“Eternal sunshine of the spotless mind”

Ik dacht dat ik deze film reeds eerder had gezien en goed bevonden, daarom wilde ik hem nogmaals zien. Wat een tegenvaller! Als ik deze film reeds had gezien, dan zou het allicht amper voor enkele minuten geweest zijn, waarna ik hem had afgezet. Deze keer heb ik volgehouden om te zien of er toch een min of meer overtuigende conclusie zou komen, maar dat kon ik wel vergeten!

Eternal Sunshine of the Spotless Mind is een Amerikaanse romantische sciencefictioncultfilm (sic) uit 2004, geschreven door Charlie Kaufman. De film werd geregisseerd door Michel Gondry, die het idee kreeg van de Franse kunstenaar Pierre Bismuth, die de synopsis voor de film bedacht en uitschreef. In zijn dankwoord voor de Oscar voor Beste Scenario bedankte Charlie Kaufman echter Pierre Bismuth niet en noemde hem zelfs niet. In latere jaren uitte hij een mengeling van scepsis en ergernis over de vraag of Bismuth de prijs of de eer voor het script wel verdiende. Kate Winslet kreeg de rol van Clementine overigens omdat zij de enige actrice was die dapper genoeg was om kritiek op het script te uiten in plaats van zich naar de mond te praten.

Tegenpolen Joel Barish (Jim Carrey) en Clementine Kruczynski (Kate Winslet) vielen twee jaar geleden als een blok voor elkaar. Joel is verlegen, saai en betrouwbaar. Clementine is vrijgevochten en onvoorspelbaar. De tegenstellingen in hun karakters zijn hen na verloop van tijd tegen gaan staan. Na weer een ruzie, wil Joel het op Valentijnsdag goed gaan maken met een cadeautje. Clementine lijkt te doen alsof zij niet meer weet wie hij is. Joel komt er vervolgens achter dat Clementine een behandeling heeft ondergaan bij het bedrijf Lacuna, Inc., dat op haar verzoek al haar herinneringen aan hem heeft gewist. Daarop besluit hij om zelf eenzelfde behandeling te ondergaan. 

Het bedrijf Lacuna, Inc., dat zich bezighoudt met het wissen van herinneringen, ontleent zijn naam aan het Latijnse woord voor holte, kuil of diepte, met name een vijver of poel. Figuurlijk gesproken betekent lacuna een gat, tekort of verlies. De term “lacunair infarct” verwijst naar een beroerte waarbij een klein gebied in de hersenen, verantwoordelijk voor een specifieke functie of zelfs een specifieke herinnering, is aangetast na bepaalde beroertes en epileptische aanvallen. Zulke kleine “gaten” kunnen leiden tot symptomen zoals geheugen-, sensorische en motorische stoornissen, en zijn wellicht een verwijzing naar de “hersenschade” die het gevolg is van de procedure in de film. Om de film te promoten, werd een volledig functionele website voor Lacuna (http://www.lacunainc.com) aangemaakt, die zogenaamd geheugenwissen aanbood. Mij deed dit bedrijf eerder denken aan dat uit de Vlaamse serie “Alter Ego” (2024) die ook al op niks trok.

De titel is ontleend aan het gedicht Eloisa to Abelard van Alexander Pope (1688-1744), over de tragische liefdesgeschiedenis van Héloïse en Petrus Abaelardus waarin alleen de vergetelheid de heldin troost biedt. Een citaat uit dit gedicht wordt in de film gebruikt door een van de acteurs.

How happy is the blameless vestal’s lot!

The world forgetting, by the world forgot.
Eternal sunshine of the spotless mind!

Each pray’r accepted, and each wish resign’d;

“Hoe gelukkig is het lot van de onschuldige maagd! De wereld vergetend, door de wereld vergeten. Eeuwige zonneschijn van de smetteloze geest! Elk gebed verhoord, en elke wens ingewilligd.”

Het gedicht “Eloisa to Abelard” werd eerder gebruikt in Charlie Kaufmans project Being John Malkovich (1999).

Kaufman won voor het scenario een Oscar (!) terwijl Kate Winslet voor dezelfde prijs werd genomineerd in de categorie ‘beste hoofdrolspeelster’. Kate Winslet vertelde aan Empire Magazine dat dit haar eigen favoriete acteerprestatie was. De productie won daarnaast meer dan 35 andere filmprijzen, waaronder BAFTA Awards voor beste scenario en beste montage, tevens een Bram Stoker Award en een National Board of Review Award voor het script en een Saturn Award voor beste sciencefictionfilm. En in 2004 werd hij door het tijdschrift Empire uitgeroepen tot film van het jaar. Het mag dus duidelijk zijn dat ik er niets van ken, maar daarvoor ga ik mijn slaap niet laten!

Toen Jim Carrey Michel Gondry voor het eerst ontmoette om te praten over de hoofdrol in de film, leed hij aan een depressie, maar hij mocht geen behandeling zoeken. Tijdens een lunch zei Gondry tegen Carrey: “Je bent nu zo mooi. Je bent zo gebroken… word alsjeblieft niet beter.” Meer dan tien jaar later vertelde Carrey het verhaal opnieuw en merkte op: “Zo verrot is deze branche.” Jim Carrey was ook vaak gefrustreerd tijdens de opnames, omdat Michel Gondry hem tegensprak tegenover andere castleden. Gondry legde uit: “Ik moest met Kate Winslet in een andere kamer praten en haar zeggen: ‘Ga je gang! Dit is een komedie!’ En tegen Jim zei ik: ‘Dit is een drama, geen komedie.'” Jim Carrey en Kate Winslet hadden allebei moeite om de herinneringsscènes in het verhaal volledig te begrijpen. “Het was een uitdaging om te weten waar je je in het script bevond,” zei hij. Na meer dan twee uur filmen van de scène in de wastafel viel Kate Winslet flauw. Michel Gondry wilde doorgaan met filmen, wat Jim Carrey woedend maakte. Carrey weigerde verder te filmen totdat hij wist dat Winslet in orde was.

De muziek is van Jon Brion met veelvuldig gebruik van het harmonisch merkwaardige lied “Everybody’s Got to Learn Sometime” van The Korgis uit 1980. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de muziek tijdens de treinscène de stiltes tussen Joel en Clementine zou opvullen, totdat scenarioschrijver 
Charlie Kaufman voorstelde het tegenovergestelde te doen. De muziek speelde vervolgens wanneer Joel en Clementine praatten, en stopte wanneer zij een pauze namen.

Ronny De Schepper (op basis van Wikipedia en de Internet Movie Database)