In 1949 verhuisde Doris Lessing definitief naar London. Gedurende de jaren 1987-1992 publiceerde zij in diverse bladen zoals the Observer, the Independent, the New Yorker verhalen en essays over de stad. Een bundel verscheen in 1992 onder de titel ‘London Observed. Stories and Sketches’ (‘Londen bekeken; schetsen en impressies’; Bert Bakker, 1992).

Het is niet zo dat we na lezing London, de metropool beter zullen kennen. Dit is geen toeristische gids. Hoewel Lessing ons soms een glimp toont van een park, even verwijlt op een terras, we mogen meerijden in de metro en de stilte van een kerk ervaren, behandelt zij vooral het dagelijks leven. Zoals zich dat afspeelt in het ‘modale’ Brits gezin. Waarbij zij ook kritiek niet schuwt.

Uiteindelijk valt het op dat er in de meeste teksten vrouwen centraal staan. Vanuit haar woning in West Hampstead, gemeenzaam the Heath genaamd, doorkruist zij de stad. Soms in haar kleine wagen, wat een hilarisch verhaal oplevert hoe zij – en vele anderen – hopeloos geblokkeerd zitten in de nauwe zijstraten, met de diverse reacties van bestuurders die principieel weigeren voor- of achteruit te manoeuvreren; Lessing bewijst haar talent als humoristisch auteur. Stel daar tegenover een tekst over een Hindoestaans gezin met een zwakbegaafd kind – de moeder weigert het gebrek van haar dochtertje te erkennen en de ontroerende conclusie is, alle sociale en pedagogische normen en officiële tussenkomsten ten spijt, dat liefde belangrijker is dan school en studie. Algemeen menselijke commentaar vinden we ook, b.v. in een verhaal waar zij herten, geiten en honden observeert en vergelijkt met de omringende mensen – de pikorde vaststelt. Het kan ook subtieler met een beschrijving van een echtpaar dat zich op een terras vermaakt met het voederen van mussen – een klein tafereel als een schilderij dat meteen de psyche, de relatie en een jarenlang samenleven blootlegt. Hier is Lessing op volle kracht, net als in een tekst waar zij acht vrouwen samenbrengt in een ziekenzaal. Met weinig zinnen, sober weet zij van elk – telkens op andere wijze – karakter, achtergrond, problematiek te duiden – een dramatisch schouwspel dat zich ontrolt met een ontroerende pointe. Scherp is zij in een scène die zij laat spelen in de spoedafdeling van een ziekenhuis waar men zeurt en klaagt over de traagheid tot, abrupte onderbreking, een jongeman dodelijk gekwetst wordt binnengebracht – het lijkt voorspelbaar maar het talent van Lessing staat garant voor een krachtige tegenstelling die een terechtwijzing inhoudt voor iedereen. Het is logisch dat zij hier en daar ook de politiek terechtwijst. De slechte werking van de sociale dienst, hun onmacht. De behuizing. Zij klaagt aan hoe, in 1992, vrouwen in het parlement minachtend, seksistisch behandeld worden – deze tekst is bijzonder scherp; het viel mij op dat dit één der weinige (4) van achttien teksten is die niet eerder in een tijdschrift gepubliceerd werden en dienden te wachten op deze bundel voor openbaarheid! Maar sterker dan in dergelijke statements blijft Lessing wanneer zij vertelt over twee oudere vrouwen, uitgerangeerd, die jaloers het gedrag, het leven van een jonge vrouw beschouwen. De tegenstelling legt hun tragiek bloot. Tot het betrekkelijke ervan getoond wordt en illusies doorprikt: tenslotte zal iets de drie vrouwen binden, allen genieten het gezelschap van een schoothondje, hilarisch maar ook intriest.

Misschien omschrijft een zin uit een verhaal nog best waar het in deze bundel over gaat. Het is een beschrijving over een reeks ontmoetingen tussen een jongen en twee Duitse meisjes in een café waar Lessing vaak graag vertoeft. Zij commentarieert, veralgemenend, “…een reeks emotionele gebeurtenissen die in zoverre vertrouwd aandoen dat je iets vergelijkbaars ongetwijfeld al eens eerder hebt gezien, maar waarvan je niet beschikt over de sleutel die ze van een triviaal naar een ingrijpend persoonlijk niveau tilt”. Dat is de essentie van de meeste hier samengebrachte teksten – met overwegend vrouwen als centrale figuren.     

Johan de Belie      

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.