Via een ommetje langs Nora Tilley is De Rode Vaan dan tenslotte toch in de perslijst van het Mechels Miniatuur Theater geraakt. Dat er evenwel tussen woord en daad nog steeds wetten en praktische bezwaren in de weg staan, zoals Willem Elsschot placht te zeggen, hebben we bij onze eerste poging tot het bijwonen van een première ondervonden.

Oh, de vriendelijke mensen van het MMT treft geen enkel verwijt (dat de vertoning met ruim een half uur vertraging van start ging was volgens hen immers te wijten aan het uitblijven van de plaatselijke notabelen). We werden enkel nog maar eens geconfronteerd met de erbarmelijke infrastructuur van ons openbaar vervoer. Het blijkt voor mensen uit Gent die hierop zijn aangewezen niet mogelijk te zijn een toneelvoorstelling in Mechelen (afstand in vogelvlucht nauwelijks 60 km) bij te wonen zonder met de eerste ochtendtrein uit Brussel huiswaarts te moeten keren.
Omdat wij overdag ook nog werken, hebben wij het voor deze keer laten afweten tijdens de pauze. Het spreekt vanzelf dat je dan geen volwaardige recensie kan schrijven. Gelukkig hebben we voor de toekomst een bereidwillige autobestuurder op de kop kunnen tikken, zodat het toch niet bij deze eerste (mislukte) poging zal blijven.
Het betrof nochtans een stuk dat bij onze lezers zeker de nodige belangstelling zal wekken : een toneelbewerking door René Verreth van « Zwart en Wit » van Gerard Walschap. Deze kort na de oorlog geschreven roman (1948) behandelt — zoals de titel al laat vermoeden — de collaboratie en de repressie. Als we uit de reacties op de première mogen opmaken dat dit nu nog steeds een heet hangijzer is, dan moet een genuanceerde benadering, zoals de sociaaldemocraat Walschap beoogde, in die naoorlogse periode werkelijk dynamiet geweest zijn.
Buiten een ondubbelzinnige afkeuring van het beestachtige nationaal-socialisme wordt er hier immers niet met Goed en Kwaad gegoocheld alsof het voor eens en altijd vaststaande begrippen waren. « Zwart en Wit » is vooral een pleidooi voor de vrede, voor het humanisme in z’n meest letterlijke betekenis. Het is trouwens precies omdat René Veneth met dezelfde bezieling behept was dat Walschap zijn toestemming tot de bewerking heeft gegeven.
In de vormgeving werd er een strikte stijlscheiding doorgevoerd. « Historische » personages worden ten tonele gevoerd letterlijk op een hoger niveau, in een soort van poppenkast, met maskers à la Vuile Mong. Hier zitten we zowel bij het documentaire (alle redevoeringen zijn op hun authenticiteit gecontroleerd) als bij het karikaturale gedeelte. Het samengaan van die twee is niet helemaal geslaagd. Enerzijds wordt het tempo van de voorstelling erdoor gedrukt, anderzijds hebben wij het nog steeds lastig als Hitler, Goebbels en andere vlegels van dat slag als ridicule halve garen worden afgeschilderd. Ze waren misschien wel krank-zinnig, maar dan wel van het gevaarlijke soort…
Vooraan op de scène komt het gewone dorp tot leven. Het decor en de kledij, ontworpen door de bekende Andrei Ivaneanu, zijn hier — in tegenstelling tot de glans en glitter van de Groten der Aarde — egaal bruin gehouden. Althans wat dat betreft is het dus net zo moeilijk om Wit van Zwart te onderscheiden als dat voor kleine mensen onder druk van de oorlogsomstandigheden inderdaad soms het geval was.
De portrettering van deze dorpsfiguren is Walschaps specialiteit, als we dat zo mogen uitdrukken, en ook het MMT is steeds het best op dreef als ze dergelijke typetjes kunnen neerpoten. Zonder het MMT nu op één stuk vast te pinnen (want het gaat net zo goed op voor “Het machtige reservoir” b.v.) zouden we kunnen zeggen dat mensen die in vredestijd collega’s zijn in deze of gene administratie, tijdens de oorlog « collega’s » worden langs deze of gene zijde van de strijd.
Tot slot stippen we zonder commentaar aan dat het stuk als zeer antiklerikaal overkomt en dat de muzikale omlijsting van John Lundström is.

Referentie
Ronny De Schepper, Zwart, wit en bruin, De Rode Vaan nr.17 van 1981

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.