Twee jaar geleden heb ik “De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween” van de Zweedse auteur Jonas Jonasson in één ruk uitgelezen, zoals men dan zegt. Als men die uitdrukking heel letterlijk wil nemen, was het eigenlijk in twéé rukken, maar geef toe, dat is nog altijd een zeer goed gemiddelde! Ik kan het boek dan ook aan iedereen aanraden, behalve misschien aan mijn communistische (ex?)kameraden, tenzij ze over voldoende gevoel voor humor en zelfspot beschikken, maar dat doen ze meestal niet, daarom vrees ik het ergste. Versta me nu ook weer niet verkeerd (want ik heb geleerd dat ik – sinds de gewijzigde politieke omstandigheden – altijd met twee woorden moet spreken), het is niet omdàt de auteur via zijn hoofdpersonage dat duidelijk een alter ego van hemzelf is de draak steekt met het communisme dat ik het een hoogst onderhoudend boek vond, ik zou het liever ook omgekeerd hebben gezien, maar dat belet niet dat ik erg van het boek genoten heb. Laat ik het zo stellen: ik leefde in de tijd van mijn lectuur in nogal stressvolle omstandigheden (*) en net zoals ik ’s avonds dan naar een tranquillizer (Oxford spelling, zoals Wikipedia opmerkt, met één “l” is het Amerikaans en god of wie dan ook verhoede dat ik me ooit zou schikken naar Amerikaanse spellingsregels!) greep om toch een gezonde nachtrust te hebben, zo greep ik overdag naar het boek omdat het mijn zinnen zodanig verzette dat ik de stress van me af kon schudden.

Nu ik het toch over Wikipedia heb, even kijken wat ze te vertellen hebben over Jonas Jonasson. Hij is een Zweeds schrijver en journalist die vooral bekend geworden is door zijn bestseller De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween staat er en buiten het feit dat ik de kwalificering “debuutroman” nog belangrijker vind dan “bestseller” kan ik daarmee leven. En men gaat verder: hij studeerde Zweeds en Spaans aan de universiteit van Göteborg en werkte tot 1994 als journalist voor het dagblad Smålandsposten in Växjö en voor het Zweedse avondblad Expressen. In 1996 richtte hij het succesvolle mediabedrijf OTW op. Om gezondheidsredenen verkocht hij het bedrijf in 2005. Hij verhuisde met zijn Noorse echtgenote in 2007 naar Ticino in Zwitserland, waar hij zijn debuutroman De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween schreef (ha, dan toch!). Na zijn echtscheiding woont hij sinds 2010 met zijn zoon in Gotland.
In 2009 bracht hij zijn roman uit. Het was in 2010 het bestverkochte boek in Zweden (zijn gewezen echtgenote zal dus nogal vloeken, denk ik dan). Jonasson won er de Swedish BookSellers Award mee. Het boek is vertaald in dertig talen. De filmrechten werden verkocht aan Felix Herngren en de film met in de hoofdrol de Zweedse acteur Robert Gustafsson ging met kerst 2013 in première in Zweden en was op  30 december 2016 op televisie (NPO2) te zien.
De film was even knap als het boek en hoort ongetwijfeld thuis onder de benaming road movie, zoals er al zovele zijn gemaakt. Een recensent noemde het boek zelf dan ook een “roadtrip”, maar in de literatuur is dat niet echt een genre en omdat er al zoveel genres zijn, vind ik ook dat er niet alweer een nieuw schuifje moet bijgemaakt worden. Ik hou het dus eerder op een schelmenroman. Ja maar, zal u terecht opmerken, als het boek écht over een honderdjarige man gaat, dan kan dit toch moeilijk een picaro zijn, die doorgaans allerlei halsbrekende toeren uithaalt. En jawel, daarin heeft u zeker gelijk. Laten we eerlijk zijn: een honderdjarige die door een raam klimt, dat is op zich wellicht al een halsbrekende toer en men kan zich terecht afvragen of dit wel goed zal aflopen. Onlangs moesten de deelnemers aan de Nederlandse televisiequiz “Met het mes op tafel” de titel aanvullen: “De honderdjarige man die uit het raam klom en…?” Eén van de deelnemers antwoordde: “En stierf” en ik vond dat nog niet eens zo’n gekke gok. Laten we dus wel wezen, in het eigenlijke verhaal dat zich in het heden afspeelt, speelt Allan Karlsson, zoals de honderdjarige heet, niet direct een hoofdrol. Die wordt eerder vertolkt door zijn vrienden (in elk hoofdstuk maakt hij wel een nieuwe vriend, een typisch verschijnsel in een schelmenroman overigens) en door een olifant. Hoezo, een olifant? Jazeker, een olifant, of hoor je niet goed misschien?
Nee, de schelmenstreken zitten hem in de flashbacks die met gulle hand door het boek zijn gestrooid. En zoals het een echte picaro past, speelt Karlsson daarbij een rol in de wereldgeschiedenis van de laatste honderd jaar. Van de Spaanse burgeroorlog over de atoombom op Hiroshima naar de Chinese revolutie, de Koreaanse oorlog, de studentenrevolte in Parijs en het rakettenschild van Ronald Reagan. Gek dat ik nu juist deze laatste bij naam noem, want dat is nu juist één van de vele bekende personages die Karlsson niét ontmoet (in de film wél, terwijl daarin het Aziatische gedeelte wél is weggelaten, om hem niet onnodig te rekken). Dat geldt dus wél voor generalissimo Franco, president Truman, voorzitter Mao, kameraad Stalin, Kim Il Sung en zijn zoontje Kim Jong Il, Winston Churchill, president De Gaulle enzovoort enzoverder. Het devies van het hoofdpersonage is immers dat hij lak heeft aan religie, aan ideologie en aan het alcoholverbod, zodat hij nogal eens van kamp wisselt. Maar toch is uiteindelijk vooral het communisme de dupe. Tegenstanders zullen zeggen: dat heeft het dan ook aan zichzelf te danken, maar buiten het feit dat communisten meestal humorloos zijn en dus een gemakkelijk voorwerp van spotternij ga ik daar hoegenaamd niet mee akkoord.
In Nederland wordt het boek uitgegeven door Uitgeverij Signatuur, onderdeel van A.W. Bruna Uitgevers. In november 2013 verscheen bij dezelfde uitgeverij zijn tweede roman, De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje (oorspronkelijk Analfabeten som kunde räkna, september 2013). De titel wijst volgens mij alweer in de richting van het beproefde recept van de schelmenroman. Hopelijk valt Jonasson niet te veel in herhaling, maar de kans zit er dik in dat ik dit zelf zal kunnen vaststellen, want zijn eerste roman heeft me alleszins zin gegeven om méér van hem te lezen.

Ronny De Schepper

(*) ’t Is nog maar twee jaar geleden en ik weet al niet meer wat ik hiermee bedoel. Nog naweeën van het overlijden van mijn ouders? Maar mijn moeder was toen wel al een jaar dood en mijn vader zelfs twee jaar…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.