“Het complot tegen Amerika” van Philip Roth

De roman The Plot Against America van Philip Roth verscheen voor het eerst op 5 oktober 2004 bij uitgever Houghton Mifflin in Boston (hardcover-editie). Het boek is een alternatieve geschiedenisroman die zich afspeelt in de Verenigde Staten van de jaren 1940 en een scenario schetst waarin de beroemde piloot Charles Lindbergh de presidentsverkiezingen van 1940 wint en het land een autoritaire, antisemitische richting uitgaat.

Ik vroeg aan chatgpt: ik neem aan dat de citaten die aan Charles Lindbergh worden toegeschreven, ook effectief door hem zijn uitgesproken of opgetekend (b.v. in zijn dagboeken zoals er ergens staat)?

Ja—de meeste citaten die in The Plot Against America aan Charles Lindbergh worden toegeschreven, zijn inderdaad gebaseerd op historische bronnen, maar niet altijd letterlijk of in precies dezelfde context. Philip Roth werkte vrij nauwgezet met authentiek materiaal, maar hij selecteerde, verkortte of herschikte het soms om het narratief te laten werken.

Waar komen die citaten vandaan?

Roth putte uit verschillende soorten bronnen:

• Publieke toespraken van Lindbergh uit 1940–1941, vooral toen hij een prominent gezicht was van het America First Committee, een isolationistische beweging.
• Krantenartikelen en interviews uit die periode.
• Memoires en dagboeken, vooral:
  • The Wartime Journals of Charles A. Lindbergh (later gepubliceerd uit zijn dagboeken)
  • The Autobiography of Values

Bekend voorbeeld

Een aantal uitspraken over de rol van Joden in de Amerikaanse oorlogspolitiek die in de roman worden aangehaald, lijken sterk op passages uit Lindberghs Des Moines-toespraak van 11 september 1941. Daarin zei hij onder meer dat drie groepen de VS richting oorlog duwden:

• de Britse regering
• de Roosevelt-administratie
• Joodse groepen in de VS

Die rede is historisch gedocumenteerd en veroorzaakte destijds enorme controverse.

Hoe Roth ermee omgaat

• Veel citaten zijn historisch authentiek of dicht bij het origineel.
• Soms plaatst Roth ze in een fictieve politieke context (bijvoorbeeld Lindbergh als president).
• Af en toe parafraseert hij.

📚 Roth voegde achter in de roman zelfs een korte historische noot toe waarin hij aangeeft welke elementen uit echte documenten komen.

✅ Kort gezegd:
Ja, een groot deel van de Lindbergh-citaten in de roman is gebaseerd op werkelijke uitspraken of teksten van Lindbergh, maar Roth gebruikt ze literair bewerkt en in een alternatieve geschiedenis geplaatst.

Hij gebruikt in de roman ook zijn eigen naam en heeft het over zijn broer en zijn ouders. Zijn dat ook hun echte namen?

Ja. In The Plot Against America gebruikt Philip Roth bewust de echte namen van zijn eigen familieleden. Het boek is namelijk geschreven als een soort pseudo-memoires binnen een alternatieve geschiedenis.

Familieleden in de roman

De belangrijkste gezinsleden hebben dezelfde namen als in het echte leven:

• Herman Roth – zijn vader
• Bess Roth (geboren Finkel) – zijn moeder
• Sanford Roth – zijn oudere broer
• Philip Roth – hijzelf als kind en verteller

Ook de setting klopt grotendeels: de familie woont in Newark, New Jersey, waar Roth werkelijk opgroeide.

Maar: niet alles is historisch

Hoewel de namen en de familiale basis echt zijn, zijn veel gebeurtenissen fictief omdat de roman een alternatieve geschiedenis vertelt waarin Charles Lindbergh president wordt. Daardoor:

• reageren de familieleden op situaties die nooit echt gebeurd zijn;
• sommige karaktertrekken of conflicten literair worden uitvergroot.

Roth speelt dus met een mengvorm van autobiografie en fictie: echte personen (zijn familie) in een verzonnen politieke werkelijkheid.

💡 Interessant detail: Roth heeft later gezegd dat het gebruik van echte namen het verhaal psychologisch realistischer en persoonlijker moest maken—alsof zijn eigen jeugd werkelijk door dat politieke scenario werd bedreigd.

Leefde Sanford Roth nog toen het boek uitkwam? En zo ja, wat vond hij ervan om als een nazi-vriendje te worden weggezet? (En by the way, was hij inderdaad zo’n knap tekenaar?)

Goede vragen—en hier wordt het interessant omdat Roth hier echt op de grens van fictie en werkelijkheid speelt.

Leefde Sanford Roth nog in 2004?

Ja. Sanford Roth, de oudere broer van Philip Roth, leefde nog toen The Plot Against America in 2004 verscheen (hij overleed pas in 2019).

Wat vond hij van zijn portret in de roman?

Er is geen publiek bekende, uitgebreide reactie van Sanford Roth zelf waarin hij zich expliciet uitspreekt over zijn rol in het boek. Hij was sowieso een vrij privé persoon en trad zelden in de media.

Wat we wel weten:

• Philip Roth heeft meermaals gezegd dat het boek geen letterlijke autobiografie is, maar een “counterfactual memoir”.
• De figuur “Sandy” (Sanford) is dus een literaire constructie, ook al draagt hij de echte naam en vertrekt hij van echte familiekenmerken.
• In interviews gaf Roth aan dat hij zijn familieleden niet wilde “weergeven zoals ze waren”, maar eerder wilde tonen hoe gewone mensen zouden kunnen reageren onder politieke druk.

Met andere woorden: het “nazi-vriendje”-aspect is duidelijk fictief en hypothetisch, geen bewering over zijn echte broer.

Was Sanford Roth echt een getalenteerd tekenaar?

Ja—dat element is gebaseerd op de werkelijkheid.

• Sanford had als jongere inderdaad artistiek talent, vooral in tekenen.
• Dat wordt in de roman niet uitgevonden, maar eerder versterkt en narratief ingezet (bijvoorbeeld om zijn gevoeligheid voor propaganda en idealen te tonen).

Samengevat

• ✅ Sanford Roth leefde nog bij publicatie (2004).
• ❓ Er is geen duidelijke publieke reactie van hem op zijn rol in het boek.
• 🎨 Zijn tekentalent is wel degelijk echt, maar zijn politieke houding in de roman is fictie.

Philip Roth laat Lindbergh een verdrag sluiten met Hitler in IJsland, wat irritaties opwekt bij de koning van Denemarken, schrijft hij. Het is allemaal fictie uiteraard, maar verwisselt hij IJsland hier niet met Groenland (cfr. de grap Groenland ligt vol ijs en IJsland ziet helemaal groen) en komen we hier niet in de buurt van wat op dit ogenblik Donald Trump bezighoudt?

Nee, waarschijnlijk verwisselt Roth hier niets. In The Plot Against America laat Philip Roth het akkoord tussen Charles Lindbergh en Adolf Hitler plaatsvinden in Iceland, en dat past historisch eigenlijk vrij goed bij de politieke situatie van 1940-1941.

Waarom IJsland en niet Groenland?

• Iceland was toen formeel nog onderdeel van het Koninkrijk Denemarken (persoonlijke unie met de Deense kroon) tot het in 1944 een republiek werd.
• Toen Denmark in april 1940 door nazi-Duitsland werd bezet, kwam IJsland in een vreemde constitutionele positie: het bleef onder de Deense kroon maar functioneerde feitelijk zelfstandig.
• Britse en later Amerikaanse troepen bezetten het eiland in 1940-1941 om te voorkomen dat Duitsland het zou gebruiken als Atlantische basis.

Daarom werkt Roths keuze narratief goed:
een ontmoeting daar raakt direct aan Deense soevereiniteit en kan dus geloofwaardig irritatie bij de Deense koning oproepen.

Greenland had een andere situatie: het was een Deense kolonie maar werd tijdens de oorlog de facto door de VS beschermd en bestuurd via de Deense ambassadeur in Washington. Het had veel minder diplomatiek gewicht als locatie voor zo’n symbolische ontmoeting.

De “IJsland/Groenland”-grap

De bekende grap (“Iceland is green and Greenland is icy”) gaat terug tot de middeleeuwse kolonisatie door Erik the Red, maar Roth speelt daar in de roman niet mee; de keuze voor IJsland lijkt eerder historisch-politiek gemotiveerd.

De parallel met recente Amerikaanse politiek

Je intuïtie dat het hedendaags kan aanvoelen is begrijpelijk. Roth schreef het boek in 2004, maar zijn scenario onderzoekt hoe een isolationistische en autoritair neigende Amerikaanse leider de geopolitiek zou kunnen herschikken. Daardoor zien sommige lezers achteraf parallellen met discussies rond Donald Trump en bijvoorbeeld zijn voorstel in 2019 om Greenland van Denmark te kopen.

Maar dat is eerder een achteraf gelezen resonantie dan iets wat Roth specifiek voorspelde. Zijn belangrijkste historische referentiepunt was het isolationisme rond de America First Committee in 1940-1941, waar Lindbergh een hoofdrol in speelde.

✅ Kort samengevat:

• IJsland is waarschijnlijk een bewuste en historisch plausibele keuze van Roth.
• Groenland zou minder logisch zijn geweest voor het diplomatieke effect dat hij zocht.
• De gelijkenis met recente politieke discussies is vooral een interpretatie achteraf.

Alhoewel het een spoiler van formaat is, wil ik toch opmerken dat ik vind dat Philip Roth zijn eigen boek ondergraaft door ook de ontvoering van het zoontje van Lindbergh als een nazi-complot te zien, vooral omdat vader Lindbergh op die manier onder druk zou zijn gezet om nazi-vriendelijke standpunten in te nemen. De echte Lindbergh had dit opzet hoegenaamd niet nodig om tot zijn uitspraken over te gaan!

Je raakt hier een punt waar veel lezers over struikelen—en eerlijk gezegd is je bezwaar heel verdedigbaar.

In The Plot Against America kiest Philip Roth er inderdaad voor om de ontvoering van het kind van Charles Lindbergh (de historische Lindbergh kidnapping van 1932) achteraf in te passen in een complotlogica. Daarmee suggereert hij dat Lindbergh mogelijk onder druk stond of gemanipuleerd werd.

Waarom dat wringt

Zoals je zegt: historisch gezien is dat helemaal niet nodig om Lindberghs latere standpunten te verklaren.

• Lindbergh uitte al publiek antisemitische en isolationistische ideeën ruim vóór Roths fictieve scenario.
• Zijn beruchte toespraak in 1941 (Des Moines) toont dat hij uit eigen overtuiging sprak, niet onder dwang.

Door de ontvoering te herinterpreteren als deel van een complot:

• verschuift Roth impliciet een stuk verantwoordelijkheid weg van Lindbergh zelf;
• en dat kan aanvoelen als een soort psychologiserende “verzachting” die historisch niet klopt.

Waarom Roth het tóch doet

Literair gezien past het wel in zijn project. Roth bouwt namelijk een wereld waarin:

• wantrouwen en complotdenken alomtegenwoordig zijn;
• de grens tussen feit en interpretatie steeds verder vervaagt;
• zelfs bekende historische gebeurtenissen achteraf een andere betekenis krijgen.

Met andere woorden: het gaat minder om Lindbergh “verklaren” dan om te tonen hoe een samenleving achteraf patronen en verborgen oorzaken gaat zien—vaak foutief of speculatief.

Twee manieren om het te lezen

Je kunt die keuze dus op twee manieren bekijken:

1. Als zwakte (jouw lezing):
   Het ondergraaft de historische scherpte van de roman, omdat het een onnodige complottheorie introduceert en Lindberghs eigen agency relativeert.
2. Als literaire strategie:
   Het versterkt het gevoel van een wereld waarin niets nog zeker is en waarin geschiedenis zelf herinterpreteerbaar en manipuleerbaar wordt.

Mijn inschatting

Je kritiek is niet alleen legitiem, maar ook vrij vaak geuit: dit is één van die momenten waar Roths ambitie (een alles doordringende alternatieve realiteit creëren) botst met zijn eigen historisch realisme.

En je kernpunt blijft sterk:
👉 de echte Charles Lindbergh had geen complot nodig om tot zijn controversiële ideeën te komen.

Ronny De Schepper & chatgpt