Xi Jinping waarschuwt Donald Trump meermaals voor “de val van Thucydides”, maar wat betekent dat? vroeg ik aan chatgpt…
Met “de val van Thucydides” — meestal vertaald als de “Thucydides-val” (Thucydides Trap) — bedoelt men een klassiek patroon in de internationale politiek: een opkomende grootmacht komt tegenover een bestaande grootmacht te staan, waardoor angst, wantrouwen en machtsrivaliteit uiteindelijk tot oorlog kunnen leiden.
De naam komt van de Griekse geschiedschrijver Thucydides. Hij beschreef de Peloponnesische Oorlog (431–404 v.Chr.) tussen Athene en Sparta. Zijn analyse was opmerkelijk: niet zozeer een afzonderlijk incident veroorzaakte de oorlog, maar de opkomst van Athene en de angst die dat bij Sparta veroorzaakte.
En wat heeft dat met Xi en Trump te maken?
De analogie is vrij duidelijk:
- Sparta → de Verenigde Staten: de bestaande dominante grootmacht.
- Athene → China: de snel opgekomen concurrent die de machtsverhoudingen verandert.
- De “val” ontstaat wanneer de gevestigde macht de opkomende macht als een bedreiging gaat beschouwen.
- Daardoor kunnen beide landen steeds meer maatregelen nemen om zich te beschermen — bewapenen, bondgenootschappen versterken, economische druk uitoefenen enzovoort — die de andere partij juist weer als bedreigend interpreteert.
En dan ontstaat een vicieuze cirkel: ik bewapen mij omdat ik jou wantrouw → jij ziet mijn bewapening als bewijs dat je mij moet wantrouwen → jij bewapent je verder → enzovoort.
Belangrijk is dat “val” niet betekent dat oorlog onvermijdelijk is. De term werd in de jaren 2010 juist door de Amerikaanse politicoloog Graham Allison gemunt om het risico van zo’n dynamiek te beschrijven. Allison onderzocht historische confrontaties tussen een gevestigde en een opkomende macht en paste het concept vervolgens specifiek toe op de VS en China.
Er zit bovendien een interessante politieke draai aan Xi’s gebruik ervan. Xi zegt eigenlijk tegen Trump: laten wij ervoor zorgen dat China en Amerika niet in die historische val terechtkomen. Hij heeft de term eerder overigens ook juist afgewezen: in 2015 zei hij dat er volgens hem niet zoiets bestaat als de “Thucydides Trap”.
Dus heel kort: de Thucydides-val is de angst van een gevestigde grootmacht voor de opkomst van een concurrent, waardoor beide elkaar steeds verder kunnen opjagen en uiteindelijk in een oorlog terechtkomen die geen van beide oorspronkelijk wilde.
En juist omdat Xi die term tegenover Trump gebruikt, is het eigenlijk een tamelijk elegante manier om over de VS als Sparta en China als Athene te spreken zonder die vergelijking zo expliciet te maken.
