Abraham Yehoshua (°Jeruzalem 19.12.1936, foto Wikipedia) is één der belangrijkste hedendaagse Hebreeuwse auteurs. Zijn moeder was Marokkaanse, zijn vader stamt van Sefardische joden, deze afkomst mag (deels) zijn interesse voor de politiek en zijn opinie verklaren. Hij bleek een vurig voorvechter van de Palestijnse staat tot hij later overhelde naar de één-staat-oplossing met gelijke rechten voor Palestijnen en Israëli gezien het bestaan van de talrijke nederzettingen. Zijn meningen, zijn liefde voor het land, de problemen en de suggestie van de vreedzame en duurzame solutie komen – voortdurend maar steeds terloops – ook aan bod in zijn derde roman ‘Molcho’ (1987; in het Nederlands ‘De vijf jaargetijden van Molcho’, Wereldbiblioheek, Amsterdam).

Yehoshua studeerde, na de gebruikelijke legerdienst, literatuur en filosofie aan de Hebreeuwse universiteit te Jeruzalem. Er wachtte hem naast een literaire een universitaire carrière als professor literatuurwetenschap aan de univ te Haïfa; hij was gastdocent aan meerdere buitenlandse universiteiten, Oxford, en in de USA in Harvard, Chicago en Princeton. Zijn twaalf romans, zijn toneelstukken, essays, verhalen werden in 28 landen vertaald en met talrijke prijzen bekroond. Terwijl veel van zijn fictie werd herwerkt voor film, tv, toneel en opera. Men klasseert hem bij de ‘new wave’ van de Hebreeuwse literatuur. Met zijn krasse uitspraken over de diaspora, over de houding van de Joden buiten Israël (“Diaspora Judaism is masturbation“), over de haat die Joden opwekken… Joden die van nationaliteit wisselen alsof ze een andere jas aantrekken – onmogelijk oordeelt hij; hij draagt zijn jas overal mee!
“Molcho”, in het Engels vertaald als “Five Seasons”, verhaalt over de 51-jarige Molcho die net weduwnaar geworden is. Dan moeten we ons verplaatsen in de leefwereld en tradities van de wereld van de Joden. Waar een man in zijn situatie loslopend wild wordt en iedereen hem wil koppelen. Iedereen dat betekent: zijn familie, vrienden, buren, zelfs onbekenden die een potentiële bruid in de aanbieding hebben. In principe zou een nieuw huwelijk pas na een jaar rouwtijd gepast zijn maar wie eerst maalt… De eerste bladzijden van de roman zijn aangrijpend. De wijze waarop Yehoshua verhaalt hoe Molcho het aftakelingsproces, het lijden en het sterven van zijn echtgenote beleeft, is zo indringend dat het van zin tot zin ontroert, naar de keel grijpt. De man beweegt zich tussen zijn huisgenoten, zijn drie kinderen op de grens van volwassenheid, tussen alles wat hem in huis omringt, tussen de schimmiger wordende buitenwereld (werk, zijn schoonmoeder in het nabijgelegen ouderentehuis, zijn moeder in Jeruzalem) nog als een schim in functie van de stervende. Wanneer zij tenslotte overleden is blijkt zij de dominante in zijn gedachten. Heel bizar gesymboliseerd in de twintig doosjes van de dure pijnstillers die hem als stomme aanklacht in de slaapkamer aanstaren en waarvan hij zich wenst te ontdoen maar die hem als een rode draad zullen blijven achtervolgen.

Gebeurde dit in de herfst in Haifa, dan belanden we langzaam in de winter terwijl Molcho reeds geconfronteerd wordt met de suggestie van een nieuw huwelijk. Zelf, veeleer bezwijkend voor de idee dan zelf naar een bruid verlangend vermits de gedachte aan zijn overleden echtgenote dominant blijft, verlieft zich op een collega. Met haar zal hij een, tenslotte mislukte, reis naar Berlijn ondernemen hoewel zij initieel in hem een geschikte partner zag.

In de lente ter gelegenheid van een ambtelijke reis naar een kibboets koestert hij een warme genegenheid voor een elfjarig meisje, een geschikte kandidate ooit?

Volgt de bizarre geschiedenis van een echtpaar, vroegere vrienden, die wensen te scheiden, en de vrouw daarna aan hem willen uithuwelijken. Hoewel Molcho dit, zonder enthousiasme, als rationele oplossing ziet zitten, mislukt het opzet tenslotte. Zodat we tenslotte het jaar gerond hebben en opnieuw in de herfst belanden. En Molcho op verzoek van zijn schoonmoeder een jonge Russische emigrante die in Israël niet kan aarden en naar Rusland wil terugkeren, zal begeleiden naar Wenen en Berlijn om te trachten aan haar verlangen te voldoen. Al zal een terugkeer naar haar vaderland wellicht geweigerd worden zoals iedereen weet – en is het veeleer de bedoeling het meisje aan Molcho te koppelen. Het is buiten de vindingrijkheid van de man gerekend, hij – die inderdaad wel iets voor het meisje voelt – slaagt in het opzet via illegale weg. Terwijl hij in Oost-Berlijn op zoek gaat naar, en ook vindt, de woning waar zijn echtgenote haar kinderjaren doorbracht: deze had nooit naar Duitsland, naar Berlijn willen reizen, de herinneringen waren haar te bitter. Nu beseft hij dat hij zijn echtgenote nog niet heeft losgelaten, en dat dit koppelen een idioot systeem is. “Je moet echt verliefd worden, anders heeft het geen zin, piekerde Molcho verdrietig en een beetje bezorgd, je moet echt verliefd worden.”
Een ontroerende roman die meteen veel leert over dit facet van de joodse cultuur. Tevens maken we kennis met het leven in Haifa, in Jeruzalem en in de kibboets. Terwijl Yehoshua tussen de verhaallijn ook zijn politieke statements poneert. Voeg daarbij de sterke tekening van alle nevenpersonages, vaak met een vleug humor – de kinderen van Molcho, zijn dominante moeder, zijn schoonmoeder. Bovendien is elke relatie een spannend avontuur en zo ook opgebouwd, en leest het avontuur in Oost-Berlijn bijna als een thriller.  

Johan de Belie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.