Vijftig jaar geleden: de Olympische Spelen van Montréal

Vijftig jaar geleden waren de Olympische Spelen er wel snel bij: ze begonnen reeds op een moment dat de Ronde van Frankrijk nog de laatste rit moest rijden (die fameuze Tour die zou worden gewonnen door Lucien Van Impe). Akkoord, de Olympische Spelen waren toen nog een aangelegenheid voor pure (?) amateurs, maar qua media-aandacht probeerden beide sportieve evenementen mekaar toch te ontlopen. Aangezien de Spelen dat jaar in Montréal plaats vonden, laat ik het aan mijn Frans-Canadese confrater Alcide over om er verslag over uit te brengen…

De Olympische Zomerspelen van 1976, de Spelen van de XXI Olympiade van het moderne tijdperk, werden gehouden in Montreal, Quebec, Canada, van 17 juli tot en met 1 augustus 1976.
Tweeënnegentig landen en 6.084 atleten (waaronder 1.260 vrouwen) namen deel aan 198 sportevenementen in 21 sporten.
Vier jaar na de tragedie van München werden de veiligheidsmaatregelen aangescherpt. Bijna honderd miljoen dollar werd uitgetrokken voor de bescherming van atleten en buitenlandse delegaties. Zestienduizend politieagenten en soldaten werden ingezet.
De openingsceremonie trok 73.000 mensen naar het Olympisch Stadion om de parade van de atleten te bekijken. Op muziek gebaseerd op het werk van de Quebecse componist André Mathieu, met arrangementen van Victor Vogel en Art Philipps, marcheerden de delegaties voorbij, aangevoerd door Griekenland, zoals de traditie voorschrijft. Tijdens de uitwisseling van de Olympische vlag gaf een menigte, meegesleept door de Olympische geest, burgemeester Drapeau een staande ovatie.
Hierna opende Koningin Elizabeth van Engeland, vergezeld door de Hertog van Edinburgh en de IOC-voorzitter, Lord Killanin, officieel de Spelen.
Om 16:34 uur keken de atleten, het stadionpubliek en talloze televisiekijkers op vijf continenten toe hoe Hare Majesteit de Koningin de rituele woorden uit de Olympische Statuten uitsprak: “Ik verklaar de Olympische Spelen van Montreal voor geopend, ter ere van de XXI Olympiade van het moderne tijdperk.”
Voor het eerst in de geschiedenis van de Spelen droegen twee jonge hardlopers de Olympische fakkel (zie foto hierboven). Het waren Stéphane Préfontaine uit Montreal en Sandra Henderson uit Toronto, die de twee stichtende volkeren van het land vertegenwoordigden. De organisatoren van de Spelen in Montreal maakten daarmee een einde aan de traditie dat een voormalig Olympisch kampioen de enige fakkeldrager was. Er werden 21 Olympische disciplines beoefend op maar liefst 27 locaties. Naast de opmerkelijke prestaties van Nadia Comaneci, Nelli Kim en Vasili Alexeev, waren de Spelen van Montreal getuige van de opkomst van een dynastie van zwemmers uit de Duitse Democratische Republiek, die overal waar ze deelnamen hun dominantie lieten gelden. Het meest betreurenswaardige incident van de Spelen was ongetwijfeld de diskwalificatie (al op de eerste wedstrijddag) van de Sovjet-kampioen moderne vijfkamp Boris Onischenko (onderstaande foto).
Na het eerste onderdeel van de moderne vijfkamp stond het Russische team op de vierde plaats, vlak achter Groot-Brittannië. Schermen, in de vorm van een degentoernooi waarbij winnen met één treffer werd behaald, was het tweede onderdeel en Boris Onischenko, die als de beste schermer van het toernooi werd beschouwd, was de torenhoge favoriet.
Tijdens de wedstrijd tegen de Britse teamcaptain Jim Fox protesteerden de Britse officials omdat Onishchenko’s degen het scorebord had laten oplichten zonder iets aan te raken. De scheidsrechter nam het wapen in beslag en overhandigde het aan de technische dienst. Daar ontdekten ze een aanpassing aan de elektrische apparatuur.
Onishchenko werd onmiddellijk gediskwalificeerd en de Sovjet-Unie werd uitgesloten van het teamonderdeel. De andere Sovjet-vijfkampers mochten wel deelnemen aan het individuele onderdeel. De titel werd vervolgens gewonnen door het team van Groot-Brittannië.
Ironisch genoeg had Onishchenko, die als de beste schermer van het toernooi werd beschouwd, deze list waarschijnlijk niet nodig gehad om te winnen.
Canada eindigde de Spelen als tiende in het medailleklassement met in totaal elf medailles. Daarmee werden ze het eerste gastland dat geen enkele gouden medaille wist te winnen. Het Sovjetteam voerde de medaillespiegel aan met 47 gouden, 43 zilveren en 35 bronzen medailles.
Na de incidenten in Mexico-Stad en de tragedie in München hoopte de Olympische beweging dat de Spelen in Montreal zonder politieke incidenten zouden verlopen. Deze hoop vervaagde snel toen alle Afrikaanse landen, met uitzondering van Ivoorkust en Senegal, besloten hun delegaties terug te trekken. Deze actie was bedoeld als protest tegen de aanwezigheid van Nieuw-Zeelandse atleten op de Spelen. Kort daarvoor had een Nieuw-Zeelands rugbyteam deelgenomen aan een tournee door Zuid-Afrika, een land dat alom veroordeeld en uitgesloten was van de Olympische Spelen vanwege zijn beleid van rassenscheiding. Deze beslissing leidde tot de terugtrekking van zo’n dertig landen en ongeveer 700 atleten. Sommigen van hen, zoals hardlopers Filbert Bayi en John Akii-Bua, behoorden tot de favorieten om hun respectievelijke evenementen te winnen. (Alcide)