Ik had al een angstig voorgevoelen en vandaag wordt het bevestigd door een “in memoriam” van het DACOB, namelijk dat Juul Verhelst is overleden. Maar nog veel straffer is dat ik op die manier nu ook verneem dat zijn partner Griet Maréchal zes maanden geleden is overleden! Juul en Griet woonden op de Visserij, dus hier vlak achter mijn deur, en wij kwamen elkaar dan ook geregeld tegen. Zij waren elk jaar ook gastheren voor de manifestatie “Dichter aan huis” en daardoor mochten zij telkens een aantal vrijkaarten uitdelen, zo o.a. aan mijn echtgenote en mijzelf. Het was nu al een hele tijd geleden dat wij het koppel nog eens waren tegengekomen. De laatste die ik heb gezien, was Juul en die was op dat moment al heel erg slecht te been, vandaar dus mijn angstig voorgevoel. Maar dat Griet nog eerder zou gaan, is helemààl een donderslag bij heldere hemel. Het spreekt vanzelf dat Gaby en ik zeer aangeslagen zijn door hun beider overlijden.

Met grote verslagenheid vernemen we het overlijden van Juul Verhelst. Wij bieden aan de familie onze oprechte deelneming in het verdriet dat hen treft.
Juul Verhelst was hoogleraar en voorzitter van de ‘Interuniversitaire Specialisatie-opleiding Archivistiek en hedendaags Documentbeheer’ aan de Vrije Universiteit Brussel. Daarnaast was hij als archivaris verbonden aan het Algemeen Rijksarchief en het Rijksarchief in de Provinciën. Zijn bijdrage aan en impact op de Vlaamse archiefwereld kan niet overschat worden. Hij was tevens één van de mede-oprichters van Dacob vzw. Samen met zijn partner Griet Maréchal begeleidde hij Dacob bij het ontsluiten van archieven en zorgde voor een wetenschappelijke omkadering.

Juul Verhelst groeit op in een protestants arbeidersmilieu in Antwerpen. Zijn grootvader was een overtuigd socialist, werkzaam bij de metaalbewerkers-scheepsbouwers aan de haven. Zijn moeder werkte bij Bell en was daarnaast een actieve zangeres in het koor van de Antwerpse opera. Zo trad ze vaak op voor de Vrije Radio Antwerpen en het Nationaal Instituut voor de radio-omroep (N.I.R.).
Na zijn lagere school studeert hij Grieks-Latijn aan het KA te Antwerpen waar Leo Michielsen zijn leraar Geschiedenis is, die voor altijd een stempel zal drukken op Juul Verhelsts manier van werken en denken. Hij volbrengt zijn dienstplicht en gaat vervolgens een tijdje werken; met het verzamelde geld vangt hij zijn hogere studies aan. Ondertussen volgt hij ook de cursus filosofie van Leopold Flam aan de Volksuniversiteit Emile van der Velde te Antwerpen.
In 1956, het jaar waarin hij uit Antwerpen naar Gent geschiedenis gaat studeren, sluit Juul Verhelst zich aan bij de Socialistische Vlaamse Studentenbeweging (SVSB). In 1957 wordt hij lid van de Kommunistische Partij van België (KPB) en wordt hij verkozen in het afdelingsbestuur Gent, daarna in bestuursinstanties van de federatie Gent-Eeklo-Sint-Niklaas en tenslotte in het centraal comité. Door de federalisering van de KPB zetelde hij later ook in de Vlaamse Raad van de partij.
In 1960 wordt hij assistent aan het seminarie voor hedendaagse geschiedenis bij Prof. Jan Dhondt die zijn assistenten aanzet deel te nemen aan de examens archivaris-paleograaf. In 1965 verlaat Juul Verhelst de universiteit en start zijn loopbaan bij het Rijksarchief te Gent. Door zijn archiefwerk, bestudeert hij onder meer de sociale stratificatie van Deinze en omstreken in de achttiende en negentiende eeuw waarrond hij in 1972 zal doctoreren. Hij krijgt een gedetailleerd inzicht in de werking van de archieven en de talloze archiefvormers en wordt in 1978 eerst afdelingshoofd van de inspectie en vervolgens hoofd van het departement algemene diensten in het Algemeen Rijksarchief te Brussel.
Als KPB militant is hij betrokken bij vredeswerk, hetzij rechtstreeks als partijtaak, hetzij namens de Belgische Unie Voor de Verdediging van de Vrede (BUVV; later Vrede vzw). In het kader hiervan houdt hij talloze lezingen over de geschiedenis van de internationale machtsverhoudingen sinds 1945 en de ontwikkeling van het Vietnamees conflict.
Vanaf de jaren zeventig geeft hij les in de kaderschool van de KPB met het handboek van Leo Michielsen ‘De geschiedenis van de Europese arbeidersbeweging’ als leidraad.
Hierover schrijft Juul Verhelst later: “dat hangt samen met zijn heldere betoogtrant en vooral met de grote eerlijkheid waarmee hij historische ervaring, humanistische bewogenheid en het bedrijven van politiek met elkaar in evenwicht zocht te houden. Hij vertegenwoordigde voor zijn studenten nog ‘déontologie’. De wetenschappelijke kwaliteit maakt zijn werk waardevol voor verdere vraagstelling. Zijn bereidheid om telkens weer de theorie aan de feiten te toetsen heeft tot die kwaliteit bijgedragen.
Zoals Michielsen ijverde Juul Verhelst tegen de zogenaamde ‘waardevrije’ geschiedenis en academische onberoerdheid. “Wie beweert waardevrij te schrijven, is zich niet bewust van de klasseinhoud van de termen die hij gebruikt: ‘apolitisme is altijd reactionair’”. Vanuit dit perspectief besteedde Juul Verhelst ook in zijn universitaire cursussen meer aandacht aan deontologie en de noodzaak van een ethische aanpak.
We nemen afscheid van Juul Verhelst, zes maanden na het overlijden van zijn partner Griet Maréchal. Beiden zijn voor Dacob vzw een verlies van onschatbare waarde.

Dacob vzw, Kazernestraat 33, Brussel 1000

P.S. Ik zou het heel erg op prijs stellen mocht iemand mij de exacte geboorte- en sterftedatum van zowel Griet als Juul zou kunnen meedelen.

3 gedachtes over “Juul Verhelst (1932-2020)

    1. Beste Joba, ik vind geen mailadres, ook niet op je vroegere website. Op zich is het trouwens niet meer nodig, zoals je misschien zelf ook al hebt gezien. Maar toch zou ik graag ook aan Griet een stuk wijden. Misschien kan je me daarom toch nog een CV en een foto (liefst in landscape) doorsturen? Alvast bedankt. Mijn adres: ronnyengaby@gmail.com.

      Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.