Veertig jaar geleden: première van “Witness”

Witness is een Amerikaanse speelfilm uit 1985, geregisseerd door de Australische filmregisseur Peter Weir. De hoofdrollen worden gespeeld door Harrison Ford, Lukas Haas, Kelly McGillis en Alexander Godunov.

Dit was de eerste Amerikaanse film van Weir, die daarvoor al twee Australische successen had behaald (Picnic at Hanging Rock in 1975 en Gallipoli in 1981). De film, die zich hoofdzakelijk afspeelt in een amish-gemeenschap, werd grotendeels op locatie opgenomen in Lancaster County. Hoe realistisch de acteurs ook zijn die achtergrondrollen spelen als Amish-mensen, er waren geen echte Amish in de film omdat ze (zoals correct vermeld in de film) niet graag gefotografeerd worden. Hoewel de film is gemaakt met advies van experts over de Amish-gemeenschap, waren sommige leden van de gemeenschap kritisch en vonden ze dat de weergave niet helemaal accuraat was. Het National Committee for Amish Religious Freedom riep op tot een boycot van de film, waarbij ze de angst aanvoerden dat deze gemeenschappen “overspoeld zouden worden door toeristen” vanwege de populariteit ervan. Ze maakten zich zorgen dat “de drukte, het zoeken naar souvenirs, de fotografie en het betreden van Amish-eigendommen als gevolg daarvan zouden toenemen.” Toen de film klaar was, beloofde de toenmalige gouverneur van Pennsylvania, Dick Thornburg, de Amish-filmgemeenschappen niet te promoten als toekomstige filmlocaties.

“Witness” werd acht keer voor een Oscar genomineerd. Twee werden toegekend: één voor het beste originele scenario (*) en één voor beste montage (Thom Noble). De overige zes nominaties waren voor: beste mannelijke hoofdrol, beste regie, beste film (Edward S. Feldman), beste art direction (Stan Jolley en John H. Anderson), beste cinematografie (John Seale) en beste originele muziek (Maurice Jarre).

In “Witness” vraagt Rachel (Kelly McGillis) op een bepaald moment: “Ken je wat van timmerwerk?”  En hij antwoordt met een soort glimlach op zijn gezicht: “Een beetje…” Bedenk hierbij dat Harrison Ford timmerman was voordat hij acteur werd. De Braziliaanse muzikant Sergio Mendes b.v. liet zijn studio bouwen door Harrison Ford, wiens talenten als timmerman aan bod komen in de scène met de schuurconstructie.

Het nummer voor de dansscène op “Wonderful World” van Sam Cooke, werd door Harrison Ford zelf uitgekozen. Peter Weir  zei dat aangezien Ford erop moest zingen en dansen, hij zelf moest kunnen kiezen welk nummer hij voor die scène wilde gebruiken. De versie van het nummer dat in de film te horen is, is echter niet het origineel van Sam Cooke, maar wordt uitgevoerd door Greg Chapman, wiens stem op die van Cooke lijkt .

Hoewel hij opnieuw een heldhaftige man met een pistool speelt, was dit de eerste hoofdrol die Harrison Ford los maakte van de sciencefiction- en fantasygenres die hem beroemd maakten, en hem zijn eerste en enige Academy Award-nominatie voor Beste Acteur opleverde.

De studio’s waren aanvankelijk niet zo enthousiast over de productie, omdat ze het te landelijk vonden. Zelfs toen Harrison Ford akkoord ging om erin te spelen, dus ondanks de toezegging van een grote naam, waren ze er nog steeds niet in geïnteresseerd. Het werd echter dat jaar nochtans de nummer twee film aan de kassa, na de enorme hit Beverly Hills Cop. Harrison Ford en Peter Weir ontwikkelden zo’n goede werkrelatie dat Ford onmiddellijk tekende om in Weirs volgende project The Mosquito Coast te spelen.

Nog een paar wistjedatjes:

Voor Kelly McGillis (Rachel) was het haar eerste film. Peter Weir en Harrison Ford hadden haar opgemerkt als dienster in een coffeeshop in Greenwich Village. De fameuze scène waarin John Book (Harrison Ford) zegt: “Honey, that’s great coffee,” waardoor hij Rachel shockeert door haar schijnbaar “schat” te noemen is dus een allusie hierop, maar wanneer hij uitlegt dat dit een grap was, met de zin uit een reclame, dan bleek dat toch ook op hemzelf betrekking te hebben. Immers, toen Ford ooit commentaar gaf op de begindagen van zijn carrière, zei hij: “Ik begon met het najagen van een Folgers-reclame. Maar ik kon op de een of andere manier gewoon niet zeggen: ‘Schat, dat is een geweldige kop koffie'”.

Kelly McGillis zou uiteindelijk geen briljante carrière uitbouwen. Wat wel opmerkelijk is: tien jaar later zou ze in de film “North” opnieuw een Amish vrouw vertolken en haar man daarbij is… Alexander Godunov, haar aanbidder in “Witness”, jawel!

Ook Lukas Haas (de kleine Samuel) is later wel degelijk acteur geworden, maar eveneens zonder potten te breken. Zijn echte moeder had ook een klein rolletje als een van de Amish-vrouwen om op die manier hem een beetje in het oog te kunnen houden.

En tenslotte was het ook de eerste film van Viggo Mortensen die wél een fantastische carrière zou uitbouwen. Maar hij heeft dan weer een onbetekenend rolletje in “Witness”. Hij is wel te zien in de iconische foto aan tafel, waarbij hij tussen de twee liefdesrivalen zit.

Ronny De Schepper

(*) Het verhaal voor Witness was oorspronkelijk een plotlijn voor de televisieserie Gunsmoke (1955). William Kelley  en Earl W. Wallace waren beiden schrijvers van 
Gunsmoke, en hun oorspronkelijke verhaal ging over Marshall Dillon die naar een Amish-boerderij reisde op zoek naar een getuige van een moord.