Uiteraard wil ik ook graag hulde brengen aan Griet Maréchal, wier overlijden ik pas onlangs heb vernomen, naar aanleiding van de verscheiden van haar partner Juul Verhelst. Bovenstaande foto komt van de Facebookgroep “Buren van de Abdij” (zijnde de Sint-Baafsabdij) waarin zij zeer actief was.

De tekst die bij deze foto hoort, luidt als volgt: “Het is met ongelooflijk veel pijn in het hart, dat we jullie het overlijden van een van onze meest dierbare vrienden moeten mededelen. Griet Marechal, buur van het eerste uur, maar vooral ook fantastische vriendin en toeverlaat voor zo velen, is dinsdag geheel onverwacht overleden.
Samen met haar onafscheidelijke partner Juul begeesterde ze jarenlang ons doen en laten, samen waren ze een lichtend voorbeeld van hoe individuele inzet, onvoorwaardelijke vriendschap en onderlinge verbondenheid het beste in de mens naar boven kon brengen.
We zullen je allemaal keihard missen lieve Griet, en zijn je dankbaar voor alles wat je voor ons hebt betekend.”

Uit de vele reacties haal ik een paar fragmenten van haar neef Jelle uit Australië: “Toen ik haar naam nog niet kon uitspreken, moet Griet zowat 22, 23 jaar jong geweest zijn. Doctoraatsstudent Geschiedenis aan de Universiteit in het woelige Gent van eind de jaren zestig, ver van het brave katholieke nest in Eeklo. In Eeklo, op haar hoekkamer met zicht op de Brugse Steenweg, stond het vol van spulletjes en prulletjes. Kent iemand nog dat zagende mannetje, balancerend op de boord van de vensterbank?”

“Als tiener ging ik haar soms per fiets opzoeken aan de Iepenstraat in Gent, waar ze met haar lief Juul was gaan samenwonen. Juul was kleiner dan Griet, ouder en had een rosse baard en een bulderlach. Hij was ook dokter, zij het dan in de Geschiedenis. En hij was een hoge pief bij de KP. Dat maakte toch allemaal indruk op een snotneus, die als bijdrage tot de strijd tegen het fascisme alsook ter consumptie van menig pintje in ’t Kelderke, het lokaal van de Eeklose Jong-socialisten, in het Meetjesland stickers voor ‘De Ontbinding van de Rijkswacht’ was gaan verkopen!”

“Een week voor haar dood ging ik haar nog eens bellen. Om te horen hoe het met Juul ging, over zijn gezondheid en hoe hij hij met z’n situatie omging. Over zijn gevoelens. Over haar eigen gevoelens praatte ze niet zo graag, zoals dat een echte Maréchal betaamt. En toen was het te laat.”

Een ander familielid, Joba, stuurde mij een aantal mooie foto’s die ik allemaal tesamen in mijn Facebook-album 2019 heb gepubliceerd, ook al zijn sommige duidelijk uit vroegere tijden. Joba schrijft ook nog: “Griet was de derde van vijf kinderen: Bart, Bieke, Griet, Els en Wouter. Ik ben de oudste dochter van Wouter, en Griet was mijn zelfgekozen meter, hoewel zij dat nooit geweten heeft. Het verlies is nog altijd onwezenlijk. Gisteren was ik in Gent en Gent is voor mij zo verbonden met Griet en Juul. We zagen Juul al een lange tijd achteruit gaan, zijn overlijden was dan ook geen verrassing maar gezien de corona toch wel heel pijnlijk. Hij verbleef in een WZC en mocht de afgelopen maanden geen bezoek meer hebben en de bewoners werden op de kamer gehouden, dus elk contact was minimaal. Het overlijden van Griet was onverwacht en plots. Beiden zijn ze gegaan, volgens mij absoluut niet zoals het zelf zouden willen.”

Gustaaf Janssens van de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie heeft ook een mooi in memoriam geschreven. Hij begint met een citaat uit een lang interview dat hijzelf van haar heeft afgenomen bij haar pensionering in 2003: “Archiefwerk is voor mij de illustratie van het samengaan van theorie en praktijk. De theorie bereidt voor op het handelen, terwijl uit dit handelen, uit deze praktijk, dan weer theorievorming ontstaat”. Zo karakteriseerde dr. Griet Maréchal bij haar pensionering haar werk als archivaris. Wat haar bij het archiefwerk aantrok was “de combinatie van denken en doen. Je bent gevormd als historicus, je gaat wetenschappelijk om met de bronnen, maar terzelfder tijd zie je het onmiddellijk nut van je inventarisatiewerk en bijvoorbeeld leeszaaldienst, voor anderen”. Deze uitspraak typeert Griet. Zij had een hart voor de wetenschap en voor de mensen, en dit zowel tijdens haar actieve loopbaan als nadien. Wie haar heeft gekend, kon het nieuws van haar overlijden op 10 december 2019 dan ook nauwelijks vatten.

Griet werd op 16 november 1942 in Brugge geboren. Na de Tweede Wereldoorlog verhuisde ze met haar ouders naar Eeklo, waar zij Grieks-Latijnse volgde aan het Onze-Lieve-Vrouw-ten-Doorninstituut. Daarna studeerde zij Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Gent, waar ze in 1964 haar licentiaatsdiploma behaalde met een verhandeling over de Geschiedenis van het hospitaal van Onze Lieve Vrouw van de Potterie te Brugge in de Middeleeuwen. Als stagiair navorsing (1964-1965) en aspirant (1965-1966) van het Nationaal Fonds voor het Wetenschappelijk Onderzoek (NFWO) werkte Griet haar onderzoek naar het Brugse hospitaalwezen verder uit. Dit resulteerde in De sociale en politieke gebondenheid van het Brugse hospitaalwezen in de Middeleeuwen, het proefschrift waarmee zij in 1974 haar doctorstitel behaalde. De studie werd in 1978 gepubliceerd en is in 1980 bekroond met de prijs voor Algemene Geschiedenis van de Koninklijke Zuid-Nederlandse Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiedenis (KZM). Intussen was Griet in 1965 geslaagd voor het examen van archivaris-paleograaf van het Algemeen Rijksarchief en trad zij op 16 maart 1966 als attaché in dienst bij het Rijksarchief te Gent. Zij werd vervolgens assistent (1968), werkleider (1974) en ten slotte afdelingshoofd (1979). Zij leerde het archivalische vak “al doende”. Een specifieke archivarissenopleiding bestond toen in Vlaanderen nog niet.

Na boeiende jaren in Gent, kreeg Griet in 1980 de kans om in het Algemeen Rijksarchief te Brussel hoofd van de afdeling Inspectie (vanaf 1985 omschreven als “uitvoering van de archiefwet: de rijksbesturen”) binnen het toenmalige Departement I te worden. Vanaf dan kwam zij vrijwel uitsluitend in contact met hedendaagse archiefvormers en hun archief. Dat werk leidde tot de archiefselectielijsten die door of onder haar toezicht zijn opgesteld. 

Voor Griet bood de werking van de Sectie Archief van de VVBAD een klankbord. Zij was van eind 1983 tot eind 1993 lid van het bestuur van de Sectie en was tevens ook lid van de werkgroepen Archiefbeleid en Gemeentearchief. Van 1980 tot 1983 was zij sectievoorzitter. Toen kreeg zij volop de gelegenheid om met binnen- en buitenlandse collega’s contact te hebben. Dat sterkte Griet in haar overtuiging dat archivarissen overal ter wereld dezelfde vragen hebben en overal voor dezelfde uitdagingen staan. Om buitenlandse archiefpublicaties zo goed mogelijk bekend te maken, nam zij het initiatief om in Bibliotheek & Archiefgids de rubriek In archieftijdschriften gelezen te starten.

Dat Griet op 1 december 2002 na 35 jaar archiefloopbaan met pensioen ging, bleef in de Vlaamse archiefwereld niet onopgemerkt. Twee dagen later organiseerde de Sectie Archief en Hedendaags Documentbeheer van de VVBAD een colloquium over archiefselectie. Die studiedag was georganiseerd om haar te huldigen. De ‘Handelingen’ van het colloquium werden in 2003 als Archiefselectie in Vlaanderen: de proef op de som? Huldeboek Griet Maréchal door de VVBAD gepubliceerd. In haar slotreferaat blikte zij toen niet enkel terug op de gehouden uiteenzettingen, zij bracht er ook haar ervaring met en haar visie op archiefselectie naar voor. Zo benadrukte zij de noodzaak van een modern beheer van het dynamische archief als component van “een modern management, van een globaal informatiebeleid en van een integrale kwaliteitszorg” bij elke archiefvormende instelling. Ook waarschuwde zij dat toelatingen tot vernietiging nooit verplichtingen mogen worden en pleitte zij voor meer overleg tussen archivarissen en historici.

Na haar pensionering bleven zowel het archief als de geschiedenis de aandacht van Griet vasthouden. Haar archiefervaring stelde zij ten dienste van Dacob (Documentatie- en Archiefcentrum van de Communistische Beweging) waar zij vrijwilliger werd.

Griet was naar eigen zeggen “tweemaal met het archief getrouwd”: met haar werk en met dr. Juul Verhelst, die zij in het Rijksarchief Gent leerde kennen. Samen met Juul trad Griet ook op tegen onrecht en dwang en zette zij zich in voor meer rechtvaardigheid en vrede.

“Wie met Griet Maréchal heeft samengewerkt of wie haar heeft gekend, zal haar niet vergeten,” zo besluit Gustaaf Janssens.

Johan Velter van vzw Druksel bezorgde mij ook een mooi in memoriam door Pieter De Reu van de Gentse Universiteitsbibliotheek.

Op Wikipedia vindt men een uitgebreid overzicht van haar publicaties. En ik eindig met het in memoriam van het DACOB, mij bezorgd door Theun Vonckx, die mij ook opmerkzaam maakte op de andere reacties en die ik dus erg dankbaar ben: “Met grote verslagenheid vernemen we het plotse overlijden van Griet Maréchal. Griet was jarenlang bestuurslid en vrijwilligster bij Dacob en kwam tot vorige week zich inzetten in het archief in Brussel. Ze was sinds kort secretaris van de Raad van Bestuur. Als historica en archivaris was ze jarenlang een spilfiguur in de werking en uitbouw van ons archief. Door haar ervaring en kennis heeft ze de wetenschappelijk aanpak bij Dacob enorm verbeterd en verfijnd. Samen met haar partner Juul Verhelst is ze jarenlang als archivaris verbonden geweest aan het Algemeen Rijksarchief en het Rijksarchief in de Provinciën. Zij waren beiden leden van de communistische partij (KPB) en ook van Vrede vzw. Wij bieden aan haar partner Juul Verhelst en haar familieleden onze oprechte deelneming in het verdriet dat hen treft.”

Dacob vzw

www.dacob.be

www.facebook.com/dacobvzw

dacob@skynet.be

Een gedachte over “Griet Maréchal (1942-2019)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.