De Amerikaanse schrijfster Edith Wharton is vooral bekend door “The Age of Innocence”, maar haar tweede meest bekende boek is wellicht ‘Ethan Frome’ in februari 1911 gepubliceerd in New York, opnieuw bij Charles Scribner’s Sons.
Het verhaal was oorspronkelijk deels geschreven in 1907–1908, tijdens Whartons verblijf in Lenox (Massachusetts), waar ze veel inspiratie haalde uit het leven van de boeren in de barre winters van New England. Ethan Frome verscheen eerst als boek, niet als feuilleton — wat ongebruikelijk was voor die tijd. Het werd meteen een succes, zowel commercieel als kritisch. Critici prezen vooral Whartons stilistische beheersing en haar vermogen om een tragedie te vertellen zonder pathos. In latere jaren (vanaf de jaren 1920) werd het vaak opgenomen in Amerikaanse literatuurprogramma’s, als een klassiek voorbeeld van “local color fiction” gecombineerd met morele ernst. Wharton zelf vond het, naar verluidt, “het enige van mijn werk dat ik in zijn geheel goed geslaagd acht.” Er bestaat overigens ook een korte novelle-versie van het verhaal (geschreven vóór de roman), maar die werd pas veel later gepubliceerd in The Norton Critical Edition.
Hoewel de personages boeiend zijn, het verhaal best spannend en de emoties intrigerend, blijft het accent in de roman toch liggen op de natuur en op het isolement van het (fictieve) stadje Starkfield in New England en de daaruit voortvloeiende eenzelvigheid van zijn bewoners. Een vrouw belandt, voor een wetenschappelijk onderzoek, in het stadje en wordt er geconfronteerd met de mensen, de grillige natuur en vooral met de figuur van Ethan Frome die zij door een toeval beter leert kennen. En van wie zij het verhaal van zijn leven achterhaalt en hier vertelt. Dat kaderverhaal doet een beetje denken aan de manier waarop “Wuthering Heights” van Emily Brontë is tot stand gekomen.
Frome is gehuwd met Zeena die ziekelijk is, een oorspronkelijk gelukkig huwelijk. Ze bezitten een boerderij en een houtzagerij. Tot een verweesd, verarmd en jonger nichtje, Mattie Silver, onder hun hoede komt en als onbezoldigd dienstmeisje fungeert. Ethan wordt verliefd op Mattie, Zeena wordt ‘zieker’ maar vooral jaloers, en het culmineert in het fatale: de vrouw des huizes engageert – hoewel daarvoor geen geld is – een echte dienstbode en stuurt Mattie weg. Deze laatste bekent aan Ethan dat zij ook van hem houdt. Zonder enig perspectief moet zij vertrekken, Ethan is gedwongen haar naar de trein te brengen maar (let op: spoiler!) onderweg besluiten ze tot een poging tot dubbelzelfmoord. Die mislukt. We ontmoeten, via de vertelster, de drie verbitterde hoofdpersonen twintig jaren later. Zeena heeft de door het ongeval gehandicapte Mattie in huis genomen en verzorgt haar. Ethan is nog een schim die nauwelijks tot werken in staat is. Zeena is nog het best, haar kwaaltjes lijken verdwenen. Maar het is een gezin dat verbitterd en kil met en naast elkaar leeft.
Een boeiende, korte roman. En als gezegd is er rond het verhaal vooral de sfeer van kilte, afstandelijkheid, de barre natuur, een stadje dat maandenlang van de buitenwereld afgesloten is in de wintermaanden. Grimmig.
‘Ethan Frome’ werd in 1993 verfilmd door John Madden met Liam Neeson (Ethan), Patricia Arquette (Mattie) en Joan Allen (Zeena).
Ronny De Schepper
dagelijks iets degelijks 