“Een huis dat van je hield, dat je opnam en je beschermde, een huis dat zijn armen om je heen sloeg, waar je als een verdwaald diertje in wegkroop en dat je als een deken over je hoofd trok.” Het is dit huis dat centraal staat in ‘The sweetest dream’ (2001; ‘Het huis van Julia’, Bert Bakker, 2002), het derde deel van de autobiografie van Doris Lessing – meteen haar 24ste roman indien ik de tel niet kwijtraakte.

Julia… zij woont in een groot huis met haar schoondochter Frances Lennox en kleinzoons Andrew en Collin. Haar zoon Johnny is hertrouwd met de neurasthenische Phyllida; de dochter van deze laatste, Sylvia, zal in het tweede deel van de roman een cruciale rol toebedeeld krijgen. Julia, Duitse, huwde ooit Philip Lennox, een Brits militair die zij op het einde van de oorlog ontmoette. Hun zoon Johnny is ook nu, we schrijven de jaren zestig, overtuigd communist en bogend op zijn heldendaden in de Spaanse burgeroorlog, met een aureool als ware vedette en gesteund door ‘de partij’ en vanuit Rusland reist hij, conferenties bijwonend en toespraken houdend, de wereld rond. In die sfeer, blind voor alle steeds sterker opdagende kritiek (Stalin), leven de personen die de woning van Julia en Frances bevolken; ze vergaderen en dwepen met de leidersfiguur Johnny… 

Wie zijn de mensen die we in dat grote huis in London ontmoeten? Jongeren op de dool. Tieners die in onmin leefden met hun ouders, die met zichzelf in het reine willen komen, zoekende figuren. Ze studeren nog. Hier vinden ze onderdak, veiligheid, eten en vooral begrip. Bij de ouder wordende Julia? Misschien hoewel deze zich nauwelijks vertoont, zij bewoont de bovenverdieping als een eenzaat. Het is Frances die als een moederkloek hen opvangt en haar ambitie, actrice, opgeeft zodat zij de kost voor haar, haar kinderen en deels voor de jongeren, verdient als journaliste.

Die jeugd, de jaren zestig… Lessing schetst een beeld van hoe het toegaat met deze generatie van na de wereldoorlog. Het dwepen met uiterst links, ze stelen als provocatie en als politieke daad, zetten zich af tegen hun ouders, tegen alle gezag. We leren hen, hun achtergrond, individueel kennen – binnen een schets van de algemene sfeer. En daar tracht Frances met haar eigen verleden, dit van Lessing, het hoofd koel te houden, het schip varend te houden, ook financieel daarbij gesteund door Julia en door enkele van de ouders met wie zij contact houdt (tenslotte zijn haar poulains minderjarig!). Botsende karakters, verwikkelingen, politieke discussies, en telkens vinden we het gezelschap weer verenigd aan de grote tafel waar Frances hen van het nodige voedsel voorziet, en waar Johnny, vaak vergezeld van een ‘kameraad’ zijn opwachting maakt om de politieke discussie op gang te brengen.

Liefde, uiteraard speelt voor sommigen de liefde een rol. Zelfs nog voor Julia en uiteindelijk ook voor Frances. Terwijl de jeugd geen jeugd blijft, en we ons in het tweede deel van de roman in de jaren tachtig bevinden. Julia’s huis is Julia’s huis niet meer, zij is overleden, Frances woont in een appartement. Zoon Collin woont er wel nog… Maar de focus ligt nu plots op Sylvia, de stiefdochter van Johnny, die ooit als kind met anorexia bij Frances gedropt werd, en zich nu als onbezoldigd arts in Afrika bevindt. In het fictieve Zimlia waarin we moeiteloos Zimbabwe (voorheen Zuid-Rhodesië) waar Lessing opgroeide, herkennen. Zij is kapitaalkrachtig en zal zelf gedurende alle jaren dat zij in Afrika werkt de opbouw van het primitieve ziekenhuis, de medicijnen, en later de boeken die zij uit Engeland meebrengt, bekostigen. Immers geldelijke steun voor kliniek of school is er niet in het dorp waar zij terecht komt. Een kleine locatie, de hoofdpersonen die we leren kennen: de pater bij wie zij gehuisvest wordt, een idealistische figuur die zich voor de gemeenschap inzet samen met zijn huishoudster Rebecca, een vrouw uit het dorp; twee jongens die haar bijstaan voor het verzorgen van de zieken en ambitieus zijn: ze willen naar Engeland, voor arts studeren; een echtpaar, ‘boeren’, die enkele kilometers verder wonen en via hen kan Lessing de historiek (en problematiek) van de kolonisatie schetsen, overigens in alle facetten en met veel nuance en gevoel!

Hier levert Sylvia een ware strijd met ongelijke middelen, tegen ziekte, tegen onwetendheid, tegen bijgeloof, plots ook tegen de om zich heen grijpende verschrikking ‘aids’. Zij is niet alleen geneesheer, zij start zelfs lessen – leert de mensen lezen, onderwijst hen… Een hard maar dankbaar bestaan. De schets van de lokale bevolking, de achtergrond van de hoofdpersonen en hun relatie – het zijn honderd meeslepende bladzijden van iemand die het leven daar zelf heeft ervaren.   

Hiermee houdt het niet op. In de buurt was ooit begonnen met de bouw van een modern ziekenhuis dat er inmiddels half afgewerkt als een ruïne bijligt. Het is de eerste confrontatie met de verspilling van geld dat vanuit de USA, Europa, Rusland naar Afrika komt, geld dat door corruptie zijn bestemming niet vindt. Wie ontmoeten we in de gelederen van hen die de kapitalen verzamelen, verdelen, er in conferenties gehouden in de prachtigste hotels over de ganse wereld tijdens diners over beslissen? De zo idealistische jeugd die ooit het ‘huis van Julia’ bevolkte en nu dankzij die mooie woorden van toen een ereplaats wist te veroveren in NGO’s en commissies. Het is een schrijnende, bittere aanklacht tegen de corruptie van de nieuwe machthebbers in de vrije Afrikaanse staten. Corruptie die mogelijk gemaakt wordt, en onderhouden, door een kliekje ambtenaren dat zichzelf rijkelijk voorziet van een mooi leven. Een strijdbare Lessing… Tenslotte zal dokter Sylvia, met haar idealisme, het slachtoffer worden van deze politiek en de bijhorende roddel. Zij keert naar London terug. Toch laat Lessing een glimp van hoop zien: de twee jongens die Sylvia assisteerden in het ziekenhuis vergezellen haar. Ze zullen inderdaad de kans krijgen in Engeland te studeren…                   

Johan de Belie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.