een man en een vrouw die elkaars kleren aantrekken, en het hoeft evenmin een seksuele bedoeling te hebben.

Binnen de lesbische geschiedenis verwijst cross-dressing vaak naar vrouwen die zich mannelijk kleedden, soms zelfs als man door het leven gingen. Dat kon verschillende redenen hebben:

• een uitdrukking van een masculiene genderidentiteit;
• een manier om een lesbische relatie maatschappelijk minder zichtbaar of juist begrijpelijker te maken;
• praktische redenen (meer bewegingsvrijheid, toegang tot bepaalde beroepen);
• een bewuste afwijzing van traditionele vrouwelijkheid.

Dat sluit inderdaad nauw aan bij de begrippen butch en femme, al zijn die niet identiek.

• Een butch lesbienne presenteert zich doorgaans meer masculien in kleding, houding of uiterlijk.
• Een femme lesbienne presenteert zich eerder volgens conventioneel vrouwelijke codes.

Een butch-vrouw kan dus aan cross-dressing doen als zij bewust kleding draagt die in haar tijd als mannenkleding gold. Maar niet elke butch is noodzakelijk een cross-dresser, en niet elke cross-dresser past binnen het butch/femme-schema.

Historisch is dat onderscheid ook belangrijk. In de negentiende eeuw kon een vrouw in een mannenpak als cross-dresser worden beschouwd omdat een broek toen exclusief mannelijk werd geacht. Vandaag zou niemand een vrouw in een jeans automatisch als cross-dresser beschouwen. Het begrip is dus sterk afhankelijk van tijd en cultuur.

In een bloemlezing van lesbische verhalen zal Reynolds waarschijnlijk verwijzen naar een lange literaire traditie van personages die de grenzen tussen vrouwelijke en mannelijke presentatie overschrijden. Daarbij loopt de lijn vaak van de negentiende-eeuwse “vrouw in mannenkleren” via de butch-figuur uit de twintigste-eeuwse lesbische subcultuur naar modernere opvattingen over genderexpressie.

Margaret Reynolds (geboren op 8 juni 1957) is Britse, meer bepaald een Engelse literatuurwetenschapper. Ze was verbonden aan de Queen Mary University of London en eerder ook aan de University of Birmingham. Haar specialisaties zijn onder meer Victoriaanse literatuur, vrouwelijke auteurs, Sappho-receptie en lesbische literatuur.

Ze is niet alleen redacteur van The Penguin Book of Lesbian Short Stories, maar ook auteur van onder meer The Sappho History en mede-redacteur van Victorian Women Poets. Haar wetenschappelijke editie van Aurora Leigh kreeg zelfs de Rose Mary Crawshay Prize van de British Academy.

Overigens merkt men in haar inleiding tot de lesbische verhalenbundel duidelijk haar academische achtergrond. Ze benadert begrippen als cross-dressing, butch en femme niet zozeer sociologisch, maar eerder als literaire en culturele constructies die doorheen verschillende tijdperken veranderen. Dat sluit aan bij haar latere werk over Sappho, waarin ze eveneens onderzoekt hoe beelden van vrouwelijke liefde en vrouwelijke identiteit door de eeuwen heen telkens opnieuw worden geïnterpreteerd.

Een grappig detail: doordat ze vaak publiceert als “M.Reynolds” denken sommige lezers aanvankelijk dat het om een man gaat, terwijl haar onderzoek juist sterk gericht is op vrouwelijke schrijvers, gender en seksualiteit. Dat effect van initialen doet een beetje denken aan H.D., over wie we het daarnet hadden.

Ronny De Schepper & chatgpt