Metropolis is een Duitse sciencefictionfilm van Fritz Lang uit 1927, en de duurste film die in de jaren 1920 werd geproduceerd. Het scenario werd in 1924 geschreven, maar de torenhoge kosten van de film – ruim 5 miljoen mark, omgerekend 19 miljoen euro anno 2020 – zorgden ervoor dat de opnames moesten worden uitgesteld tot er genoeg geldschieters gevonden waren. Het bracht de productiemaatschappij UFA op de rand van faillissement. De film ging immers in première in Berlijn, maar was commercieel gezien geen groot succes. 

Metropolis is een stad anno 2026. De stad bestaat uit vier lagen: in de bovenstad woont de leidende klasse. Onder het aardoppervlak staan de gigantische machines die de energie voor de stad leveren. Daaronder wonen de arbeiders die de machines draaiende houden. En nog eens daaronder liggen de oude catacomben. Er is een directe analogie tussen de ruimtelijke structuur en de sociale en functionele structuur van de stad. Hierin lijkt Metropolis op de modernistische stadsontwerpen van bijvoorbeeld Le Corbusier of Ludwig Hilberseimer.
Het verhaal vertelt de bewustwording van Freder ‑ zoon van Joh Fredersen, de leider van de stad ‑ van de enorme ongelijkheid in de stad. De aanleiding voor zijn zoektocht in de ondergrondse stad is zijn kennismaking met Maria, een arbeidersdochter. Om de onrustige benedenstad te kalmeren stuurt Joh Fredersen een valse Maria, een robot gemaakt door Rotwang, naar beneden. De arbeiders zijn een deel van de machinerie die de stad laat leven en omgekeerd wordt een machine mens.
Alhoewel een klassieker, hou ik toch niet zo erg van de film omdat er duidelijk anti-semitische elementen in zitten. Zo is de grote schurk overduidelijk een jood (al blijkt de Davidster die ik op de deur meende te zien uiteindelijk een duivels Pentagram te zijn). Daarnaast komen er nog een aantal zaken in die het nazistische regime toch welgevallig had moeten zijn: de arbeiders moeten solidair zijn met hun patroon; Maria predikt vrede en een verlosser die zal komen; de “slechte” Maria daarentegen predikt revolutie en als de arbeiders hierop ingaan en de machines vernietigen, loopt hun stad onder water (wat is hier eigenlijk het verband?) en doden ze bijna hun kinderen. Dat alles had de heer Hitler ook wel gemerkt. Die vond de film zo goed dat hij Lang vroeg om directeur te worden van de Duitse filmindustrie. Maar Hitler vergiste zich. De film gaf niet de ideeën weer van Lang, maar van diens minnares Thea von Harbou, die het scenario had geschreven. Lang hield zelfs niet van de film en ook niet van Hitler. Hij week dan ook bijna onmiddellijk uit naar Hollywood, 

De opnames duurden 310 dagen en 60 nachten. In Babelsberg werd in 1926 speciaal voor de film de grootste filmstudio tot nu toe gebouwd; “De grote zaal”; toen gebouwd in minder dan 5 maanden, bestaat nog en wordt nog steeds voor filmopnames gebruikt. Ze heet nu “Marlene Dietrich Halle”. De opnames van de enorme machine vonden plaats in een voormalige zeppelin-hangar. De stoom werd geleverd door stoomlocomotieven. Voor de futuristische stad werden minstens 500 modellen van wolkenkrabbers met maximaal 70 etages gebouwd.

Er werd een wereldrecordaantal van 37.000 figuranten ingezet, waarvan 26.000 mannen en 11.000 vrouwen. Daaronder waren 750 kinderen, 1100 kale mannen, 100 donkere mannen en 25 Aziaten. Het record bleef staan tot 1982 (“Gandhi” van Richard Attenborough).

Er was veel kritiek op de werkomstandigheden, maar Thea von Harbou schrijft zelf in het programmaboekje Metropolis Magazine uit 1927 dat het voor de vele ondervoede kinderen een soort van paradijs en traktatie was. Het was iets waar ze anders alleen van konden dromen. Want in Babelsberg hadden ze wél warme, schone kamers, ze konden spelen in het zand, en met alle soorten speelgoed, en, het belangrijkst: vier keer per dag warm eten. Daardoor waren ze zeer bereidwillig om keer op keer het koude water in te gaan. 

De film is zonder geluid opgenomen, maar Gottfried Huppertz componeerde wel de officiële filmmuziek. Die werd dan live gespeeld door een bioscoop-orkest. Het was een van de eerste films met bijbehorende muziek. Huppertz liet zich inspireren door muziek van Wagner en Richard Strauss en combineerde een klassieke partituur met mildere modernistische elementen om de enorme industriële stad van de film te portretteren.

De Duitse versie, die oorspronkelijk 3,5 uur duurde, werd te complex en te lang geacht voor de Verenigde Staten. Daarom werd de film drastisch ingekort tot 80 minuten, wat inhield dat vrijwel alle controversiële scènes, zoals het bijna verdrinken van de kinderen, ontmoetingen in nachtclubs met exotische danseressen en een scène waarin het bestaan van God ontkend wordt, werden geschrapt. Maar werden er ook nieuwe tussentitels geschreven, waardoor de stille film een heel andere verhaallijn kreeg.

De Duitse versie is grotendeels verloren gegaan, afgezien van een aantal fragmenten in filmmusea. In 2002 is een gerestaureerde versie van Metropolis op DVD verschenen die kwalitatief gezien uitsteeg boven alle andere verschenen uitgaves. Bronnen voor deze restauratie waren een incompleet origineel beschadigd negatief en enkele ingekorte kopieën. Met behulp van computers is hieruit een zo origineel mogelijk beeld gemaakt. Er wordt geschat dat ongeveer een kwart van de film verloren is gegaan. De ontbrekende stukken zijn vervangen door dialoogschermen.

Een bekende (en beruchte) bewerking van de film is gemaakt door Giorgio Moroder. Deze zeer ingekorte versie (80 minuten) is gedeeltelijk ingekleurd en voorzien van muziek van artiesten uit de jaren 80 van de twintigste eeuw zoals Freddie Mercury en Pat Benatar. De vormgeving werd overigens prachtig overgenomen in de videoclip van Queen voor “Radio Ga-Ga”. (Wikipedia)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.