Het is vandaag 110 jaar geleden dat de Zwitserse stayer Fritz Ryser is gestorven.
Ryser stierf in Berlijn tijdens de Eerste Wereldoorlog (mogelijk was hij nog steeds in gevangenschap omwille van zijn Pools avontuur – zie verder) van een hartstilstand, maar hij was al een aantal keren door het oog van de naald gekropen. De stayersport was in die oertijden van de wielersport immers één van de meest dodelijke disciplines.
Ryser begon met wegrace en won een nationale titel in 1899. In hetzelfde jaar werd hij professional en won een nationale titel in de motorpace-races. In 1901 werd hij al meteen derde op het wereldkampioenschap na de Duitser Röbl en de Nederlander Dickentman. Hoewel hij in 1908 de eerste Zwitserse wielrenner werd die een wereldtitel in deze discipline won, werd zijn carrière getekend door pech. Acht dagen na de race overleed zijn gangmaker Joseph Black tijdens een wedstrijd in Düsseldorf.
Het jaar daarop raakte Ryser zelf betrokken bij een ernstig ongeluk tijdens de openingswedstrijd van een nieuwe houten piste in de Botanische Tuin van Berlijn. Zijn gangmaker Willy Porte (*) probeerde een gevallen renner te ontwijken en botste tegen de tribune; zijn motorfiets explodeerde. Het werd de zwartste dag uit de Duitse wielergeschiedenis: 9 doden en 52 gewonden.
Kort na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd Ryser gearresteerd op verdenking van spionage tijdens een wedstrijd in Polen, terwijl zijn gangmaker naar Siberië werd gedeporteerd.
Ronny De Schepper (op basis van Wikipedia)
(*) Emil Borchardt was de “Hintermann”, vermeldt Wikipedia. Maar wat is een “Hintermann” eigenlijk? Ik vroeg het aan chatgpt:
In het stayer-wielrennen (baanwielrennen achter zware motoren) speelt een “Hintermann” een cruciale, maar vaak onzichtbare rol.
🏍️ Wat is een Hintermann?
Een Hintermann is de tweede motorrijder achter een stayer (renner) tijdens een stayerswedstrijd.
De klassieke opstelling is:
- Voorman – rijdt vóór de renner en creëert de slipstream
- Stayer – de wielrenner
- Hintermann – rijdt vlak achter de renner
Dus:
🏍️ Voorman → 🚴 Stayer → 🏍️ Hintermann
🔧 Wat doet de Hintermann precies?
De Hintermann heeft drie functies:
1. Veiligheid
Hij fungeert als een mobiele vangrail.
Als de stayer valt of snelheid verliest, voorkomt de Hintermann dat een achteropkomende motor of renner er bovenop rijdt.
2. Bescherming tegen vuile lucht
In stayerswedstrijden rijden meerdere combinaties tegelijk op de baan.
De Hintermann:
- schermt zijn stayer af tegen turbulentie van andere motoren
- voorkomt dat andere combinaties te dicht naderen
Hij bewaakt als het ware het “luchtkanaal” achter zijn renner.
3. Tactische controle
De Hintermann:
- geeft signalen aan de voorman
- houdt rivalen op afstand
- helpt bij het vasthouden van de ideale lijn op de baan
In de Duitse school heet dit ook wel “Schutzfahren” (beschermend rijden).
🧠 Waarom is dat nodig?
Bij snelheden van 80–100 km/u achter zware motoren is de slipstream extreem belangrijk.
Als een andere motor te dicht achter jouw stayer komt, verstoort die de luchtstroom en kan je renner:
- snelheid verliezen
- instabiel worden
- zelfs crashen
De Hintermann bewaakt dus letterlijk de aerodynamische bubbel.
🏁 Samengevat
Een Hintermann is de achterste motorrijder die de stayer beschermt, afschermt en veilig houdt in een stayerswedstrijd.
Zonder Hintermann zouden stayerswedstrijden op topniveau te gevaarlijk en te chaotisch zijn.
Hier is de historische achtergrond en hoe de Hintermann is ontstaan en gebruikt werd — ook in België.
🕰️ Oorsprong van de Hintermann
Stayerswedstrijden ontstonden eind 19e eeuw, eerst achter tandems en later achter zware motoren (meestal 500–750 cc).
Toen de snelheden boven 80 km/u kwamen, werd één probleem duidelijk:
💥 Botsingen achterop waren de grootste doodsoorzaak.
In Frankrijk reed men traditioneel met één motor per renner.
In Duitsland begon men rond 1905–1910 te experimenteren met een tweede motor achter de renner.
Die tweede motor werd de Hintermann.
De Duitse “Schutzstaffel”
In Duitse banen (zoals Berlijn en Leipzig) ontstond het systeem:
🏍️ Voorman → 🚴 Stayer → 🏍️ Hintermann
De Hintermann moest:
- crashes voorkomen
- concurrenten uit de slipstream houden
- de ideale baanlijn vrijmaken
Dat heette Schutzfahren (“beschermend rijden”).
Frankrijk vs Duitsland
| Land | Systeem |
|---|---|
| Frankrijk | 1 motor per renner |
| Duitsland | 2 motoren per renner (met Hintermann) |
| België / Nederland | volgde het Duitse systeem |
Waarom?
Omdat Duitse stayers sneller, stabieler en veiliger reden.
België: Gent & Brussel
In België werd het systeem overgenomen, vooral op:
- de Wintervelodroom in Gent
- de piste in Brussel
Tijdens stayersnummers in de Zesdaagse van Gent reden topstayers altijd met een Hintermann.
Het was een teken van professionalisme:
Alleen renners met een volledige “Duitse” equipe werden serieus genomen.
🏁 Waarom verdween de Hintermann?
Na de Tweede Wereldoorlog:
- strengere veiligheidsregels
- minder motoren op de piste
- hogere kosten
Daardoor verdween de Hintermann in veel landen.
In wereldkampioenschappen bleef hij nog tot in de jaren 1950 bestaan.
🎯 In één zin
De Hintermann was een Duitse innovatie om stayerswedstrijden sneller, veiliger en tactischer te maken — en België hoorde bij de landen die dat systeem volledig overnamen.
Dan hier nog het laatste stukje dat dit helemaal rond maakt:
📡 Hoe communiceerden voorman en Hintermann?
Omdat motoren oorverdovend waren en oortjes niet bestonden, gebruikten ze een eigen tekensysteem.
🔔 1. Fluitjes
De Hintermann had meestal een fluitje aan het stuur.
| Signaal | Betekenis |
|---|---|
| 1 korte fluit | “Iemand zit te dicht” |
| 2 korte | “Andere equipe probeert voorbij te komen” |
| lange fluit | “Gevaar / chaos achter je” |
De voorman wist dan: lijn sluiten of tempo aanpassen.
✋ 2. Handgebaren
De Hintermann gaf ook visuele signalen:
- hand omhoog → inhouden
- vuist → blokkeer lijn
- zwaai → vrij baan, versnellen
Dat werd doorgegeven naar de voorman en soms ook naar de renner.
🏍️ 3. Positioneel rijden
De belangrijkste “taal” was eigenlijk positie:
- dichter op de stayer = gevaar achterop
- iets naar buiten rijden = afsnijden van een tegenstander
- recht achter = luchtstroom beschermen
De beste Hintermannen konden met enkele centimeters verschil het hele koersverloop beïnvloeden.
🧠 Daarom waren ze zo belangrijk
In stayerswedstrijden achter zware motoren besliste vaak niet de renner, maar:
de combinatie van voorman + Hintermann
De stayer zat letterlijk in een aerodynamische tunnel die door twee motorrijders werd gecontroleerd.
chatgpt
dagelijks iets degelijks 