Jumpin’ Jack Flash van The Rolling Stones werd uitgebracht op 24 mei 1968. Het ging om een losstaande single (dus niet meteen op een studioalbum), met als B-kant Child of the Moon. In het Verenigd Koninkrijk verscheen de single via Decca Records, en in de VS via London Records.
“Volgens Camille Paglia (Het seksuele masker, p.314) is Jumpin’ Jack Flash van The Rolling Stones gebaseerd op The Mental Traveller van William Blake. Kunt u dit aan de hand van beide teksten bewijzen?” vroeg ik aan chatgpt.
De stelling van Camille Paglia is prikkelend, maar als je de teksten van Jumpin’ Jack Flash (1968) en The Mental Traveller (ca. 1803) naast elkaar legt, kun je ten hoogste spreken van thematische verwantschap, niet van een aantoonbare directe “basis”.
1. Blake: cyclische marteling en transformatie
In The Mental Traveller beschrijft William Blake een eindeloze cyclus:
- Een kind wordt geboren in ellende (“The babe is born in joy / That was begotten in dire woe”).
- Het groeit op, wordt mishandeld, veroudert, sterft.
- Vervolgens begint de cyclus opnieuw, vaak met omkering van rollen (man/vrouw, jong/oud).
Belangrijke motieven:
- Lijden → transformatie → hergeboorte
- Identiteitswisselingen
- Paradoxale energie (pijn die kracht voortbrengt)
2. The Rolling Stones: rauwe autobiografische overleving
De tekst van Jumpin’ Jack Flash (geschreven door Mick Jagger en Keith Richards) is veel directer:
- “I was born in a crossfire hurricane”
- “I was raised by a toothless, bearded hag”
- “I was drowned, I was washed up and left for dead”
- Refrein: “But it’s all right now… I’m Jumpin’ Jack Flash, it’s a gas!”
Motieven:
- Extreme ontbering en geweld
- Overleven en triomf
- Ruwe, lichamelijke ervaring i.p.v. mystiek
3. Overeenkomsten (waar Paglia op doelt)
Paglia ziet waarschijnlijk deze parallellen:
a. Geboorte uit geweld
- Blake: geboorte uit “dire woe”
- Stones: “born in a crossfire hurricane”
→ Beide openen met een kosmisch of extreem gewelddadig begin.
b. Lijden als bron van energie
- Blake: pijn voedt de cyclus van bestaan
- Stones: ellende mondt uit in vitaliteit (“it’s a gas”)
→ Negativiteit wordt omgezet in kracht.
c. Identiteit als veranderlijk
- Blake: voortdurende rolwisselingen
- Stones: ik-figuur ondergaat extreme transformaties (verdronken, gekruisigd, opgejaagd, etc.)
→ Het “ik” is geen stabiel gegeven maar een proces.
4. Cruciale verschillen (die een directe afleiding onwaarschijnlijk maken)
a. Filosofische diepgang
- Blake: complexe symboliek (seksuele politiek, religieuze visie, eeuwige terugkeer)
- Stones: eerder blues- en rocktraditie van opschepperige overleving
b. Structuur
- Blake: strikt cyclisch en allegorisch
- Stones: lineaire opsomming van ervaringen → refrein
c. Invloedssfeer
- Blake: romantische, visionaire poëzie
- Stones: beïnvloed door Amerikaanse blues (Muddy Waters, etc.), niet door Engelse mystiek
Conclusie
Er is geen tekstueel bewijs dat Jumpin’ Jack Flash “gebaseerd” is op The Mental Traveller. Wat Paglia doet, is typisch voor haar methode: ze legt archetypische patronen bloot over eeuwen heen.
Je kunt dus zeggen:
- ✔️ Verdedigbaar: beide werken delen een archetype van lijden → energie → transformatie
- ❌ Niet bewijsbaar: dat The Rolling Stones Blake concreet hebben gebruikt als bron
Kortom: Paglia’s lezing is interpretatief en suggestief, geen filologisch bewijs.
chatgpt
dagelijks iets degelijks 