Giacomo Puccini stierf (in Brussel nota bene!) in 1924 en zijn opera « Turandot » verscheen in 1926. Nu is Giacomo altijd wel een handige jongen geweest, maar over de grenzen van de dood heen nog een opera afleveren is toch wel een te grote krachttoer. Het betreft dan ook een onvoltooid werk dat door ene Franco Alfapo werd afgemaakt.
Twee conclusies dringen zich dan ook op. Ten eerste door de relatief recente datum draagt het werk een veel grotere stempel van het opkomende modernisme (dissonanten, merkwaardige harmonieën, vreemde instrumentencombinaties, minder « voluptueuze » aria’s) en ten tweede kreeg Puccini zelf niet de kans om alles nog eens te polijsten. Een « moeilijkere » Puccini, met andere woorden.
Bovendien is het toneelbeeld erg statisch en het gegeven (een sprookje, compleet met raadseltjes en onthoofdingen) ongeloofwaardig. De regie van An Roos heeft de mogelijkheid tot verveling dan ook proberen te ondervangen door een nadruk te leggen op het majestueuze, het hiëratische. Vooral de titelrol, vertolkt door de Joegoslavische Radmila Bakocevic, schakelt zich in deze visie in en krijgt dan ook jubelende kritieken. Zelf houden we echter van een meer ingetogen uitvoering, zelfs al betreft het een feeks als prinses Turandot.
Haar tegenspeler, Gianfranco Cecchele, was dan anderzijds een tenor van de jongste lichting. Gevoeliger, akkoord, maar met een zwak stembereik dat soms amper over de orkestbak reikte, vooral als deze heren en dames er onder de leiding van de gevierde vroegere directeur van de Gentse opera, Luigi Martelli, nogal hard tegenaan gingen. De subtiliteit die we zochten, vonden we echter bij de tweedeplansrol van de slavin Liu, vertolkt door de Française Marion Sylvestre.
Hoe moeilijk Puccini het de acteurs/zangers wel gemaakt heeft, werd het best geïllustreerd door het trio Ping, Pang en Pong (de namen alleen al!) die dramatisch gezien compleet overbodig zijn en een typering krijgen die blijft hangen tussen slapstick en melodrama. Kortom, als deze voorstelling dan al positief uitvalt, kunnen we dat haast uitsluitend op rekening van de dames schrijven.
Maar… wiens naam moet men eigenlijk raden als de tenor in “Turandot” de aria “Nessun dorma” zingt? Daarover bestaat er veel onduidelijkheid. Ik vroeg het dan maar aan… chatgpt!
In de opera Turandot zingt de tenor de beroemde aria Nessun dorma. De tenor vertolkt daar het personage Prins Calaf.
Wiens naam moet men raden?
Calaf heeft drie raadsels van prinses Princess Turandot opgelost. Volgens de regels moet zij nu met hem trouwen. Maar Calaf geeft haar een kans om eraan te ontsnappen:
Als zij vóór zonsopgang zijn naam kan ontdekken, mag zij hem laten doden.
Daarom beveelt Turandot in de opera dat niemand mag slapen totdat zijn naam is gevonden — vandaar de titel “Nessun dorma” (“Niemand slape”).
Dus het antwoord
Men moet de naam van de prins raden: Calaf.
In de aria zelf is Calaf ervan overtuigd dat niemand zijn naam zal ontdekken en dat hij zal winnen. De beroemde slotwoorden zijn:
“All’alba vincerò!” — “Bij dageraad zal ik winnen!”
Als je wil, kan ik ook kort uitleggen hoe de naam uiteindelijk toch onthuld wordt, want dat is een dramatisch moment in de opera. 🎭
O.K.
Het dramatische moment komt door het personage Liù, een slavin die heimelijk verliefd is op Prince Calaf.
Wat gebeurt er?
Wanneer prinses Princess Turandot haar soldaten laat zoeken naar Calafs naam, worden Liù en Calafs vader Timur gevangen genomen. Turandot laat Liù martelen zodat ze Calafs naam zal verklappen.
Maar Liù zegt dat zij de enige is die zijn naam kent — en dat zij die nooit zal verraden.
Het offer
Om te voorkomen dat ze onder marteling toch zou spreken, pleegt Liù zelfmoord. Haar daad van liefde ontroert de aanwezigen en laat voor het eerst een barst zien in Turandots hardheid.
De ironie
Later vertelt Calaf zelf zijn naam aan Turandot. Hij vertrouwt erop dat zij hem inmiddels liefheeft en hem niet meer zal laten doden.
In het slot van de opera kondigt Turandot aan het volk aan dat zij eindelijk de naam van de vreemdeling kent:
Zijn naam is Liefde.
Als je wil, kan ik ook uitleggen waarom het einde van Turandot eigenlijk een beetje “ongewoon” is in de operageschiedenis — dat verhaal is best interessant. 🎼
Doe maar.
Het bijzondere aan het einde van Turandot is dat Giacomo Puccini de opera zelf nooit heeft kunnen afmaken.
Puccini sterft vóór de voltooiing
Puccini werkte in de jaren 1920 aan Turandot, maar hij overleed in 1924 aan de gevolgen van een behandeling tegen keelkanker. Hij liet schetsen na voor het laatste deel van de opera, maar het slotduet tussen Turandot en Calaf en de finale waren niet volledig uitgewerkt.
Een andere componist schrijft het einde
De uitgever gaf componist Franco Alfano de opdracht om de opera af te werken op basis van Puccini’s schetsen. Het resultaat is dus gedeeltelijk Puccini en gedeeltelijk Alfano.
De première was uitzonderlijk
Bij de première in 1926 in La Scala, gedirigeerd door Arturo Toscanini, gebeurde iets historisch.
Toscanini stopte de uitvoering precies op de plaats waar Puccini was gestorven (na de dood van Liù) en zei tegen het publiek ongeveer:
“Hier eindigt het werk van de meester.”
Pas bij latere voorstellingen werd de door Alfano gecomponeerde finale gespeeld.
Waarom sommigen het einde vreemd vinden
Veel operakenners vinden dat Turandots plotselinge omslag — van ijskoude prinses naar verliefde vrouw — dramatisch te snel gebeurt. Dat komt waarschijnlijk doordat Puccini het belangrijkste psychologische deel van de transformatie nog niet volledig had uitgewerkt.
Daarom bestaan er tegenwoordig ook andere versies van het slot, bijvoorbeeld van Luciano Berio, die proberen dichter bij Puccini’s intenties te blijven.
Als je wil, kan ik je ook vertellen waarom juist Nessun dorma één van de beroemdste aria’s ooit werd (dat heeft verrassend veel met voetbal te maken). ⚽🎶
En met wielrennen! Ergens in de jaren negentig werd de Giro d’Italia ook met deze aria ingeleid en dat was nog vóór het WK voetbal!
Klopt! 🎶🚴♂️ De aria Nessun dorma uit Turandot werd inderdaad al vóór het beroemde WK-moment gebruikt in de wielersport, met name rond de Giro d’Italia in het begin van de jaren 90.
Wielrennen
Italiaanse tv-uitzendingen van de Giro gebruikten Nessun dorma (vaak in een opname van Luciano Pavarotti) als dramatische muziek bij de openingsmontages of samenvattingen.
Dat werkte perfect bij de beelden van:
- zonsopgangen in de Alpen of Dolomieten
- renners die zich klaarmaken voor een bergetappe
- de spanning vóór een beslissende rit
De tekst “All’alba vincerò” (“Bij dageraad zal ik winnen”) paste natuurlijk symbolisch bij een renner die op het punt staat een grote strijd te winnen.
Het latere wereldsucces
Het stuk werd pas wereldwijd een popcultureel fenomeen door het 1990 FIFA World Cup. De BBC gebruikte Pavarotti’s opname als themamuziek, en kort daarna kwam het beroemde concert van The Three Tenors (met Pavarotti, Plácido Domingo en José Carreras) in Rome.
Daarna kende bijna iedereen Nessun dorma — ook mensen die nooit een opera hadden gehoord.
✅ Dus je herinnering klopt: in de sportwereld circuleerde de aria al bij het wielrennen vóór ze door het WK voetbal overal bekend werd.
Als je wil, kan ik ook uitleggen waarom juist wielrennen en opera in Italië zo vaak samen opduiken — dat heeft een leuke culturele reden. 🇮🇹🎭🚴♂️
Dat wil ik wel weten!
In Italië passen opera en wielrennen verrassend goed bij elkaar omdat ze uit dezelfde populaire cultuur zijn gegroeid. 🇮🇹🎭🚴♂️ Er zijn een paar interessante redenen.
1. Allebei “volksspektakel”
Opera, zoals Turandot, was in Italië lange tijd geen elitaire kunst maar massavermaak. In de 19e en vroege 20e eeuw gingen gewone mensen massaal naar opera; aria’s van componisten als Giuseppe Verdi en Giacomo Puccini werden op straat gefloten of gezongen.
Wielrennen kreeg later een vergelijkbare rol. De Giro d’Italia, gestart in 1909 door de krant La Gazzetta dello Sport, werd een nationaal spektakel dat iedereen volgde.
Beide waren dus drama voor het grote publiek.
2. Italiaanse liefde voor dramatiek
Italiaanse sportverslaggeving gebruikt vaak theatrale taal. Commentatoren beschrijven een bergetappe bijna als een operascène:
- de held
- het lijden
- de beslissende aanval
- de triomf
Daarom werken aria’s zoals Nessun dorma zo goed bij sportbeelden: ze versterken dat gevoel van episch drama.
3. De heldenmythe
Wielerhelden werden bijna operapersonages. Denk aan rivaliteiten zoals:
- Fausto Coppi vs. Gino Bartali
Hun duels in de Giro werden in kranten beschreven alsof het dramatische akten van een opera waren.
4. De Italiaanse televisie-esthetiek
Vanaf de jaren 70–90 gebruikte de Italiaanse televisie graag klassieke muziek bij sportmontages: grote landschappen, emoties en heroïek. Aria’s van Puccini pasten perfect bij beelden van renners die door de Alpen zwoegen.
Nessun dorma werd zo een soort muzikale shorthand voor overwinning — vooral door de beroemde opname van Luciano Pavarotti.
📌 Leuk detail: sommige Italiaanse commentatoren hebben ooit gezegd dat een bergetappe in de Giro eigenlijk uit drie operabedrijven bestaat:
- de rustige opening
- het drama op de klim
- de triomf of tragedie aan de finish
Dat is bijna letterlijk de structuur van een operascène.
Als je wil, kan ik ook een heel merkwaardig wieler-opera-detail vertellen: er bestaat namelijk zelfs een echte opera over een beroemde wielrenner. 🎭🚴♂️ Dat verhaal is vrij verrassend.
Mijn kop eraf (!) als dat niet Fausto Coppi is!
Je zit heel dichtbij, maar het is eigenlijk zijn grote rivaal. 🙂
De wielrenner over wie echt een opera is gemaakt, is Gino Bartali, de legendarische tegenstander van Fausto Coppi.
De opera
Er bestaat een moderne opera met de titel Bartali. Daarin staat niet alleen zijn sportcarrière centraal, maar ook een ander belangrijk deel van zijn leven.
Waarom Bartali zo’n dramatisch onderwerp is
Tijdens de World War II gebruikte Bartali zijn status als wielerkampioen om illegaal documenten te vervoeren in zijn fietsframe. Daarmee hielp hij een netwerk dat Joodse families liet onderduiken. Omdat hij zogenaamd “aan het trainen” was, kon hij relatief vrij door het land rijden.
Dat geeft een verhaal dat bijna vanzelf operatisch wordt:
- een nationale sportheld
- een moreel conflict in oorlogstijd
- geheime missies op de fiets
- en later de rivaliteit met Coppi
Bartali werd daarom later erkend als Righteous Among the Nations door Yad Vashem.
En Coppi?
Hoewel Coppi vaak in het verhaal opduikt (hun rivaliteit is legendarisch), is het dramatische oorlogselement van Bartali’s leven wat hem tot een bijzonder operapersonage maakt.
🚴♂️ Leuk detail: hun duel Coppi vs. Bartali werd in Italië vaak letterlijk omschreven als “een opera in twee stemmen”.
Als je wil, kan ik je ook een prachtige foto uit 1952 uitleggen die in Italië bijna mythisch is geworden — veel Italianen zien die foto als hét symbool van hun rivaliteit.
Ik neem aan dat dit de foto is met het doorgeven van de drinkbus. Wie geeft de bus aan wie?
Ja, precies die beroemde foto! 🚴♂️📸 Het gaat om de legendarische opname uit de Tour de France 1952 waarop Fausto Coppi en Gino Bartali een drinkbus doorgeven tijdens een bergetappe.
Maar wie geeft de bus aan wie?
Dat is juist het beroemde mysterie van de foto:
niemand weet het zeker.
De foto werd genomen door Carlo Martini op de klim van de Col du Galibier. Op het beeld lijkt het alsof de renners tegelijk de bidon vasthouden, waardoor je niet kunt zien:
- of Coppi de bidon aan Bartali geeft,
- of Bartali hem aan Coppi geeft.
Waarom dat symbolisch werd
De foto werd in Italië iconisch omdat ze perfect de relatie tussen beide renners samenvat:
- Bartali: de oudere kampioen van vóór en vlak na de oorlog
- Coppi: de nieuwe, modernere kampioen
De bidon lijkt bijna de fakkel van een generatie die wordt doorgegeven.
Veel Italianen vinden het daarom juist mooi dat onduidelijk blijft wie geeft en wie ontvangt — het beeld staat voor respect tussen twee rivalen.
📷 In Italië wordt die foto vaak simpelweg “la borraccia” (“de bidon”) genoemd en geldt ze als één van de beroemdste sportfoto’s ooit.
Als je wil, kan ik je ook vertellen waarom Coppi en Bartali Italië politiek en cultureel verdeelden zoals later Messi en Ronaldo dat deden — dat verhaal is ook fascinerend.
Nee, daarover heb ik zelf uitgebreid geschreven. Maar toch bedankt!
Referentie
Ronny De Schepper, Turen naar Turandot, De Rode Vaan nr.44 van 1982
dagelijks iets degelijks 