Over het boek “Frankenstein” van Mary Shelley heb ik het elders, maar belangrijk om weten is dat op de originele tekeningen bij het boek het monster helemaal niet afschrikwekkend is. Het wordt ook niet “monster” genoemd maar “creature”. Bij de eerste filmversie (een one-reeler uit 1910 door Thomas Edison, tevens de allereerste horrorfilm ooit gedraaid) is het allemaal nog wat onduidelijk, maar het is Boris Karloff, of beter gezegd grimeur Jack Pearce, die het beeld van het monster archetypisch heeft vastgelegd, geïnspireerd door een schilderij van Goya. Frankenstein mag dan al ontelbare keren verfilmd zijn, een hoogtepunt blijft immers de originele James Whale-versie uit 1931.

Een briljante jonge dokter, Frankenstein (Colin Clive), raakt ziekelijk geobsedeerd door het geheim van de onsterfelijkheid. Hij tast de grenzen van de toenmalige wetenschap af en creëert een levend wezen met het brein van een misdadiger. Hij brengt daarmee zijn eigen leven in gevaar en dat van anderen die hem dierbaar zijn. In deze indrukwekkende productie naar het gelijknamige verhaal van Mary Shelley is vooral Boris Karloff fenomenaal als het verstoten monster dat zich uit onvrede tegen de buitenwereld en tegen zijn schepper keert. Met verder Mae Clarke (Elizabeth), John Boles (Victor Moritz), Edward Van Sloan (Doctor Waldman), Frederick Kerr (Baron Frankenstein), Dwight Frye (Fritz), Lionel Belmore (Burgemeester) en Marilyn Harris (Little Maria).
Karloff zou zijn succesrol vier jaar later nog eens overdoen in “The Bride of Frankenstein”. “To a new world of gods and monsters” zegt de geschifte Dr.Pretorius als hij zijn glas gin heft en toast op het morbide. Dit vervolg op Frankenstein wordt door de meest horrorfreaks eveneens tot de top gerekend. De film doet de stijl en de sfeer van de grote gotische horrorfilm alleszins alle eer aan; niet in het minst dankzij de tot de verbeelding sprekende, ijzige muziek van Franz Waxman. Een blinde kluizenaar raakt bevriend met het monster (opnieuw Boris Karloff), die deze keer sympathieker gekarakteriseerd wordt en op zoek is naar een bruid (Elsa Lanchester). Vooral de dorpsmoordenaar (Dwight Frye) en de geschifte Dr.Pretorius (Ernest Thesiger) – die een heel leger monsters wil creëren – zorgen voor de nodige portie spanning. Deze film is – om het met de woorden van Lord Byron uit de proloog van de film te zeggen – “a tale that sent my blood into icy creeps.” Deze film was geen “sequel” in de zin dat men met het onderwerp vrijer begon om te springen, want de “eis” van het schepsel dat Frankenstein hem een bruid zou bezorgen staat reeds in de originele roman. “Son of Frankenstein” uit 1939 was dat dan weer wél, evenals “Frankenstein meets the wolf man”, waarin trouwens niemand minder dan Bela Lugosi gestalte gaf aan het “monster”.
DE SCHONE EN HET BEEST
Eigenlijk kan het originele Frankenstein-verhaal dus ook een beetje gelezen worden als een variante op “de schone en het beest”. Moderne voorbeelden van “de schone en het beest”-verhaal zijn “The swamp thing” van Wes Craven of “Darkman” van Sam Raimi. In beide films verandert een professor immers in een monster als hij door tegenstanders in zijn eigen gruwelijke uitvinding wordt gedoopt. In “The swamp thing” moet hij verder als een soort levende plant, maar in “Darkman” kan Liam Neeson zich met een soort van geavanceerde plastische chirurgie uit de slag trekken en vreselijk wraak nemen.
Het verschil met “Frankenstein” is dat er in laatstgenoemde films meestal wel een “love intrest” is, zoals dat in het vakjargon heet, maar dat dit niet parallel loopt met het grondmotief van “de schone en het beest”, namelijk dat men onder het afschrikwekkende uiterlijk de innerlijke schoonheid ziet. In het geval van “Darkman” b.v. is het net andersom: de liefdesscènes speelt Liam Neeson natuurlijk met zijn masker op, zodat zijn geliefde niet met de vreselijke realiteit dient te worden geconfronteerd. Om dezelfde reden kan men ook de verhouding tussen Jeff Goldblum en Geena Davis in “The Fly” daartoe niet rekenen, want ook hier is het de omgekeerde beweging. Ook hier kan het meisje de confrontatie niet aan met haar in een monster veranderende geliefde. Dat is alvast een stuk realistischer dan in het sprookjesmotief van de lelijke kikker die in een mooie prins verandert, maar toch ligt zelfs in deze laatste voorbeelden niet zozeer een realistische dan wel een moralistische reden aan de grondslag: de wetenschappers hebben zich bezig gehouden met proefnemingen die “niet horen”, die tegen “Gods orde” ingaan, zoals de critici op de lay-out van het tijdschrift “Klasse” het zouden formuleren, en “dus” moeten zij gestraft worden.
De Engelse criticus Robin Wood interpreteert het werk van die andere “gewelddadige” filmer, Tobe Hooper, bekend van o.a. “The Texas Chainsaw Massacre”, als het losbarsten van seksuele energie die niet meer kan worden gecontroleerd binnen het kader van het traditionele familieverband. Volgens Marc Holthof is het tegenovergestelde waar wat “Deadly blessing” van Wes Craven betreft: niet de verdringing van seks leidt tot monsterachtige gevolgen, maar het beleven ervan. Een aloud thema in “blood & gore”-films: seks dient te worden bestraft.
Zelf kan ik hetzelfde zeggen over diens “The people under the stairs”. Deze film vertrekt van een waar gebeurd feit: een psychopatisch echtpaar op zoek naar “de ideale zoon” gijzelt kinderen uit een arme buurt en mishandelt ze als ze niet aan de (zeer hoge) norm voldoen. Dat er ook een meisje in het huis is (niet toevallig “Alice” genaamd) en dat deze gespaard wordt van extreme folteringen zoals het uitrukken van de tong, kan enkel maar seksueel worden geïnterpreteerd. Bovendien is het uiteraard evenmin toeval dat de man een SM-pak aantrekt als hij zijn functie als wrekende vaderfiguur op zich neemt.
Deze tweedeling kunnen we ook terugvinden bij filmers als Luis Bunuel en Alfred Hitchcock en wel in de zin, zoals Ivo De Kock (De Andere Film) opmerkt: “Hitchcock (als) de sadist onder de filmregisseurs, Bunuel de masochist.”
In “Freddy vs Jason” van regisseur Ronny Yu zit Freddy Krueger (gespeeld door Robert Englund) in de hel – letterlijk. Tien jaar eerder infiltreerde Krueger de dromen van de tieners van Elm Street om zijn dodelijke wraak- en moordplannen uit te werken. Maar het stadje, dat vastbesloten is om voor eens en altijd een einde te maken aan Freddy, heeft de potentiële slachtoffers gedrogeerd, zodat ze niet meer kunnen dromen. De meester van de nachtmerries staat machteloos, want niemand is nog bang voor hem. En dat is verschrikkelijk voor een egomaniakale psychopaat…

EXPRESSIONISME
De griezelfilms van Browning en Whale waren duidelijk geïnspireerd door de Duitse expressionisten: nevelige fotografie, sombere decors, korte shots van afkeer opwekkende ratten en spinnewebben e.d. als sfeerschepping. Een ander belangrijk element was het functionele gebruik van geluidseffecten (huilende wind, gedempte voetstappen, schurende scharnierkes enz.) en het introduceren van een romantisch-huiverige soundtrack. Nu zijn dat clichés, maar toen waren dat vondsten, die een echt poëtische angstsfeer schiepen. Bij de film komt de nadruk veel meer te liggen op spectaculaire effecten i.p.v. op literaire dialogen. Later evolueerde dit zelfs tot walgelijke, bloederige toestanden: de Freddie-films of “Friday the thirteenth” of Halloweens e.d.

Voorafgaand aan het “wonderjaar” 1931 was er nog “The most dangerous game” van Ernest B.Schoedsack & Irving Pichel met Robert Armstrong en Fay Wray (andere titel voor dezelfde film is “The hounds of Zaroff”). Niet zozeer omwille van déze film, maar een jaar later zou hetzelfde team ook “King Kong” draaien. “The mask of Fu Manchu” (Charles Brabin, 1930) zit eveneens in de griezelsfeer, zij het met een scherpe racistische ondertoon, het soort van discriminatie waartegen “Freaks” (1932) wou protesteren. Deze bizarre en fascinerende film toont het reilen en zeilen van een reizend kermisgezelschap en de vriendschap onder de ongewone leden ervan. Horrorfilmmeester Tod Browning verzamelde een ongelooflijke rolbezetting van echte freaks: Siamese tweelingen, dwergen, hermafrodieten en wezens zonder ledematen zoals Johnny Eck, “The Boy With Half a Torso” en Randian, “The Living Hindu Torso”. Voor de Sideshow Freaks werden geen speciale effecten noch vervormende make-up gebruikt. De freaks zijn écht. De distributie van “Freaks” werd toentertijd stopgezet omwille van zijn al te hoge horrorgehalte, maar ondertussen is de film uitgegroeid tot een ware cultklassieker. Cleopatra is een mooie trapezeartieste die haar relatie met Hercules verborgen houdt om te trouwen met de hopeloos verliefde Hans, die erfgenaam is van een grote som geld. Na de trouwpartij en na de erfenis tracht Cleopatra Hans te vergiftigen, maar de Freaks komen achter haar snode plannen en tonen zich solidair in het straffen van de “femme fatale” en haar minnaar Hercules. Wellicht op basis van deze goede bedoelingen wordt deze film van Tod Browning (die zelf nog van huis was weggelopen om in een circus te gaan werken) een klassieker genoemd, maar in mijn ogen zijn de grenzen van de goede smaak hier overschreden. Men was in de beginperiode van de film ook niet altijd even kies: Rondo Hatton b.v. werd een acteur in griezelfilms omdat… hij een misvormd gezicht had!

HAMMER
In 1957 hadden de Hammerstudio’s voor het eerst ophef gemaakt met “The curse of Frankenstein” van Terence Fisher, waarin Peter Cushing de rol van de dokter vertolkt. Hij zal dit ook doen in “The revenge of Frankenstein” (1958) en “Frankenstein must be destroyed” (1969), al ben ik er niet zeker van dat het monster dan telkens opnieuw door Christopher Lee wordt vertolkt, wat in de eerste film wél zo was. Ook in de Dracula-films speelt hij naast Christopher Lee, die de titelrol vertolkte en daarnaast was hij ook nog Sherlock Holmes in “The hound of the Baskervilles”. En dat alles terwijl hij gedebuteerd was in Laurel & Hardy-films!

Ronny De Schepper


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.