Het is vandaag twintig jaar geleden dat in Stockholm de Zweedse filmregisseur Vilgot Sjöman is gestorven aan een hersenbloeding. Als 81-jarige liet hij een echtgenote van 37 jaar achter en drie kinderen.
Vilgot Sjöman werd geboren in Stockholm, in een arbeidersgezin. Op vijftienjarige leeftijd ging hij aan de slag als klerk bij een graanbedrijf, maar op zijn twintigste slaagde hij voor zijn examen en ging studeren aan de Universiteit van Stockholm. Daarna werkte hij in een gevangenis terwijl hij toneelstukken schreef (waarvan er geen enkele werd opgevoerd). Een van die toneelstukken werd zijn eerste roman, “Lektorn” (De Leraar, 1955), die in 1952 door Gustaf Molander werd verfilmd onder de titel “Trots” (maar dat moet dan de toneelversie geweest zijn).
Nadat hij in 1956 een beurs had gekregen om film te studeren aan de UCLA, werkte Sjöman samen met George Seaton aan “The Proud and Profane”. Hij keerde terug naar Zweden en schreef een studie over Hollywood (“In Hollywood”, 1961). In 1962 regisseerde Sjöman zijn eerste film, “Älskarinnan” (“De Minnares”), met een cast bestaande uit acteurs als Bibi Andersson en Max von Sydow. De film toont een jonge vrouw die verliefd is op twee mannen, een oudere en een jongere. Voor haar rol won Anderson de Zilveren Beer voor Beste Actrice op het dertiende Internationale Filmfestival van Berlijn.
Sjöman assisteerde Ingmar Bergman bij diens film “Nattvardsgästerna” (“Winterlicht”) uit 1963. Sjömans tweede film, “491” (1964), was gebaseerd op een roman van Lars Görling en behandelde thema’s als homoseksualiteit en jeugddelinquentie. De film bevat een scène waarin een meisje, buiten beeld, door een hond wordt verkracht.
Zijn vierde film, “Syskonbädd 1782” (“Mijn zus, mijn geliefde”, 1966), had wederom Bibi Andersson in de hoofdrol en is gebaseerd op “Tis Pity She’s a Whore”, een zeventiende-eeuws toneelstuk van John Ford over incest tussen een broer en zijn tweelingzus.
Zijn bekendste film, “I Am Curious – Yellow”, was een politieke film die de Zweedse samenleving vanuit een kritisch, links perspectief onderzocht. De film volgt een jonge sociologiestudente uit de arbeidersklasse, gespeeld door Lena Nyman (rechts op bovenstaande foto), die mensen interviewt over sociale klassen in Zweden. Gefilmd in een doordachte cinéma vérité-stijl, vraagt ze: “Hebben we een klassensysteem in Zweden?” en krijgt als antwoord: “Het hangt van de mensen af. Kleed ze uit, en ze zijn allemaal hetzelfde; kleed ze aan, en je hebt een klassensysteem.”
De film toont ook de affaire van de protagonist met een jonge man, gespeeld door Börje Ahlstedt, en veroorzaakte controverse in zowel Zweden als daarbuiten vanwege de naaktheid en realistische seksscènes tussen de twee geliefden. Norman Mailer beschreef de film als “een van de belangrijkste films die ik ooit in mijn leven heb gezien”.
Een fragment van elf minuten werd door de Britse censuur verwijderd en kopieën van de film werden in januari 1968 door de Amerikaanse douane in beslag genomen omdat ze als obsceen werden beschouwd en in het grootste deel van de Verenigde Staten als pornografie werden verboden. Nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof het verbod op obsceniteit op grond van het Eerste Amendement had opgeheven, werd de film in Amerikaanse bioscopen vertoond. De controverse rond de film zorgde ervoor dat hij een groot publiek trok en werd, en bleef, de meest succesvolle buitenlandse film in de VS gedurende de volgende 23 jaar. De titel, en die van het vervolg uit 1968, “I Am Curious – Blue”, verwijst natuurlijk naar de gele en blauwe kleuren van de Zweedse vlag (vele jaren later nagebootst door Krzysztof Kieslowski met “Trois couleurs – Blue, blanc, rouge”).
Sjöman keerde in latere films terug naar soortgelijke thema’s. Hij regisseerde “Till Sex Do Us Part” in 1971, een klucht over een jong getrouwd stel dat gelooft dat ze zullen sterven als ze seks hebben, maar de meeste van zijn latere films waren minder succesvol. Hij regisseerde zijn laatste film in 1995, een biografie van Alfred Nobel, getiteld “Alfred”.
Ronny De Schepper (op basis van Wikipedia)
dagelijks iets degelijks 