175 jaar geleden: “Wuthering Heights” van Emily Brontë

Wuthering Heights van Emily Brontë werd voor het eerst gepubliceerd in december 1847. Meer precies: het werk verscheen in eind december 1847 in Londen bij uitgever Thomas Cautley Newby. Het werd oorspronkelijk uitgegeven in drie delen (three volumes), samen met Anne Brontës Agnes Grey (dat het derde volume vormde). Sommige bronnen vermelden specifiek 14 december 1847 als verschijningsdatum, maar dat wordt niet in alle bibliografieën even strikt bevestigd—het zekere punt is dus: december 1847, eerste editie in drie delen.

Op 2 december 1969 maakte ik de volgende samenvatting van “Wuthering Heights”…
I: Beschrijving van “Wuthering Heights”, de woning van Mr. Heathcliff. De verteller is Mr. Lockwood, zijn nieuwe huurder. De anderen zijn Joseph, de bediende, en Zillah, de dienstmeid. (“Wuthering” is in feite een dialectvorm van “verwering” en betekent zoiets als “waar het weer huis houdt”.)
II: Er vinden veel mysterieuze ongelukken plaats wanneer Lockwood Heathcliff bezoekt tijdens stormachtig weer. Twee nieuwe personages verschijnen ten tonele: Mrs. Heathcliff, de schoondochter, wier echtgenoot (Heathcliffs zoon) is overleden, en een vreemde jongeman, Hareton Earnshaw, die er angstaanjagend uitziet.
III: Lockwood wordt een kamer binnengeleid die Heathcliff gewoonlijk op slot houdt. Daar vindt hij het dagboek van Catherine Earnshaw, dat 25 jaar oud is. Daarin staat geschreven dat zij – een meisje van vijftien jaar – en een andere jongen, genaamd Heathcliff, geterroriseerd worden door een zekere Hindley. Nadat hij hierover een nachtmerrie heeft gehad (*), wordt Lockwood wakker gemaakt door Heathcliff. Als hij de kamer heeft verlaten, hoort hij hem zeggen: “Kom alsjeblieft terug, Catherine, mijn lieveling.” De volgende ochtend wordt mevrouw Heathcliff de schuld gegeven van wat er is gebeurd, omdat ze doet alsof ze Zwarte Magie beoefent.
IV: Mevrouw Dean, de huishoudster van Lockwood, zegt dat mevrouw Heathcliffs echte naam Catherine Linton is en dat ze de dochter is van de voorganger van Lockwood. Hareton is Catherines neef. Dan vertelt ze het hele verhaal: de oude heer Earnshaw ging ooit naar Liverpool om een ​​cadeau te kopen voor zijn kinderen, Hindley (14) en Cathy (6). Hij keerde echter terug met een zesjarige zigeunerjongen, genaamd Heathcliff. De hele familie, inclusief mevrouw Dean zelf als dienstmeisje, is hierdoor van streek en begint de jongen te haten, behalve de heer des huizes en Cathy. Hindley heeft de neiging de jongen vreselijk te kwetsen, maar hij klaagt nooit.
V: Hindley wordt naar de universiteit gestuurd. De oude Earnshaw sterft.
VI: Hindley komt terug met een vrouw. Heathcliff vertelt het verhaal van de gebeurtenissen die hij en Cathy hebben meegemaakt bij de Lintons (Thrushcross Grange).
VII: Wanneer Edgar en Isabella Linton kerstavond doorbrengen op Wuthering Heights, wil Heathcliff wraak nemen voor de behandeling die hij van Hindley krijgt.
VIII: Mevrouw Earnshaw sterft wanneer haar zoon Hareton wordt geboren. Edgar en Cathy (16) worden verliefd op elkaar.
IX: Cathy bevestigt aan mevrouw Dean dat ze met Edgar Linton gaat trouwen, hoewel ze Heathcliff eigenlijk liever heeft. De laatste (die meeluisterde) vluchtte weg, omdat hij de reden waarom Cathy niet met hem wilde trouwen verkeerd begreep. Edgars ouders sterven en drie jaar later trouwt hij met Cathy, die vreselijk ziek is geweest, want niemand heeft sinds Heathcliffs vlucht nog iets van hem vernomen.
X: Heathcliff keert terug als een beschaafd man en brengt zelfs wat tijd door op Wuthering Heights, waar Hindley blijft drinken. Cathy is dolgelukkig en voorkomt een liefdesaffaire tussen Heathcliff en Isabella Linton, die hem erg aardig vindt.
XI: Heathcliff heeft de vijfjarige Hareton volledig onder zijn (slechte) invloed. Wanneer hij Isabella kust, ontstaat er een vreselijke ruzie tussen Cathy, Edgar en hemzelf. Hij geeft toe dat hij de liefde bedrijft met Isabella, alleen maar om Cathy jaloers te maken. Edgar wil hem vermoorden, maar hij weet te ontsnappen. Cathy sluit zich op in haar kamer.
XII: Cathy verkeert in groot gevaar: ze zal sterven of gek worden. Isabella en Heathcliff zijn te paard gevlucht.
XIII: Twee maanden later. Cathy is buiten gevaar en mevrouw Dean ontvangt een brief van Isabella, waarin ze schrijft dat ze een maand geleden met Heathcliff is getrouwd, maar dat hij een echt monster is. Ze wonen nu op Wuthering Heights, dat een ruïne is geworden.
XIV: Mevrouw Dean brengt een bezoek aan Wuthering Heights. Heathcliff dwingt haar een ontmoeting tussen hem en Catherine te regelen. De zieke meneer Lockwood is nog steeds gecharmeerd van de dochter van Catherine Linton.
XV: Een paar dagen later ontmoeten Heathcliff en Cathy elkaar weer en, wanneer Edgar hen ontdekt, wordt Cathy opnieuw ziek.
XVI: Cathy sterft na de geboorte van een dochter (degene die op dat moment in Wuthering Heights woont). Heathcliff bidt dat ze een geest zal worden en hem voor eeuwig zal achtervolgen.
XVII: Hindley probeert Heathcliff te doden, maar raakt in het gevecht zelf bijna dodelijk gewond. Isabella vlucht en vlakbij Londen wordt haar kind geboren. Het wordt gedoopt als Linton. Ze zal dertien jaar later sterven. Hindley sterft ook op 27-jarige leeftijd (dezelfde leeftijd als mevrouw Dean op dat moment in haar verhaal). Omdat Heathcliff al zijn bezittingen verliest met gokken, wordt hij de heer van Wuthering Heights en groeit de jonge Hareton daar op als bediende.
XVIII: De jonge Cathy groeit op, maar haar vader vertelt haar nooit iets over Wuthering Heights. Maar wanneer hij weg is (om het kind van zijn stervende zus te zoeken), wordt ze nieuwsgierig en gaat ze als twaalfjarige naar Wuthering Heights, waar ze Hareton ontmoet. Ze moet Ellen Dean beloven dat ze haar vader nooit over dit bezoek zal vertellen.
XIX: Edgar komt terug met de zieke zoon van zijn zus. Heathcliff wil zijn zoon terug, daarom stuurt hij Joseph om hem te halen. Als ze hem niet laten gaan, dreigt Heathcliff zelf te komen.
XX: Nelly neemt Linton mee naar Wuthering Heights. Heathcliff belooft goed voor hem te zorgen, omdat hij weet dat hij de eigenaar van de Grange zal worden, maar hij mag hem helemaal niet. En Linton evenmin, die niet wil blijven.
XXI: Als ze zestien zijn, ontmoeten Linton en Cathy elkaar opnieuw dankzij Heathcliff, die graag zou zien dat ze trouwen. Het lijkt erop dat zijn wens in vervulling gaat, want Cathy en Linton blijven elkaar brieven schrijven, hoewel meneer Linton haar verboden heeft terug te gaan naar WH of zelfs maar contact te houden met een van de bewoners. De correspondentie stopt wanneer Nelly erachter komt.
XXII: Terwijl Edgar verkouden is, ontmoet Cathy Heathcliff opnieuw en hij vertelt haar dat Linton stervende is zonder haar liefde. Hij adviseert haar daarom Linton te bezoeken, terwijl hij zelf een week weg is.
XXIII: De jongeren ontmoeten elkaar opnieuw en na een kleine ruzie over het verleden worden ze opnieuw verliefd. Ellen is ook ziek en zo kan Cathy Linton drie weken lang elke avond bezoeken.
XXIV: Wanneer Ellen hersteld is, komt ze erachter wat er is gebeurd en Cathy krijgt de opdracht om het aan haar vader op te biechten. Opnieuw wil Edgar niet dat ze Linton weer ziet.
XXV: Dit alles gebeurde vorig jaar (1800). Edgar wil Cathy en Linton weer bij elkaar brengen, maar hij is bang voor de invloed van Heathcliff en weet niets van de medische toestand van de jongen, omdat hij daar niet over mag schrijven in zijn brieven. Er wordt een ontmoeting geregeld in de buurt van de heidevelden tussen The Heights en The Grange, onder toezicht van Ellen.
XXVI: Linton is vreselijk ziek en moet door zijn vader gedwongen worden om Cathy te ontmoeten.
XXVII: De tweede reis wordt verstoord door de komst van Heathcliff. Hij sluit Cathy en Ellen op in The Heights en zegt dat ze niet weggaan voordat Cathy met Linton wil trouwen of voordat Edgar dood is. Cathy stemt toe, omdat ze graag naar huis wil, en dus wordt Ellen vijf nachten en vier dagen opgesloten, “tot alles voorbij is”.
XXVIII: Ellen weet zichzelf te bevrijden en Edgar geeft haar opdracht een advocaat te zoeken, omdat hij voor zijn dood in zijn testament wil vastleggen dat Cathy geen eigenaar van het landgoed zal zijn, zodat Heathcliff na Lintons dood geen eigenaar wordt (Linton en Cathy – die opgesloten zitten – zijn al getrouwd). Maar de advocaat is door Heathcliff omgekocht om niet te komen. Linton helpt Cathy te ontsnappen en zo kan ze de dood van haar vader meemaken.
XXIX: Cathy moet terug en Nelly mag haar niet bezoeken. Heathcliff is bij het open graf van Catherine Earnshaw geweest, terwijl de koster het graf van Edgar aan het graven was. Nu, zegt hij, is hij wat gekalmeerd. (Hij beweert dat ze hem uiteindelijk als geest heeft achtervolgd.)
XXX: Cathy wijst de genegenheid van Hareton en alle anderen af. Dit wordt aan Ellen verteld door Zilah, de huishoudster van de Heights.
XXXI: Lockwood gaat naar Heathcliff om te zeggen dat hij niet langer op The Grange zal blijven. Zijn liefde voor Cathy is gestorven door haar gedrag.
XXXII: Een jaar later. Lockwood bezoekt The Heights en ziet dat Hareton en Cathy verliefd op elkaar zijn.
XXXIII: De overgave van Heathcliff. Hij zal hun levens niet zomaar voor zijn plezier verwoesten, noch zal hij blijven worstelen tegen zijn gedachten.
XXXIV: Een paar dagen voor zijn dood gedroeg Heathcliff zich heel vreemd. Hij leek tegelijkertijd gelukkig en gekweld. Hij fluistert de naam van Catherine terwijl hij naar iets staart en hij vergat zelfs te eten of te slapen, wat uiteindelijk zijn dood veroorzaakte. Wanneer hij naast Catherine wordt begraven – zoals hij met de koster had afgesproken – zeggen de mensen in de omgeving dat het ’s nachts mogelijk is hen beiden te zien.
Chronologie
1757 °Hindley Earnshaw
1762 °Edgar Linton
1763 °Heathcliff
1765 zomer °Catherine Earnshaw
1765 winter °Isabella Linton
1773 +Mevr. Earnshaw
1777 Hindley trouwt met Frances
1777 +Dhr. Earnshaw
1778 °Hareton Earnshaw
1778 +Frances
1780 +Dhr. & mevrouw Linton
1783 Catherine Earnshaw trouwt Edgar Linton
1784 januari Heathcliff trouwt Isabella
1784 maart °Catherine Linton
1784 maart +Catherine Earnshaw
1784 september °Linton Heathcliff
1784 september +Hindley Earnshaw
1797 +Isabella Linton
1801 augustus Catherine Linton trouwt Linton Heathcliff
1801 september +Edgar Linton
1801 oktober +Linton Heathcliff
1802 +Heathcliff
1803 Hareton Earnshaw trouwt met Catherine Linton
In 1977 was er een schrijver, Jeffrey Caine, die de helft van de drie “verdwenen” jaren had opgevuld in een boek dat eenvoudigweg “Heatcliff” heet. Het werd in het Nederlands vertaald door niemand minder dan Jef Geeraerts en uitgegeven door Walter Soethoudt. Op de voorpagina staat er als teaser: “een schitterend vervolg op De Woeste Hoogte”, maar op de flaptekst staat uitdrukkelijk dat het juist uitgesloten vervolg is, maar een “tussenvoegsel”.
Diezelfde uitgeverij heeft anderzijds wel degelijk een echt vervolg op “Wuthering Heights” uitgegeven in de vorm van “Terug naar de Barre Hoogte” van Anna L’Estrange (pseudoniem van Rosemary Ellerbeck), een vertaling van “Return to Wuthering Heights”, daarnaast uit 1977. Het verhaal wordt verteld door Agnes Dean, het nichtje van de oorspronkelijke huishoudster Nelly Dean, aan Tom Lockwood, de zoon van de oude Lockwood uit het boek van Emily Brontë. De verdachte, gefrustreerde figuur, die in het personage van Heathcliff centraal stond in “Wuthering Heights”, wordt nu ook tien tooneel gevoerd als de plots opduikende eenechte zoon Jack Heathcliff, die op zijn beurt het huwelijk verstoort van beide verbroken Earnshaws: Catherine en Hareton. Ook in dit wachtboek de jonge vrouw een vroege dood, daar ze wegkwijnt van liefde voor Jack, maar niet vóór ze het leven heeft bezocht aan een derde Heathcliff.
Lin Haire-Sargeant schreef in 1993 dan weer een boek met als titel de samenvoeging van de twee eerder genoemde werken: “Heathcliff, de terugkeer naar de Woeste Hoogten”. In dit boek wordt eveneens verhaald hoe Heathcliff aan zijn rijkdom zou gekomen zijn in de drie jaren dat hij uit het leven van Catherine is verdwenen. Lin Haire laat hem in Liverpool belanden, waar hij wordt opgevangen door de rijke Are die hem in dienst neemt en hem de mogelijkheden biedt voor een gedegen opleiding. Een onverwachte ontmoeting met Edgar Linton, de andere aanbidder van Catherine, leidt tot een bijzonder dramatisch intermezzo. Na de dood van zijn weldoener, die uiteindelijk zijn echte vader blijkt te zijn, erft Heathcliff diens fortuin. Net als in het oorspronkelijke boek wordt het verhaal verteld door de reiziger Lockwood en de huishoudster Nelly Dean. Maar ook Emily Brontë zelf en haar zus Charlotte treden op als personages. En Lin Haire wil hiermee suggereren dat Emily Brontë een intense erotische relatie heeft gehad met een persoon die dus nadien model heeft gestaan voor Heathcliff, wat dus een incestueuze verhouding impliceert als dit inderdaad Branwell was.
Wat Jeffrey Caine betreft tenslotte, de man die al deze “spin-offs” heeft in gang gezet, zijn versie komt grotendeels overeen met die van Lin Haire (wat dus betekent dat zij bij hém leentjebuur heeft gespeeld). Alleen maakt Heathcliff fortuin in Londen en vooral dankzij een frivole vrouw (Elizabeth Durrant), waarmee hij een haat-liefde-verhouding heeft. Het merkwaardige is dat dit boek mij sterk deed denken aan het veel later geschreven en artistiek veel meer gewaardeerde “Quincunx” van Charles Palliser. Vooral dat de armen op het platteland veel beter af zijn dan hun stedelijke soortgenoten komt hier ook goed tot uiting. En de criminaliteit die daarmee gepaard gaat. Een groot verschil is wel dat er in dit boek veel meer plaats is voor erotiek.
Ook hier wordt het verhaal oorspronkelijk verteld door Nelly Dean die aan Lockwood een nooit verzonden “brief” (de helft van het boek!) van Heathcliff meegeeft. Dit is wel een zeer onwaarschijnlijke constructie aangezien de brief gericht is aan Cathy, maar Heathcliff er toch vooral zijn verhouding met Elizabeth in beschrijft! De brief eindigt met de terechtstelling van Heathcliff aan de galg in Newgate. Aangezien dit niet het einde van het boek is (noch van dit boek, noch van het originele werk van Emily Brontë) is het duidelijk dat hij op een of andere manier toch nog aan de galg is ontsnapt. Dit, en de rest van het verhaal, wordt dan verteld door Elizabeth, alweer aan Lockwood.

Ronny De Schepper

Referentie:
Derek Traversi, “The Brontë sisters and Wuthering Heights” in The Pelican Guide to English Literature, vol. 6, 1958

(*) Camille Paglia schrijft in “Het Seksuele Masker” (p.490): “Vreemd genoeg wordt deze passage zelden besproken. Toch is het psychologisch gezien de crux van de roman, omdat hij direct is ontsproten aan Brontës vroegste inspiratie.” Of dit waar is (dat “zelden besproken”, bedoel ik), weet ik niet, maar het valt mij wel op dat precies de zinnen die er de kern van vormen (“Let me in, let me in”) ook het refrein vormen van de songversie die Kate Bush in 1978 ervan heeft gemaakt (het boek van Paglia is van 1992)! Daarom vroeg ik aan chatgpt: “Vindt u dit ook niet opmerkelijk?”

Ja, dat is zeker een opvallende echo — en het werkt op meerdere niveaus tegelijk, literair én cultureel.

In Wuthering Heights is de scène waar Lockwood in zijn droom aan het raam wordt geconfronteerd met Catherine (“Let me in, let me in!”) een van de meest geladen momenten van de roman. Het is een typische liminale scène: raam, storm, nacht, grens tussen leven/dood, binnen/buiten, bewust/onbewust. Precies daarom heeft Camille Paglia er in Sexual Personae (in het Nederlands vertaald als Het Seksuele Masker) zoveel gewicht aan gegeven: zij leest het als een kernmoment van psychische ontregeling en erotische dreiging.

Dat die passage “zelden besproken” zou zijn, is wel typisch Paglia: ze formuleert graag sterk en provocerend om een interpretatie te benadrukken. In werkelijkheid is die droomscène net een van de meest geanalyseerde momenten in de Brontë-studie. Maar haar punt is eerder: ze vindt dat de academische traditie de seksueel-psychologische intensiteit ervan onderschatte vóór haar lectuur.

Dan uw observatie over Wuthering Heights is inderdaad intrigerend, maar ook vrij verklaarbaar:

• Kate Bush grijpt expliciet terug naar Brontë en herneemt de zin “Let me in, let me in” als refrein.
• Dat refrein komt rechtstreeks uit dezelfde droomscène van Lockwood.
• Het effect is dat een narratief moment uit een 19e-eeuwse roman verandert in een popcultureel mantra van verlangen, obsessie en grensoverschrijding.

Wat het interessant maakt, is dat Bush (bewust of intuïtief) precies datgene doet wat Paglia later theoretisch zou benadrukken: ze haalt een literair subtekstueel scharnierpunt naar de oppervlakte als emotionele kern van een lied.

Dus ja: opmerkelijk is het zeker, maar niet zozeer omdat Paglia en Bush elkaar zouden “ontmoeten”, eerder omdat ze onafhankelijk dezelfde intuïtieve kern in Brontë raken: het herhaalde, bijna spookachtige appel van buitenaf naar binnen — dat “let me in” is in feite de samenvatting van de hele roman in één zin.

chatgpt