Het is bekend dat de roman Trouwen van Gerard Walschap in 1933 voor het eerst als boek verscheen bij Nijgh & Van Ditmar te Rotterdam. Wel blijkt uit literatuurhistorisch onderzoek dat de eerste fragmenten in september 1933 in het tijdschrift Forum zijn gepubliceerd, wat de vroegste concrete datum aanwijst waarop het werk publiekelijk verscheen.
Trouwen (1933) neemt een heel specifieke plaats in binnen het leven en het oeuvre van Gerard Walschap.
1. Waar stond Walschap in 1933?
In 1933 was Walschap 35 jaar oud en bevond hij zich midden in een existentiële en ideologische breuk:
- Hij was opgegroeid en opgeleid als vroom katholiek (hij studeerde zelfs een tijd voor priester).
- In de jaren 1920–30 kwam hij steeds sterker in conflict met de kerkelijke moraal, vooral rond seksualiteit, huwelijk en individuele vrijheid.
- Rond 1930 begon hij zich los te maken van het katholieke cultuurmilieu waarin hij tot dan toe had gepubliceerd.
Trouwen ontstaat precies in deze crisisfase: het is een roman geschreven door iemand die het katholieke huwelijk niet meer als heilig sacrament kan aanvaarden, maar ook nog geen volledig seculier alternatief heeft.
2. Plaats van Trouwen in zijn literaire ontwikkeling
Walschaps vroege werk (jaren 1920) stond nog sterk onder katholieke invloed. Zijn romans uit die periode zijn moreel orthodox, soms zelfs didactisch.
Met Trouwen gebeurt iets nieuws:
| Voor 1933 | Met Trouwen |
|---|---|
| Huwelijk = goddelijke orde | Huwelijk = menselijke constructie |
| Schuld = zonde | Schuld = psychologisch en sociaal |
| Kerk bepaalt moraal | Individu zoekt eigen waarheid |
Trouwen is dus een breukroman:
niet alleen thematisch, maar ook moreel en filosofisch.
Het boek stelt fundamentele vragen:
- Wat betekent trouw?
- Wat als liefde verdwijnt?
- Is een mislukt huwelijk een moreel falen of een menselijke tragedie?
Dat was in het katholieke Vlaanderen van 1933 ronduit schokkend.
3. Waarom is Trouwen zo belangrijk in zijn oeuvre?
De roman vormt een brug tussen twee Walschaps:
A. De katholieke Walschap
(vóór 1933)
→ gelovig, moreel orthodox
B. De vrijzinnige Walschap
(na 1933)
→ kritisch, humanistisch, antiklerikaal
Na Trouwen volgen zijn meest radicale en invloedrijke werken, zoals:
- Adelaide (1935)
- Celibaat (1934)
- Houtekiet (1939)
Deze romans zouden openlijk de kerk, seksuele moraal en maatschappelijke hypocrisie aanvallen.
Zonder Trouwen was die stap nauwelijks denkbaar.
4. Reactie en gevolgen
De katholieke kritiek reageerde furieus:
- Het boek werd als immoreel beschouwd.
- Walschap raakte steeds meer geïsoleerd van katholieke tijdschriften en uitgevers.
- Uiteindelijk zou hij volledig breken met het katholieke kamp.
Trouwen markeert dus het begin van zijn rol als literaire rebel in Vlaanderen.
5. Samenvatting in één zin
Trouwen is het moment waarop Gerard Walschap zichzelf bevrijdt uit het katholieke wereldbeeld en de moderne, psychologische en moreel onafhankelijke Vlaamse roman binnenstapt.
Met Trouwen (1933), Celibaat (1934) en Adelaide (1935) schrijft Walschap drie romans die samen één grote vraag onderzoeken:
Wat gebeurt er met een mens wanneer de katholieke moraal botst met zijn echte verlangens?
Ze vormen geen verhaaltrilogie, maar wel een moreel-psychologische drieluik: de “trilogie van de breuk”
1. Trouwen (1933) — Het huwelijk als leugen
Centrale vraag:
Kan je moreel verplicht zijn in een relatie zonder liefde te blijven?
In Trouwen toont Walschap:
- een huwelijk dat uiterlijk correct is,
- maar innerlijk dood.
- dat doet denken aan “Kentering van een huwelijk” van Sandor Marai (RDS)
Hier wordt het katholieke ideaal van het huwelijk ondermijnd:
- geen overspelroman,
- geen sensatie,
- maar een ijskoude analyse van wat trouw eigenlijk betekent.
De schuld is hier nog innerlijk:
de personages voelen zich schuldig omdat ze de norm overtreden — ook als die norm hen kapotmaakt.
👉 Trouwen = de barst in het geloofssysteem
2. Celibaat (1934) — De kerk als psychologische geweldsmachine
Centrale vraag:
Wat gebeurt er als natuurlijke verlangens structureel worden onderdrukt?
Hier wordt de focus verlegd van het huwelijk naar de priesterlijke kuisheid.
Walschap toont:
- hoe seksuele ontzegging leidt tot
- schuld, neurose, zelfhaat en destructie.
Dit is veel radicaler dan Trouwen:
- niet alleen een fout systeem,
- maar een ziekmakend systeem.
De kerk verschijnt hier niet meer als moreel kompas, maar als instelling die mensen vervormt.
👉 Celibaat = de open aanklacht
3. Adelaide (1935) — De bevrijding
Centrale vraag:
Wat gebeurt er als iemand weigert nog langer in schuld te leven?
In Adelaide verschijnt voor het eerst een echt emancipatorisch personage:
- een vrouw die
- haar verlangen, haar lichaam en haar leven
- niet meer onderwerpt aan kerk of sociale druk.
Hier wordt het katholicisme niet alleen bekritiseerd — het wordt achtergelaten.
👉 Adelaide = de existentiële bevrijding
4. De boog van de drie romans
Je kunt ze lezen als drie fasen van één breukproces:
| Roman | Fase | Houding |
|---|---|---|
| Trouwen | Twijfel | “Dit systeem werkt niet…” |
| Celibaat | Ontmaskering | “Dit systeem is schadelijk.” |
| Adelaide | Bevrijding | “Ik leef voortaan zonder dit systeem.” |
Of anders gezegd:
Van schuld → naar inzicht → naar vrijheid
5. Waarom dit zo revolutionair was
In het Vlaanderen van de jaren dertig was:
- huwelijk heilig,
- kuisheid onaantastbaar,
- vrouwelijke autonomie taboe.
Walschap brak dat alles in drie boeken tijd.
Daarom wordt hij niet zomaar een romanschrijver, maar:
de vader van de moderne, ontkerkelijkte Vlaamse roman
chatgpt
dagelijks iets degelijks 