Het is vandaag al 55 jaar geleden dat de Vlaamse theaterlegende Staf Bruggen is overleden.

vijv003belg02ill96De activiteiten van Staf Bruggen (geboren op 16 februari 1893 in Schaarbeek) waren na zijn studies aan het Antwerpse conservatorium reeds in 1911 begonnen bij het Kristen Vlaams Toneel. Een jaar later is hij betrokken bij Pro Westlandia, die voordrachten verzorgt in Frans-Vlaanderen. Krijgsgevangen genomen in de eerste slag bij de IJzer komt hij in het kamp van Göttingen terecht, waar hij het Krijgsgevangentoneel uitbouwt, samen met o.m. Edgard de Pont en Jef Goossenaerts.
Na de wapenstilstand ontmoet hij het Fronttoneel, waarvan Cyriel Verschaeve in 1917 één van de initiatiefnemers was (als reactie op “Le Théâtre de la Reine”), samen met Juliaan Platteau en Dr.J.O.De Gruyter, en wordt hij leider van het Vossentoneel. Uit de versmelting van het Vossentoneel en het Fronttoneel zou in 1920 het Vlaams Volkstoneel groeien. Deze groep (met o.a. Maurits Cottinie en actrice Tilly Van Speybrouck, waarmee Bruggen in 1921 huwt) heeft zich tot doel gesteld niet enkel het theater maar ook het Vlaamse bewustzijn uit te dragen tot in de kleinste dorpjes. Van 1920 tot 1924 werd het V.V. geleid door Dr.De Gruyter, maar daarna werd onder de leiding van Johan de Meester avant-gardetoneel gebracht in een evolutie “van provincialistische begrenzing naar een Europese dimensie”.
Syndicale eisen en een conflict met directeur Jan Boon, tevens hoofdredacteur van “De Standaard” (het drie bladzijden tellende “recht op antwoord” van Bruggen aan die krant is een bijzonder document) leidde in 1930 tot een breuk in het Vlaams Volkstoneel. Hieruit ontstond het Nieuwe Volkstoneel (later het Nationaal Vlaams Toneel) met Bruggen als regisseur en vormer van toneelspelers. Maar ook dat liedje bleef niet duren. Op 1 juni 1934 kwam de inboedel onder de hamer terecht op de Gentse Korenmarkt.
Nu ontstond de Groep Staf Bruggen. Deze bleef overeind tot aan de mobilisatie. Toen kwam hij onder de bezetting haast automatisch aan het hoofd van de Nederlandse Stadsschouwburg te Gent. Zijn eerste seizoen bevat onder het motto “Geen rijker kroon dan eigen schoon” uitsluitend Nederlandstalig werk. Dat ziet er op het eerste gezicht dus verdacht uit, maar één van zijn regisseurs was b.v. Rudi Van Vlaenderen, die toen al bekend stond als “communist” (*).
Het nieuw opgerichte Nieuwe Vlaamse Volkstoneel van Marcel Ameye, één van de leerlingen van Staf Bruggen, was – alhoewel het zich niet weerspiegelde in de keuze van de stukken – wél het gezelschap van de D-Vlag. De acteurs, of alleszins toch Walter Moeremans, waren zich daar niet van bewust. Op vraag van Staf Bruggen werd de naam nadien overigens veranderd in Volkstoneel.
In ’44 vraagt Bruggen zelf zijn schorsing en gaat hij van dan af aan de slag in het amateurtoneel (vooral openluchtspelen). Daarvoor krijgt hij een jaar voor zijn overlijden op 18 mei 1964 nog een erkentelijkheidsmedaille van de Belgische regering. Hij werd begraven op het Campo Santo in Sint-Amandsberg. Een jaar later werd voor een tweede maal het “Nederlands Toneel Gent” opgericht…

Ronny De Schepper

(*) Aldus mijn – helaas weer eens niet geciteerde – bron. Maar dit moet toch een vergissing zijn: Rudi was toen nog een kind. Wellicht bedoelde men zijn vader Michel. Deze heeft als opvolger van Staf Bruggen in 1944 nog herrie gehad met de Kulturstaffel (en is daardoor in de gevangenis beland), maar hem een “communist” noemen is wellicht wat overdreven…

9 gedachtes over “Staf Bruggen (1893-1964)

  1. Beste,
    Kent u misschien de geboorte- en overlijdensdata en -plaatsen van Staf Bruggens echtgenote Tilly van Speybrouck?
    Ik kan deze niet terugvinden op het net.
    Alvast bedankt voor de moeite.
    Met vriendelijke groet.
    Luk Dieudonné

    Liked by 1 persoon

      1. Hallo!!! Na bijna twee jaar??? A voice out of the grave?
        Dan maar even graven in het eigen afstervende geheugen… Waar was ik in september 2012 potdorie mee bezig? Oh ja, ik was toen op zoek naar de gegevens van vader Staf en zoon Herman. Bruggen, en moeder Tilly van Speybrouck. Staf, Herman,… “a slip of the pen’ wellicht..
        Ik zal eens op mijn blote knieën ter beevaart naar O.L.Vrouw van Oostakker gaan.

        Liked by 1 persoon

  2. Geachte meneer De Schepper,
    Vond onlangs een bronzen plaquette met de afbeelding van een persoon die lijkt op de afbeelding bij uw artikel. Signering “J. Deby. Op achterzijde de tekst “1893-1964 Staf Bruggen”. Ook na veel zoeken op internet is de plaquette niet te vinden. Kent u de plaquette? Is er ergens iets over te vinden (doel, oplage?).

    Liked by 1 persoon

  3. Bij het archiveren van 70 jaar Ieperse Kunstkring RICHTEN, hebben wij authentiek beeldmateriaal teruggevonden i.v.m. dhr. Bruggen. Bij interesse, gelieve mij te contacteren via email. Met vriendelijke groet. Gudrun V.L.

    Liked by 1 persoon

    1. Beste Gudrun, ik zie geen mailadres, daarom antwoord ik maar langs deze weg. Uiteraard ben ik geïnteresseerd, want het fotootje waarmee ik het op dit ogenblik moet doen is op zijn zachtst gezegd erg zwak. Ik moet echter wel opmerken dat dit een gratis website is (integendeel zelfs, ik moet ervoor betalen), dus ik ben niet van plan mijn portefeuille boven te halen. Hier had ik graag nog een smiley achter geplaatst, maar dat gaat ook al niet. Sorry hoor!

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.