De Gentse filosoof Maarten Boudry heeft een nieuw boek uit en dat mocht niet ontbreken op mijn lectuurlijst. Reeds eerder heeft hij zich ‘geout’ als vooruitgangsdenker en Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat gaat helemaal over vooruitgang versus pessimisme en doemdenken.

Eerst en vooral onderzoekt hij waar dit pessimisme vandaan komt en welke varianten er zijn. Ook iemand als ik die veel nieuws en actualiteit volg, is doordrongen van nieuwsfeiten die tot pessimisme over de staat van de wereld stemmen. Maar het is inherent aan  de media dat ze focussen op wat mis loopt, wat eenmalig is, zoals rampen, aanslagen, verkiezingsuitslagen, staatsgrepen en dies meer. Mede daardoor blijven evoluties op lange termijn vaak buiten beeld. Die zijn nu eenmaal meestal niet in beelden te vatten en worden  veeleer uitgedrukt in statistieken en grafieken.  Dat is al een stuk verklaring voor het pessimisme van velen als het over de evolutie van onze wereld gaat.

Maarten Boudry focust dus bewust op langetermijn-evoluties en stelt vast dat sinds pakweg 1800 – eerst in de westerse wereld – een evolutie is tot stand gekomen waarin wetenschap, technologische en industriële toepassingen, evenals democratische hervormingen een grote rol speelden. Zelfs op wereldvlak zijn er een vermindering van de extreme armoede en andere positieve evoluties (b.v. op het vlak van gezondheid) te noteren.

In een aantal hoofdstukken pakt de auteur telkens een ander aspect van pessimisme en doemdenken aan, dat hij kritisch onderzoekt en waartegenover hij andere argumenten en feiten plaatst. Zo schrijft hij achtereenvolgens over racisme (dat volgens sommigen zou toenemen), ongelijkheid in de samenleving, over de gelukmakende effecten van vooruitgang, over het spook van het neoliberalisme (een favoriete schietschijf van mensen als Paul Verhaeghe), over het doembeeld van de islamisering en ten slotte over het ecologische doemdenken. Dat laatste is heel actueel en Boudry besteedt veel pagina’s aan het bestrijden van een te groot doemdenken, dat tot fatalisme leidt, en een romantisch beeld van een harmonieuze mens en natuur die er ooit zou geweest zijn. Verder merkt hij fijntjes op dat wie in een ecologische doem gelooft meestal niets gelooft van de doem van toenemende islamisering, en vice versa. Hij stelt zich tegen het heersende doemdenken op als volgeling van het ecomodernisme, een meer recente stroming in het ecologische gedachtegoed dat meer vertrouwen heeft in wetenschap en technologie dan de ‘klassieke’ groene bewegingen.

Hij pleit in een epiloog voor een optimisme dat niet lijdzaam toeziet maar ons motiveert om actief te werken aan een nog betere wereld.

Van ‘nature’ ben ik eerder geneigd tot pessimisme over de mondiale evoluties. Maar Boudry’s boek daagt uit en zet aan tot nadenken. Hij wijst op gegevens die aan onze blik ontsnappen en plaatst kritische argumenten tegen een overwegend doemdenken. Alleen al daarom kan ik zijn boek aanbevelen aan eenieder die begaan is met deze wereld.

Fons Mariën, 15/04/2019

2 gedachtes over “De leestips van Nonkel Fons (retro 184)

  1. Het lijkt een kenmerk te zijn van iedere vorm van pessimisme; Het geloof in een soort aardsparadijs toen de Wereld nog in orde was, tenminste in de verbeelding van de pessimist. Toen ging alles mis en wat we ook proberen het wordt alleen maar erger. Voor de pessimisten van deze wereld is er geen licht aan het eind van de tunnel. Maar dit aards paradijs heeft nooit bestaan. Er is niets dat er op wijst dat de mensheid er pakweg 50 of 100 jaar geleden beter aan toe was dan nu. Er is veel dat er op wijst dat de vooruitgang nog steeds verder gaat. Over 50 tot 100 jaar zullen de mensen het waarschijnlijk veel beter hebben en niets begrijpen van ons pessimisme. Ze zullen het afdoen als wat het is, de vrees voor het onbekende namelijk de toekomst.

    Like

  2. Beste Raymond, bedankt voor uw reactie, het toont aan dat u mijn bespreking grondig gelezen heeft. Maarten Boudry heeft het in zijn boek over verschillende varianten van het cultuurpesimisme. Onder meer ook de gedache dat er ooit een “aards paradijs” was zoals u meldt. Hij verwijst in dit verband ook naar de Franse filosoof Rousseau, die mee aan de basis ligt van dit denken . Ik kan het boek van Boudry alleen maar aanraden, het is nog steeds verkrijgbaar. Groet, Fons Mariën

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.